نشست قضایی: خیانت در امانت نسبت به چک تضمینی

برگزار کننده
استان گلستان/ شهر کلاله

تاریخ برگزاری
1401/08/04

پرسش:

اگر چک یا سفته تضمینی باشد و دارنده آن را به اجرا بگذارد آیا می‌تواند مصداق خیانت در امانت ماده 674 باشد، فروض را بیان نمایید؟

متن نظریه هیئت عالی:

عرف معاملات و تضمینات این است که چک تضمینی در اختیار فردی قرار می‌گیرد که تحت شرایط خاصی بتواند از آن استفاده کند. طبعاً در صورتی که شرط مورد نظر طرفین محقق شد، دارنده چک می‌تواند آن را مورد استفاده قرار دهد. حال اگر بدون تحقق شرط، چک تضمینی مورد بهره‌برداری قرار گیرد مطابق ذیل ماده 684 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) چون در غیر موردی که بین طرفین مقرر بوده استعمال شده است جرم خیانت در امانت رخ داده است. در این گونه موارد امانی بودن ید مهم است نه اینکه عقد امانت بین طرفین منعقد شده باشد و لذا نظر اکثریت قضات محترم کلاله تا حدی که با این نظر منطبق است تایید می‌گردد.

نظر اکثریت:

            افراد با راهکارهای مختلف سعی در بالابردن ضریب اعتماد در معاملاتی که می‌نمایند دارند که یکی از این راهکارها سپردن چک تضمینی می‌باشد تا در صورت  عدم اجرای تعهد، طرف متضرر بتواند با کارسازی چک در جهت احقاق حق خود گام بردارد. نکته‌ی حائز اهمیت در چک‌های تضمینی وجود وصف امانت در روح سپردن چک می‌باشد زیرا چک در صورت عدم اجرای تعهد باید کارسازی شود و تا زمانی که این امر رخ نداده بطور امانی در اختیار طرف مقابل قرار داد ولی گاهی قبل از محقق شدن عدم اجرای تعهد طرف معامله اقدام به کارسازی چک نموده و در واقع اقدام بر خلاف وصف امانی چک می‌نماید که این عمل در صورتی که امانی بودن چک محرز شود مصداق بارز خیانت در امانت می باشد . وصف امانت لازم نیست صریحا در چک قید شود و همین که از اوضاع و احوال معامله این امر محقق گردد برای اثبات خیانت در امانت کفایت می کند واین که یکی از ویژگی های چک ضمانت ، امانی بودن این گونه چک ها می باشد و زمانی باید وصول شوند که تعهد مورد نظر انجام نشده است و وقتی که زمان انجام تعهد نرسیده است چک ضمانت به صورت امانی در اختیار دیگری است ولی گاهی قبل از رسیدن موعد اجرای تعهد شخصی که چک در اختیار او است از چک استفاده می کند که این عمل کاملا بر خلاف وصف امانی بودن چک ضمانت می باشد و این عمل خیانت در امانت چک ضمانت می باشد .  استدلال دیگر در تایید این نظر این است که در تقسیم بندی امانت یک امانت غیرذاتی داریم که اجاره و رهن و امثالهم را شامل می شود قانونگذار در ماده 674 قانون مجازات اسلامی همه این موارد رهن  وامانت و اجاره و غیره را بیان نموده است یعنی امانت ذاتی را پذیرفته و هم امانت غیر ذاتی را پذیرفته است حال این تضمین موضوع سوال را باید بررسی کنیم در قالب کدام یک از عقود است که می شود آن را در قالب رهن در نظر گرفت تضمینی که ما در این موارد می گوییم در واقع همان رهن است و این چکی که عموم می گویند بابت تضمین در واقع ماهیت آن رهن است و فرد دارد چک را به عنوان رهن به دیگری می دهد و رهن یعنی بدهکار در قبال بدهی خود مالی به عنوان گرو بگذارد ولی  در عقد تضمین موضوع ماده 684 قانون مدنی شخص ضامن می شود نه مال شخص که در صورت سوال این عمل رهن است و رهن نیز از عقود امانی بالعرض است حال اگر سفته یا چک بابت حسن انجام کار به دیگری داده شود در اینجا از بحث رهن خارج و به انتهای ماده 674 توجه می شود که بیان می دارد هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء  نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید.
        

نظر اقلیت:

            در ماده 674 قانون مجازت اسلامی عقود را مشخصاً آورده است و عقد امانت در ماده ذکر شده است و قیدی از عقد ضمانت در ماده وجود ندارد که نمونه‌ای از آن رای شعبه 21 دادگاه تجدیدنظر تهران می‌باشد که با این استدلال که با توجه به اظهارات اولیه وکیل شکات مبنی بر این که چک به عنوان ضمانت بابت معاملات طرفین داده شده و چک تضمینی نمی‌تواند امانت تلقی شود زیرا علت تضمین استفاده دارنده چک در صورت لزوم از بازپرداخت بدهی است والا در فرض (پرونده) استفاده اگر خیانت تلقی گردد تحویل آن به عنوان تضمین بی معنی خواهد بود. لذا دادگاه با توجه به مراتب مذکور و به لحاظ فقد دلیل کافی بر توجه اتهام خیانت با استناد به بند یک ماده 257 قانون آیین دادرسی کیفری و اصل برائت با نقض دادنامه  تجدیدنظرخواسته، رای بر برائت مشارالیه صادر گردید.
        

مستندات قانونی:

ماده 684 قانون مدنی ماده 689 قانون آیین دادرسی کیفری ماده 674 قانون مجازات اسلامی سال 92

واژگان کلیدی:

چک تضمینی خیانت در امانت ضمانت

24 دی 1404 23