نشست قضایی: تراضی خصوصی اشخاص نسبت به تمام ماترک و اعتبار قرارداد نسبت به سهم آنها

برگزار کننده
استان مازندران/ شهر ساری

تاریخ برگزاری
1401/04/16

پرسش:

دو نفر از ورثه نسبت به تمام ماترک توافق و احدی از آنها سهم‌الارث خود را از ماترک تقسیم شده به دیگری منتقل می‌کند. در صورت عدم تنفیذ تقسیم‌نامه و بطلان آن، آیا تراضی خصوصی طرفین راجع به فروش سهام معتبر است؟

متن نظریه هیئت عالی:

در فرض سوال نظریه اکثریت مورد تأیید هیأت عالی است؛ تراضی طرفین به انتقال سهم‌الارث خود به دیگری است و بطلان تقسیم‌نامه خللی به انتقال سهم‌الارث وارد نمی‌کند و تراضی طرفین با توجه به ماده 10 قانون مدنی معتبر است.

نظر اکثریت:

            به دلایل ذیل تراضی خصوصی طرفین بر فروش سهم‌الارث معتبر است:
۱- بعد از فوت مورث، ارث محقق می‌شود و قواعد عقد شرکت، مجراست و طبق ماده ۵۸۳ قانون مدنی هر یک از شرکا می‌تواند بدون رضایت شرکای دیگر، سهم خود را جزئاً یا کلاً به شخص ثالث منتقل کند و این انتقال ممکن است بعد از تقسیم یا قبل تقسیم باشد و مستفاد از ماده ۳۰۱ قانون امور حسبی، منتقل‌الیه قائم‌مقام خاص بوده و از این باب می‌تواند تقسیم ماترک را درخواست کند. 
۲- بطلان تقسیم صرفاً دلیل بطلان مازاد بر سهم‌الارث فروشنده است و دلیلی برای بی اعتباری تصرف حقوقی واقع شده نسبت به سهام شریک نخواهد بود و وی حق استناد به بطلان را ندارد. سایر وراث و خریدار می‌تواند نسبت به مازاد بر سهم فروشنده حسب مورد ادعای ابطال تقسیم و انتقال فضولی را داشته باشند. 
۳- مستفاد از قاعده فقهی انحلال عقد به اعتبار عقود متعدد و نیز خیار تبعض صفقه در باب بیع (ماده ۴۴۱ قانون مدنی) می‌توان عمل حقوقی واقع شده را تجزیه نمود و تقسیم را باطل اما قرارداد خصوصی انتقال را به میزان سهم‌الارث قانونی، معتبر دانست.
        

نظر اقلیت:

            طبق قاعده فقهی «العقود تابعة للقصود» یا «ما وقع لم یقصد و ما قصد لم یقع» و مواد ۱۹۰ و ۱۹۱ قانون مدنی به تبع انحلال تقسیم، قرارداد خصوصی انتقال سهم‌الارث نیز باطل خواهد بود چراکه قصد طرفین بر انتقال مفروزی ماترک بوده اما متعاقبا با بطلان تقسیم کاشف به عمل آمده، فروشنده مالک مشاعی بوده است. بنابراین آنچه مقصود بوده حاصل نشده و نمی‌توان برخلاف قصد متعاقدین به عمل حقوقی اعتبار داد.
        

مستندات قانونی:

ماده 190 قانون مدنی ماده 441 قانون مدنی ماده 191 قانون مدنی ماده 301 قانون امور حسبی

واژگان کلیدی:

سهم الارث تقسیم تنفیذ

05 اسفند 1404 15