1- یک کمیته حقوق بشر (که از این پس در این میثاق کمیته نامیده خواهد شد) تاسیس میشود. این کمیته مرکب از هجده عضو است و متصدی خدمات به شرح ذیل میباشد:
2- کمیته مرکب خواهد بود از اتباع دولتهای طرف این میثاق که باید از شخصیتهای دارای مکارم عالی اخلاقی بوده و صلاحیتشان در زمینه حقوق بشر محرز (شناخته شده) باشد. مفید بودن شرکت بعضی اشخاص واجد تجربه در امور قضایی در کارهای این کمیته مورد توجه واقع خواهد شد.
3- اعضای کمیته انتخابی هستند و بر حسب صلاحیت شخصی خودشان [پاورقی 1] خدمت خواهند نمود.
پاورقی (1) منظور این است که این اشخاص در کمیته نماینده رسمی کشور متبوع خود محسوب نمیشوند.
1- اعضای کمیته با رای مخفی از فهرست اشخاص واجد شرایط مذکور در ماده 28 که به این منظور به وسیله دولتهای طرف این میثاق نامزد شدهاند انتخاب میشوند.
2- هر دولت طرف این میثاق نمیتواند بیش از دو نفر نامزد کند. این دو نفر نیز بایستی از اتباع دولت معرف بوده باشند.
3- تجدید نامزدی یک شخص مجاز است.
1- اولین انتخابات دیرتر از شش ماه پس از لازمالاجراء شدن این میثاق انجام نخواهد شد.
2- برای انتخابات کمیته هر بار حداقل چهار ماه پیش از تاریخ انجام آن به استثنای انتخاباتی که برای اشغال محل خالی طبق ماده 24 به عمل میآید دبیرکل سازمان ملل متحد از کشورهای طرف این میثاق کتباً دعوت خواهد نمود که نامزدهای خود را برای عضویت کمیته ظرف سه ماه معرفی کنند.
3- دبیرکل سازمان ملل متحد فهرستی به ترتیب حروف الفباء از کلیه اشخاصی که به این ترتیب نامزد میشوند با ذکر نام دولتهایی که آنان را معرفی کردهاند تهیه و آن را حداکثر یک ماه قبل از تاریخ انتخابات به دولتهای طرف این میثاق ارسال خواهد داشت.
4- انتخاب اعضای کمیته در جلسهای که به دعوت دبیرکل سازمان ملل متحد از دولتهای طرف این میثاق در مرکز سازمان ملل متحد تشکیل خواهد شد انجام میشود. نصاب این جلسه دو سوم دولتهای طرف این میثاق است و منتخبین نامزدهایی خواهند بود که بیشترین تعداد رای را به دست آورده و حائز اکثریت تام آراء نمایندگان دولتهای حاضر و رایدهنده باشند.
1- کمیته نمیتواند بیش از یک تبعه از هر دولت عضو داشته باشد.
2- در انتخاب اعضای کمیته رعایت تقسیمات عادلانه جغرافیائی و شرکت نمایندگان اشکال مختلف تمدنها و سیستم (نظام)های عمده حقوقی خواهد شد.
1- اعضای کمیته برای مدت 4 سال انتخاب میشوند و در صورتی که مجدداً نامزد شوند تجدید انتخاب آنان مجاز خواهد بود لیکن مدت عضویت 9 تن از اعضاء منتخب در اولین انتخابات در پایان دو سال منقضی میشود. نام این 9 تن بلافاصله پس از اولین انتخابات به وسیله قرعه توسط رئیس جلسه مذکور در بند 4 ماده 30 معین میشود.
2- در انقضای دوره تصدی - انتخابات طبق مواد قبلی این بخش میثاق به عمل خواهد آمد.
1- هرگاه یک عضو کمیته به نظر مورد اتفاق آراء سایر اعضاء کمیته انجام خدمات خود را به هر علتی جز غیبت موقت قطع نموده باشد رئیس کمیته دبیرکل سازمان ملل متحد را مطلع و او کرسی عضو مزبور را بلامتصدی اعلام میکند.
