نشست قضایی: اهلیت تاجر ورشکسته

برگزار کننده
استان گلستان/ شهر بندر ترکمن

تاریخ برگزاری
1401/01/14

پرسش:

با توجه به عدم اهلیت تاجر ورشکسته و ممنوعیت مطلق از تصرف در امور مالی، چنانچه ورشکسته پرونده کلاهبرداری در دادگاه کیفری داشته باشد، با توجه به اینکه بزه رد مال دارد و در امور مالی مدیر تصفیه جانشین تاجر است، آیا دعوت از مدیر تصفیه در جلسه رسیدگی الزامی است؟ آیا مدیر تصفیه حق اظهار نظر دارد؟

متن نظریه هیئت عالی:

با توجه به ماده 342 قانون آیین‌دادرسی‌کیفری و تبصره ذیل آن، بزه کلاهبرداری با توجه به اصل شخصی بودن جرائم و مجازات‌، متوجه شخص تاجر ورشکسته است و در خصوص رد مال موضوع کلاهبرداری ضرورتی به دعوت مدیر تصفیه در رسیدگی‌های مقدماتی و محاکماتی وجود ندارد. در نتیجه نظریه اقلیت قضات استان مورد تأیید است و در مرحله اجرای حکم رد مال مدیر تصفیه مطابق مقررات اقدام نماید.

نظر اکثریت:

            ماده ۴۱۹ قانون تجارت مقرر می‌دارد " از تاریخ حکم ورشکستگی هرکس نسبت به تاجر ورشکسته دعوایی از منقول یا غیرمنقول داشته باشد باید بر مدیر تصفیه اقامه یا به طرفیت او تعقیب کند "ملاحظه می‌شود که مقنن در این ماده از لفظ "دعوا" استفاده نموده واین لفظ اطلاق دارد و اعم از دعوای حقوقی    وکیفری است.  از طرفی قانونگذار در ماده ۹ قانون آیین دادرسی کیفری با بیان اینکه "ارتکاب جرم می‌تواند موجب طرح دو دعوا شود: دعوای عمومی و دعوای خصوصی" بر این نظر صحه گذاشته است که لفظ دعوا مطلق بوده و شامل دعوای کیفری هم می‌شود؛ بنابراین با عنایت به اینکه وفق مواد ۴۱۷ به بعد قانون تجارت، تاجر ورشکسته از مداخله در امور مالی خود محروم است و به محض اینکه حکم ورشکستگی صادر شود، ورشکسته اهلیت استیفا را از دست می‌دهد و معاملات وی باطل و بلااثر است؛ فلذا در تمام جرائمی که تبعات مالی داشته باشد حضور مدیر تصفیه به عنوان جانشین تاجر ورشکسته در امور مالی در جلسه رسیدگی دادگاه لازم است و می‌تواند از تاجر ورشکسته دفاع کند.
        

نظر اقلیت:

            در امور کیفری، مواردی که دادگاه مکلف به دعوت از افرادی غیر از طرفین دعوی در جلسه رسیدگی باشد باید در قوانین تصریح شده باشد؛ مثلاً در ماده ۴۱۲ قانون آیین دادرسی کیفری تصریح شده است "دادگاه اطفال و نوجوانان وقت جلسه رسیدگی را تعیین و به والدین، اولیا، یا سرپرست قانونی طفل یا نوجوان، وکیل وی و دادستان و شاکی ابلاغ می‌کند" اما راجع به مدیر تصفیه چنین تصریحی در قانون وجود ندارد. ممکن است دادگاه مدیر تصفیه را به عنوان شخص مطلع  به جلسه رسیدگی دعوت نماید ولیکن عدم حضور او در جلسه دادرسی هیچ لطمه‌ای به جریان رسیدگی نمی‌زند. ماده ۴۱۸ قانون تجارت که بیانگر حدود و ثغور ممنوعیت و محجوریت تاجر ورشکسته می‌باشد بیان می‌دارد: که تاجر ورشکسته از تاریخ صدور حکم از مداخله در تمام اموال خود ممنوع است. عبارت ممنوعیت مداخله در اموال دلالت بر آن دارد که مدیر تصفیه تنها به دخالت در امور مالی می‌پردازد و دفاع تاجر ورشکسته از اتهام منتسبه به خودش در شکایت کیفری منعی ندارد از طرفی دفاع مدیر تصفیه از اتهام منتسبه  به تاجر ورشکسته بر خلاف اصل فردی کردن مجازات می‌باشد علی ایحال، زمانی که دادگاه حکم به محکومیت تاجر ورشکسته به کلاهبرداری و رد مال صادر می‌نماید، محکوم له  هم جزء غرما می‌شود و در اینجاست که مدیر تصفیه که امور مالی تاجر ورشکسته را سر و سامان می‌دهد باید به این امر ورود نماید نه اینکه از اول جریان رسیدگی حضور داشته باشد و بخواهد از تاجر ورشکسته دفاع کند.
        

مستندات قانونی:

ماده 412قانون تجارت ماده 9 قانون آیین دادرسی کیفری ماده419قانون تجارت ماده 417 قانون تجارت

واژگان کلیدی:

تاجر ورشکسته مدیر تصفیه قانون تجارت اتهام منتسبه امور مالی

09 فروردین 1405 6