نشست قضایی: بحث و بررسی پیرامون محرومیت ورثه مادری از حق قصاص

برگزار کننده
استان گلستان/ شهر گرگان

تاریخ برگزاری
1401/02/08

پرسش:

شخص «الف» شخص «ب» را به قتل می‌رساند. اولیای دم مقتول، یک مادر و یک فرزند صغیر می‌باشند که بعد از مدتی مادر مقتول نیز فوت می‌نماید. حال از نظر شما فرزندان مادر مقتول حق قصاص را به ارث می‌برند یا همچون تبصره ماده 452 قانون مجازات اسلامی که بیان می‌دارد: «ورثه مقتول به جز بستگان مادری نسبت به سهم الارث دیه مقتول ارث می‌برند» در اینجا نیز مانند دیه ورثه مادر از حق قصاص ارث می‌برند؟

متن نظریه هیئت عالی:

عدم ارث بستگان مادری مقتول مانند برادر و خواهر مادری و حتی امثال دایی و خاله و اجداد مادری از دیه مقتول حسب تبصره ماده 452 قانون مجازات اسلامی جای بحث نیست. اما در مورد حق قصاص، مشهور فقها از جمله حضرت امام خمینی (ره) قائل به ارث بستگان مادری هستند. (مسئله 4 کتاب القصاص، القول فی کیفیته الاستیفاء) و اطلاق ماده 351 و 353 قانون مجازات اسلامی نیز منطبق با این نظر است لذا نظریه اکثریت قضات محترم گرگان در این مورد تایید می‌شود.

نظر اکثریت:

            با مراجعه به فقه، اقوال فقهی متفاوت است و نظر مشهور فقهی تابع نظر صاحب جواهر است و بحثی است که کلاله امی محروم می‌شود آیا شامل قصاص هم است؟ (علاوه بر دیه) که در نتیجه‌گیری آن خلاف اصل تابع نص است و مشهور هم همین نظر را پذیرفته‌اند، بنابراین اصل بر ارث بری است مگر خلافش ثابت شود و ماده 452 ق.م.ا می‌گوید بستگان مادری از دیه محرومند یعنی بالاصاله مجازات دیه است کلاله امی محرومند و در قتل که بالاصاله قصاص است حق باقی است و با تبدیل به دیه از همان دیه هم ارث می‌برند علاوه بر آن در ماده 353 صراحتاً و در ماده 351 همان قانون مجازات نیز بیان داشته ولی دم همان ورثه مقتول است و ماده 452 صرفاً درخصوص دیه است که نظریه اداره حقوقی به شماره 7/1400/06 مورخه 07/02/1400 موید آن است.
        

نظر اقلیت:

            با توجه به تبصره ماده 452 ق.م.ا که بستگان مادری را از دیه محروم نموده است به طریق اولی از قصاص نیز ارث نمی‌برند و در فقه نیز حضرت آیت الله خوئی با بیان همین موضوع با طرح نظریه تلازم می‌فرماید به طریق اولی از قصاص هم ارث نمی‌برند.
        

مستندات قانونی:

ماده 452 قانون مجازات اسلامی ماده 353 قانون مجازات اسلامی ماده 351 قانون مجازات اسلامی

واژگان کلیدی:

ارث قصاص کلاله امی بستگان مادری وراث

02 فروردین 1405 8