در هر حوزه ابتدائی به اقتضاء اهمیت محل یک اداره یا دائره ثبت اسناد و املاک تاسیس میشود ممکن است هر اداره یا دائره ثبت دارای شعبی باشد.
مدیران و نمایندگان ثبت و مسئولین دفاتر و صاحبان دفاتر اسناد رسمی جز در محل ماموریت خود نمیتوانند انجام وظیفه نمایند. اقدامات آنها در خارج از آن محل اثر قانونی ندارد.
تفسیر ماده 2 قانون ثبت اسناد و املاک:
قانونگذار در ماده 2 قانون ثبت اسناد و املاک به شرح وظایف ماموران ثبت و سردفتران پرداخته است. حسب ماده فوقالاشاره، ماموران ثبت و سردفتران فقط در محدوده حوزه ماموریت خویش، حق انجام امور ثبتی محوله را دارند فلذا هرگونه اقدام صورت گرفته از سوی نامبردگان در صورتی که خارج از حوزه صلاحیت ایشان انجام شده باشد، دارای اثر قانونی نخواهد بود؛ بطور مثال چنانچه سردفتر اسناد رسمی تهران، اقدام به تنظیم سندی در شهر کرمان نماید، سند تنظیم شده توسط وی از منظر قانونی معتبر شناخته نمیشود چراکه در محل حوزه ماموریت و صلاحیت وی تنظیم نشده است لکن اگر این سردفتر در شهر تهران، اقدام به تنظیم سند در خصوص ملکی واقع در شهر کرمان نماید، اقدام وی صحیح خواهد بود چراکه ملاک صلاحیت محلی در خصوص ثبت اسناد، محل تنظیم سند میباشد نه محل وقوع مال.
(اصلاحی 18-10-1351)- براﻯ رسیدگی به کلیه اختلافات و اشتباهات مربوط به امور ثبت اسناد و املاک، در مقر هر دادگاه استان، هیاتی به نام نظارت، مرکب از رئیس ثبت استان یا قائممقام او، و دو نفر از قضات دادگاه استان به انتخاب وزیر دادگسترﻯ، تشکیل میشود. هیات مزبور، به کلیه اختلافات و اشتباهات مربوط به امور ثبتی در حوزه قضایی استان، رسیدگی مینماید.
براﻯ این هیات، یک عضو علیالبدل، از قضات دادگسترﻯ، یا کارمندان ثبت مرکز استان، از طرف وزیر دادگسترﻯ تعیین خواهد شد.
تفسیر ماده 6 قانون ثبت اسناد و املاک:
ترکیب اعضای هیات نظارت به شرح زیر است:
-
مدیر کل ثبت استان یا قائممقام وی
-
دو نفر از قضات دادگاه تجدیدنظر استان به انتخاب رئیس قوه قضاییه
دفاتر لازم برای ثبت اسناد و املاک و عده و نوع و ترتیب آن ها مطابق نظامنامۀ که از طرف وزارت عدلیه تنظیم میشود معین خواهد شد.
مراجعه به دفاتر املاک برای اشخاص ذی نفع مطابق مقررات نظامنامه وزارت عدلیه جایز است.
در هر اداره یا دایره ثبت به تناسب توسعه آن یک یا چند نفر محقق ثبت برای رفع اختلافات و اعتراضات ناشی از تقاضای ثبت املاک معین خواهد شد.
انتخاب محققین ثبت از بین مستخدمین وزارت عدلیه مطابق نظامنامه که وزارت عدلیه تنظیم خواهد نمود به عمل میآید.
حدود صلاحیت و طرز رسیدگی محققین ثبت به موجب نظامنامه معین خواهد شد در مواردی که رای محقق ثبت قابل استیناف است محکمه بدایت مرجع استینافی خواهد بود رسیدگی تمیزی حکم محکمه بدایت مطابق قوانین عمومی در محکمه استیناف به عمل خواهد آمد.