نشست قضایی: مسئولیت پرداخت دیه در صورت فوت ضارب بدون اموال

برگزار کننده
استان مازندران/ شهر رامسر

تاریخ برگزاری
1401/06/10

پرسش:

شخصی به اتهام ضرب و جرح عمدی محکوم به پرداخت دیه گردیده است. پس از قطعیت حکم و وصول پرونده به اجرای احکام کیفری، محکوم‌علیه فوت می‌نماید. حسب بررسی و استعلامات صورت گرفته نامبرده هیچ‌گونه مال منقول و غیر منقول ثبتی یا غیر ثبت شده نیز نداشته است. با عنایت به اینکه اجرای مجازات دیه با فوت محکوم‌علیه موقوف نمی‌گردد خواهشمند است به‌صورت مستند و مستدل بیان فرمایید که: با توجه به محصور بودن موارد پرداخت دیه از بیت‌المال و عنایت به منطوق و مفهوم مواد 435 و 474 و 475 و 487 از قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 آیا امکان صدور حکم به پرداخت دیه از بیت‌المال وجود دارد؟

متن نظریه هیئت عالی:

آنچه که از رای وحدت رویه شماره 790 هیات عمومی دیوان عالی کشور نیز استنباط می‌گردد این است که در هر صورت باید صدمه وارده بر مصدوم جبران گردد. مجموعاً با رعایت ترتب مقرر در قانون النهایه چنانچه استیفاء دیه از مرتکب و اموال وی و یا عاقله در موارد مصرح قانونی ممکن نگردد از بیت‌المال تأدیه می‌شود.

نظر اکثریت:

            بر اساس قاعده خون مسلمان نباید هدر رود و حسب ماده 435 قانون مجازات اسلامی و رأی وحدت رویه 790 مورخ 99/4/10 چه برای جنایت عمدی چه غیرعمدی و چه منجر به قصاص شود و چه منجر به دیه، دیه قابل دریافت از بیت‌المال می‌باشد و قصاص خصوصیتی ندارد که صرفاً شامل آن شود و مواد مربوط به قصاص و دیات شامل هم می‌شوند و دلیلی بر تفکیک نداریم و به عقیده برخی با توجه به ماده 435 قانون مذکور ابهامی وجود ندارد و به صراحت بیان شده است.
        

نظر اقلیت:

            فرض ماده 435 قانون مجازات اسلامی فرضی است که منجر به قصاص شود (چه قصاص عضو و چه قصاص نفس) از بیت‌المال قابل وصول است اما فرض سوال ضرب و جرح عمدی است که منجر به دیه می‌شود و پرداخت دیه از بیت‌المال استثناست و در موارد مصرح باید پرداخت شود و در این مورد دیه  قابل وصول از بیت‌المال نیست و مواد 474 و 475 در مقام بیان بوده و شبه عمد و خطای محض را بیان کرده لیکن به عمد اشاره‌ای نکرده و ماده 476 عنوان داشته در صورت فوت مرتکب در مواردی که خود وی مسئول پرداخت دیه باشد دیه تابع احکام سایر دیون متوفی است یعنی باید از اموال وی وصول شود و دیون متوفی از بیت‌المال قابل وصول نیست.
        

مستندات قانونی:

ماده 435 قانون مجازات اسلامی ماده 474 قانون مجازات اسلامی ماده 476 قانون مجازات اسلامی ماده 475 قانون مجازات اسلامی

واژگان کلیدی:

دیه پرداخت از بیت المال ، قصاص ایراد ضرب و جرح عمدی

17 بهمن 1404 1