2- در صورت فوت یا استعفای یک عضو کمیته رئیس کمیته فوراً دبیرکل سازمان ملل متحد را مطلع و او آن کرسی را از تاریخ فوت یا تاریخی که به استعفاء ترتیب اثر داده میشود بلامتصدی اعلام میکند.
1- هرگاه بلامتصدی بودن یک کرسی بر طبق ماده 33 اعلام شود و دوره تصدی عضوی که به جانشینی باید انتخاب گردد ظرف شش ماه از تاریخ اعلام بلامتصدی بودن منقضی نشود دبیرکل سازمان ملل متحد به هر یک از دولتهای طرف این میثاق اعلام خواهد نمود که میتوانند ظرف مدت دو ماه نامزدهای خود را بر طبق ماده 29 به منظور اشتغال کرسی بلامتصدی معرفی کنند.
2- دبیرکل سازمان ملل متحد فهرستی به ترتیب حروف الفباء از اشخاصی که به این ترتیب نامزد شدهاند تهیه خواهد نمود و آن را برای دولتهای طرف این میثاق ارسال خواهد داشت. انتخاب برای اشغال کرسی بلامتصدی بر طبق مقررات مربوط این بخش از میثاق صورت خواهد گرفت.
3- هر عضوی که برای اشغال کرسی بلامتصدی اعلام شده به شرح مذکور در ماده 33 انتخاب میشود برای بقیه مدت عضویت عضوی که کرسی او در کمیته طبق مقررات آن ماده بلامتصدی شده است عضو کمیته خواهد بود.
اعضای کمیته با تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد طبق شرایطی که مجمع عمومی با توجه به اهمیت خدمات کمیته تعیین نماید از منابع سازمان ملل متحد مقرری دریافت خواهند داشت.
دبیرکل سازمان ملل متحد کارمندان و وسائل مادی مورد احتیاج برای اجرای مؤثر وظایفی که کمیته به موجب این میثاق به عهده دارد در اختیار کمیته خواهد گذاشت.
1- دبیرکل سازمان ملل متحد اعضای کمیته را برای تشکیل نخستین جلسه در مرکز سازمان ملل متحد دعوت میکند.
2- پس از نخستین جلسه کمیته در اوقاتی که در آییننامه داخلی آن پیشبینی میشود تشکیل جلسه خواهد داد.
3- کمیته معمولاً در مرکز سازمان ملل متحد یا در دفتر سازمان ملل متحد در ژنو تشکیل جلسه خواهد داد.
هر عضو کمیته باید پیش از تصدی وظایف خود در جلسه علنی طی تشریفات رسمی تعهد کند که وظایف خود را با کمال بیطرفی و از روی کمال وجدان ایفا خواهد کرد.
1- کمیته هیات رئیسه خود را برای مدت دو سال انتخاب خواهد کرد. اعضای هیات رئیسه قابل انتخاب مجدد هستند.
2- کمیته آییننامه داخلیش را خود تنظیم میکند. آییننامه مزبور از جمله مشتمل بر مقررات ذیل خواهد بود:
الف- حد نصاب رسمیت جلسات حضور دوازده عضو است.
ب- تصمیمات کمیته به اکثریت آراء اعضاء حاضر اتخاذ میگردد.
1- دولتهای طرف این میثاق متعهد میشوند درباره تدابیری که اتخاذ کردهاند و آن تدابیر به حقوق شناخته شده در این میثاق ترتیب اثر میدهد و درباره پیشرفتهای حاصل در تمتع از این حقوق گزارشهایی تقدیم بدارند:
الف- ظرف یک سال از تاریخ لازمالاجراء شدن این میثاق برای هر دولت میثاق در امور مربوط به خود دولت.
ب- پس از آن هر موقع که کمیته چنین درخواستی بنماید.
2- کلیه گزارشها باید خطاب به دبیرکل سازمان ملل متحد باشد و او آنها را برای رسیدگی به کمیته ارجاع خواهد کرد. گزارشها باید حسب مورد حاکی از عوامل و مشکلاتی باشد که در اجرای مقررات این میثاق تاثیر دارند.
