نشست قضایی: به ارث رسیدن حق قصاص به ولی دم

برگزار کننده
استان گلستان/ شهر بندر ترکمن

تاریخ برگزاری
1401/07/24

پرسش:

آیا حق قصاص ولی دم از مقتول به او ارث می‌رسد یا اینکه این حق از ابتدا و بدون ارث از مقتول برای اولیای دم وضع گردیده است؟

متن نظریه هیئت عالی:

نظر به اینکه قصاص حقی است که بری اولیاء‌دم وضع شده ؛ لذا این حق بعد از فوت مقتول استقرار می‌یابد. آنچه که در ماده 365 قانون مجازات اسلامی آمده است به این معنا نیست که ورثه حق قصاص را از مقتول به ارث می‌برند.

نظر اکثریت:

            ثبوت حق قصاص برای اولیاء میت از طریق ارث نمی‌باشد بلکه هر یک از اولیای دم به صورت مستقل از این حق بهره مند می‌باشند با عنایت به آیه شریفه ۳۳ از سوره مبارکه اسراء که بیان می‌فرماید :"و من قتل مظلوما فقد جعلنا لولیه سلطانا"  از ظاهر این آیه اینگونه استنباط می‌شود که سلطنت به عنوان یک حق بدوی برای اولیای دم وضع شده است و لازمه این جعل سلطنت برای ولی آن است که تکثر این سلطنت به تکثر افراد است لذا هر یک از اولیا دم می‌توانند مطالبه دیه یا قصاص نمایند این دیدگاه مورد پذیرش مشهور فقهای  شیعه واقع شده است از طرف دیگر حکمت جعل قصاص به عنوان مجازات جنایات عمدی آن است که تشفی خاطر برای اولیای دم حاصل شود چرا که در قتل عمد تشفی تنها نسبت به اولیای دم قابل تصور است فلذا با تمسک به این قرینه می‌توان گفت قصاص ابتدائاً برای ولی مقتول قرار داده شده است.
        

نظر اقلیت:

            در این خصوص که حق قصاص بدواً بدون ارث از مقتول برای اولیای دم وضع شده باشد هیچ صراحت و ظهور قانونی وجود ندارد ولیکن مستفاد ازماده ۳۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ که بیان می‌دارد "ولی دم، همان ورثه مقتول است به جز زوج یا زوجه او که حق قصاص ندارد" آن است که ولی دم مقتول همان افرادی هستند که از اموال او ارث می‌برند و نیز ماده ۳۶۵ قانون مارالذکر بیان می‌دارد در قتل و سایر جنایات عمدی مجنی‌علیه می‌تواند پس از وقوع جنایت و پیش از فوت از حق قصاص گذشت کرده یا مصالحه نماید و اولیاء دم و وارثان نمی‌توانند پس از فوت او حسب مورد مطالبه قصاص یا دیه کنند مستنبط از این ماده آن است که حق قصاص اصالتاً حق مجنی‌علیه است و گرنه اولیاء دم باید از اختیار مطلق برخوردار باشند و بتوانند به هر نحو که می‌خواهند نسبت به حق قصاص تصمیم گیری نمایند مضافاً آنکه در پاسخ به این استدلال که حکمت  جعل قصاص را تشفی خاطر اولیای دم برشمرده است باید گفت تشفی اختصاص به اولیای دم ندارد چرا که علاوه بر قصاص نفس در قصاص عضو نیز جریان دارد و قصاص عضو هم موجب تشفی خاطر شخص است که عضوی از اعضای او قطع شده است ضمن آنکه تشفی خاطر حکمت وضع قصاص است نه علت آن.
        

مستندات قانونی:

ماده 365 قانون مجازات اسلامی سال 92 ماده 351 قانون مجازات اسلامی

واژگان کلیدی:

حق قصاص بدون ارث اولیاء دم مقتول تشفی خاطر

30 دی 1404 2