نشست قضایی: تعداد و جنسیت گواه در اثبات اعسار از هزینه دادرسی
برگزار کننده
استان لرستان/ شهر الشتر
استان لرستان/ شهر الشتر
تاریخ برگزاری
1401/08/11
1401/08/11
پرسش:
اثبات دعوای اعسار از پرداخت از هزینه دادرسی با شهادت دو مرد صورت میگیرد یا یک مرد و دو زن؟
متن نظریه هیئت عالی:
اگرچه مطابق ماده 230 قانون آیین دادرسی مدنی دعاوی مالی و غیر مالی از منظر سوگند با مقررات هزینه دادرسی و تقویم خواسته متفاوت است و ممکن است خواستهای در مقام ابطال تمبر و هزینه دادرسی غیر مالی باشد؛ لیکن در مقام سوگند مالی تلقی نشود؛ مانند دعوی اعسار؛ معالوصف با توجه به اطلاق ماده 506 قانون آیین دادرسی و اینکه دعوی اعسار در ماهیت امر نمیباشد، لذا نظریه اکثریت مورد تایید است.
نظر اتفاقی (اتفاق آرا):
دعاوی و موضوعات قابل اثبات با شهادت یکسان نمیباشند؛ برخی دعاوی تنها قابل اثبات با دو گواه مرد میباشند و برخی با دو مرد یا یک مرد و دو زن قابل اثبات هستند و برخی به گونهای دیگر. بایسته است نظری به مادۀ 230 قانون آیین دادرسی مدنی که اشاره به این تقسیمات دارد نماییم تا مشخص شود اعسار از هزینه دادرسی در کدامیک از این دعاوی قرار دارد و چگونه ثابت میشود. این ماده مقرر میدارد: در دعاوی مدنی، تعداد و جنسیت گواه، همچنین ترکیب گواهان با سوگند به ترتیب ذیل میباشد؛
در این ماده قواعد عامی برای موضوعات مختلف که قابل اثبات با شهادت است بیان شده؛ مانند دعاوی غیر مالی که تنها با شهادت دو مرد قابل اثبات است یا دعاوی مالی یا دعاوی که مقصود از آن مال باشد، که با دو مرد یا یک مرد و دو زن قابل اثبات میباشد، بیان شده است و برخی دعاوی مشخص نیست که مالی است یا غیر مالی، مانند اعسار از هزینه دادرسی؛ اما در مورد اعسار رأی وحدت رویه شمارۀ 662 و 29/7/1382 دیوان عالی کشور، تکلیف را روشن نموده و دعوای اعسار از هزینه دادرسی را غیر مالی قرار داده است. بدین جهت بنابر تقسیمات مادۀ 230 چنانچه دلیل اعسار از هزینه دادرسی گواه باشد باید گواهی دو مرد باشد و گواهی یک مرد و دو زن کفایت نمیکند.
اگرچه دعوای اعسار از هزینه دادرسی به دلیل رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور که پیشتر آمد از موضوعات غیر مالی میباشد و علیالقاعده اگر دلیل آن گواهی باشد، باید با دو گواه مرد ثابت شود، اما قانونگذار در مورد نحوۀ اثبات اعسار از هزینه دادرسی آسان گرفته است و با اطلاق در عبارت شهادت کتبی حداقل دو نفر در مادۀ ۵۰۶ و عدم اشاره به لزوم مرد بودن شهود، شهادت یک مرد و یک زن یا دو زن یا یک مرد و دو زن که از وضعیت مالی مدعی اعسار اطلاع داشته باشند را کافی دانسته است و چنانچه جنسیت شرط بود، باید مانند موارد دیگر بیان میکرد.
قرینه دیگر بر تفاوت شهود اعسار از هزینه دادرسی با بینه مذکور در مادۀ 230 ق.آ.د.م آن است که بینه باید نزد قاضی شهادت دهد، اما شهود اعسار لازم نیست در دادگاه شهادت دهند و تنها شهادت کتبی آنها همانگونه که در مادۀ 506 به آن اشاره شده در صورتی که ضمیمه دادخواست باشد کفایت میکند. البته اگر دادگاه حضور آنان را لازم بداند به استناد مادۀ 507 قانون آیین دادرسی مدنی دعوت خواهند شد. قرینه دیگری که دلالت دارد قانونگذار در مورد اعسار از هزینه دادرسی آسان گرفته شده است و رعایت ضوابط کلی دادرسی را در اینجا لازم ندانسته حضوری بودن رأی اعسار است. به هر حال، دقت در مواد 504 تا 514 قانون آیین دادرسی مدنی در بحث اعسار از هزینه دادرسی نشان میدهد که قانونگذار رعایت خاصی نسبت به دادخواست دهنده اعسار دارد.
نتیجه گیری
دعوای اعسار از هزینه دادرسی طبق رأی وحدت رویۀ شمارۀ 662 - 29/7/1382 دیوان عالی کشور از دعوای غیر مالی میباشد و طبق بند الف مادۀ 230 قانون آیین دادرسی مدنی در صورتی که دلیل اثبات گواهی باشد باید دو مرد گواهی دهند، اما مادۀ 506 ق.آ.د.م که شهادت کتبی دو نفر بدون قید جنسیت در اعسار را کافی دانسته است، دلیلی دال بر آن است که قانونگذار، نحوۀ اثبات موضوع اعسار را آسان گرفته و اعسار را به شهادت دو نفر، اعم از مرد یا زن یا یک مورد و دو زن قابل اثبات دانسته است و اطلاق بند الف مادۀ 230 ق.آ.د.م را در این مورد تقیید زده است. در مادۀ 8 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی در مورد اعسار از محکومبه نیز به دو نفر شاهد اشاره شده و مقید به مرد نشده است.
مستندات قانونی:
ماده 507 آئین دادرسی مدنی
ماده 230 آئین دادرسی مدنی
ماده 506 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379
واژگان کلیدی:
اعسار
هزینه دادرسی
شهادت
زن یا مرد
گواه
18 دی 1404
4
افزودن دیدگاه
دیدگاه کاربران