3- دبیرکل سازمان ملل متحد میتواند پس از مشورت با کمیته رونوشت قسمتهایی از گزارشها را که ممکنست مربوط به امور مشمول صلاحیت موسسات تخصصی باشد برای آن موسسات ارسال دارد.
4- کمیته گزارشهای واصل از دولتهای طرف این میثاق را بررسی میکند و گزارشهای خود و همچنین هرگونه ملاحظات کلی که مقتضی بداند به کشورهای طرف این میثاق ارسال خواهد داشت. کمیته نیز میتواند این ملاحظات را به ضمیمه گزارشهای واصل از کشورهای طرف این میثاق به شورای اقتصادی و اجتماعی تقدیم بدارد.
5- دولتهای طرف این میثاق میتوانند نظریاتی درباره هرگونه ملاحظاتی که بر طبق بند 4 این ماده اظهار شده باشد به کمیته ارسال دارند.
هر دولت طرف این میثاق میتواند به موجب این ماده هر موقع اعلام بدارد که صلاحیت کمیته را برای دریافت و رسیدگی به اطلاعیههای دائر بر ادعای هر دولت طرف میثاق که دولت دیگر طرف میثاق تعهدات خود را طبق این میثاق انجام نمیدهد به رسمیت میشناسد. به موجب این ماده فقط اطلاعیههایی قابل دریافت و رسیدگی خواهد بود که توسط یک دولت طرف میثاق که شناسائی صلاحیت کمیته را نسبت به خود اعلام کرده باشد تقدیم بشود. هیچ اطلاعیه مربوط به یک دولت طرف میثاق که چنین اعلامی نکرده باشد قابل پذیرش نخواهد بود. نسبت به اطلاعیههایی که به موجب این ماده دریافت میشود به ترتیب ذیل اقدام خواهد شد:
الف- اگر یک دولت طرف میثاق تشخیص دهد که دولت دیگر طرف میثاق به مقررات این میثاق ترتیب اثر نمیدهد میتواند به وسیله اطلاعیه کتبی توجه آن دولت طرف میثاق را به موضوع جلب کند. در ظرف مدت سه ماه پس از وصول اطلاعیه دولت دریافتکننده آن توضیح یا هرگونه اظهار کتبی دیگر دائر به روشن کردن موضوع در اختیار دولت فرستنده اطلاعیه خواهد گذارد. توضیحات و اظهارات مزبور حتیالامکان و تا جایی که مقتضی باشد از جمله حاوی اطلاعاتی خواهد بود در خصوص قواعد دادرسی طبق قوانین داخلی آن دولت و آنچه که برای علاج آن به عمل آمده یا در جریان رسیدگی است یا آنچه در این مورد قابل استفاده بعدی است.
ب- اگر در ظرف شش ماه پس از وصول اولین اطلاعیه به دولت دریافتکننده موضوع با رضایت هر دو طرف مربوط فیصله نیابد هر یک از طرفین حق خواهد داشت با ارسال اخطاریهای به کمیته و به طرف مقابل موضوع را به کمیته ارجاع نماید.
ج- کمیته به موضوع مرجوعه فقط پس از احراز اینکه بنابر اصول متفق علیه حقوق بینالملل کلیه طرق شکایت طبق قوانین داخلی در موضوع مورد استناد واقع و طی شده است به موضوع مرجوعه رسیدگی میکند. این قاعده در مواردی که طی طرق شکایت به نحو غیرمعقول طولانی باشد مجری نخواهد بود.
د- کمیته در موقع رسیدگی به اطلاعیههای واصل به موجب این ماده جلسات سری تشکیل خواهد داد.
ه- با رعایت مقررات شق «ج» کمیته به منظور حل دوستانه موضوع مورد اختلاف بر اساس احترام به حقوق بشر و آزادیهای اساسی شناخته شده در این میثاق مساعی جمیله خود را در اختیار دولتهای ذینفع طرف میثاق خواهد گذارد.
و- کمیته در کلیه امور مرجوعه به خود میتواند از دولتهای (ذینفع) طرف اختلاف موضوع شق «ب» هرگونه اطلاعات مربوط به قضیه را بخواهد.
ز- دولتهای ذینفع طرف میثاق موضوع شق «ب» حق خواهند داشت هنگام رسیدگی به قضیه در کمیته نماینده داشته باشند و ملاحظات خود را شفاهاً «یا کتباً» یا به هر یک از دو شق اظهار بدارند.
ح- کمیته باید در مدت 12 ماه پس از تاریخ دریافت اخطاریه موضوع شق «ب» گزارش بدهد:
1- اگر راه حلی طبق مقررات شق «ه» حاصل شده باشد کمیته گزارش خود را به شرح مختصر قضایا و راه حل حاصله حصر خواهد کرد.
2- اگر راه حلی طبق مقررات شق «ه» حاصل نشده باشد کمیته در گزارش خود، به شرح مختصر قضایا اکتفا خواهد کرد. متن ملاحظات کتبی و صورتمجلس ملاحظات شفاهی که دولتهای ذینفع طرف میثاق اظهار کردهاند ضمیمه گزارش خواهد بود. برای هر موضوعی گزارشی به دولتهای ذینفع طرف میثاق ابلاغ خواهد شد.
3- مقررات این ماده موقعی لازمالاجراء خواهد شد که ده دولت طرف این میثاق اعلامیههای پیشبینی شده در بند اول این ماده را داده باشند. اعلامیههای مذکور توسط دولت طرف میثاق نزد دبیر کل سازمان ملل متحد تودیع میشود و او رونوشت آن را برای سایر دولتهای طرف میثاق ارسال خواهد داشت اعلامیه ممکن است هر موقع به وسیله اخطاریه خطاب به دبیرکل مسترد گردد. این استرداد به رسیدگی هر مسئله موضوع یک اطلاعیه که قبلاً به موجب این ماده ارسال شده باشد خللی وارد نمیکند. هیچ اطلاعیه دیگری پس از وصول اخطاریه استرداد اعلامیه به دبیرکل پذیرفته نمیشود مگر اینکه دولت ذینفع طرف میثاق اعلامیه جدیدی داده باشد.
1- الف- اگر مسئله مرجوعه به کمیته طبق ماده 41 با رضایت دولتهای ذینفع طرف میثاق حل نشود کمیته میتواند با موافقت قبلی دولتهای ذینفع طرف میثاق یک کمیسیون خاص سازش تشکیل بدهد (که از این پس کمیسیون نامیده میشود). کمیسیون به منظور نیل به یک راه حل دوستانه مسئله بر اساس احترام این میثاق مساعی جمیله خود را در اختیار دولتهای ذینفع طرف میثاق میگذارد.
ب- کمیسیون مرکب از پنج عضو است که با توافق دول ذینفع طرف میثاق تعیین میشوند. اگر دولتهای ذینفع طرف میثاق درباره ترکیب تمام یا بعضی از اعضاء کمیسیون در مدت سه ماه به توافق نرسند آن عده از اعضاء کمیسیون که درباره آنها توافق نشده است از بین اعضای کمیته با رای مخفی به اکثریت دو ثلث اعضاء کمیته انتخاب میشوند.
2- اعضای کمیسیون بر حسب صلاحیت شخصی خودشان [پاورقی 1] انجام وظیفه میکنند. آنها نباید از اتباع دولتهای ذینفع طرف میثاق بوده یا از اتباع دولتی که طرف این میثاق نیست یا از اتباع دولت طرف این میثاق که اعلامیه مذکور در ماده 41 را نداده باشند.
پاورقی (1) مراد از «صلاحیت شخصی خودشان» این است که سمت نمایندگی کشور متبوع خود را ندارند.
3- کمیسیون رئیس خود را انتخاب و آییننامه داخلی خود را تصویب میکند.
4- جلسات کمیسیون معمولاً در مرکز سازمان ملل متحد یا در دفتر سازمان ملل متحد در ژنو تشکیل خواهد شد معهذا جلسات مزبور ممکن است با مشورت دبیرکل سازمان ملل متحد و دول ذینفع طرف میثاق در محل مناسب دیگری تشکیل شود.
5- دبیرخانه پیشبینی شده در ماده 36 خدمات دفتری کمیسیونهای متشکل به موجب این ماده را نیز انجام میدهد.
6- اطلاعاتی که کمیته دریافت و رسیدگی میکند در اختیار کمیسیون گذارده میشود و کمیسیون میتواند از دولتهای ذینفع طرف میثاق تهیه هرگونه اطلاع تکمیلی مربوط دیگری را بخواهد.
7- کمیسیون پس از مطالعه مسئله از جمیع جهات ولی در هر صورت حداکثر در مدت دوازده ماه پس از ارجاع امر به آن گزارشی به رئیس کمیته تقدیم میدارد و او آن را به دولتهای ذینفع طرف میثاق ابلاغ مینماید.
الف- اگر کمیسیون نتواند در مدت دوازده ماه رسیدگی را به اتمام برساند در گزارش خود اکتفا به بیان مختصر این نکته میکند که رسیدگی مسئله بکجا رسیده است.
ب- هرگاه یک راه حل دوستانه بر اساس احترام حقوق بشر به نحو شناخته شده در این میثاق حاصل شده باشد کمیسیون در گزارش خود به ذکر مختصر قضایا و راه حلی که به آن رسیدهاند اکتفا میکند.
ج- هرگاه یک راه حل به مفهوم شق «ب» حاصل نشده باشد کمیسیون استنباطهای خود را در خصوص کلیه نکات ماهیتی مربوط به مسئله مورد بحث بین دولتهای ذینفع طرف میثاق و همچنین نظریات خود را در خصوص امکانات حل دوستانه قضیه در گزارش خود درج میکند. این گزارش همچنین محتوی ملاحظات کتبی و صورتمجلس ملاحظات شفاهی دولتهای ذینفع طرف میثاق خواهد بود.
د- هرگاه گزارش کمیسیون طبق شق «ج» تقدیم بشود دولتهای ذینفع طرف میثاق در مدت سه ماه پس از وصول گزارش به رئیس کمیته اعلام میدارند که مندرجات گزارش کمیسیون را میپذیرند یا نه.
8- مقررات این ماده به اختیارات کمیته بر طبق ماده 41 خللی وارد نمیکند.
9- کلیه هزینههای اعضای کمیسیون به طور تساوی بین دولتهای ذینفع طرف میثاق بر اساس برآوردی که دبیر کل سازمان ملل متحد تهیه میکند تقسیم میشود.
10- دبیر کل سازمان ملل متحد اختیار دارد در صورت لزوم هزینههای اعضاء را قبل از آنکه دولتهای ذینفع طرف میثاق طبق بند 9 این ماده پرداخت کنند کارسازی دارد.
اعضای کمیته و اعضای کمیسیونهای خاص سازش که طبق ماده 42 ممکن است تعیین شوند حق دارند از تسهیلات و امتیازات و مصونیتهای مقرر درباره کارشناسان مامور سازمان ملل متحد مذکور در قسمتهای مربوط کنوانسیون امتیازات و مصونیتهای ملل متحد استفاده نمایند.
مقررات اجرایی این میثاق بدون اینکه به آیینهای دادرسی مقرر در زمینه حقوق بشر طبق اسناد تشکیلدهنده یا به موجب کنوانسیونهای سازمان ملل متحد و موسسات تخصصی خللی وارد سازد اعمال میشود و مانع از آن نیست که دولتهای طرف میثاق برای حل یک اختلاف طبق موافقتنامههای بینالمللی عمومی یا اختصاصی که ملزم به آن هستند متوسل به آیینهای دادرسی دیگری بشوند.
کمیته هر سال گزارش کارهای خود را توسط شورای اقتصادی و اجتماعی به مجمع عمومی سازمان ملل متحد تقدیم میدارد.