نشست قضایی: مصادیق باغ میوه موضوع ماده ۶۸۴ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب ۱۳۷۵

برگزار کننده
استان اردبیل/ شهر مشگین شهر

تاریخ برگزاری
1401/07/21

پرسش:

در ماده 684 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مصوب 1375، «باغ میوه» شامل چه مصداقی است؟ توضیح اینکه نهال‌های میوه کاشته شده و درختان میوه‌ای که میوه ندارند یا میوه آن‌ها چیده شده است یا هنوز فصل میوه‌دهی نشده یا در حد گل‌دهی هستند، شامل ماده می‌شود؟ از طرفی «تخریب باغ میوه» شامل تخریب کل درختان است یا خرابی چند درخت هم شامل ماده می‌شود؟ قطع اشجار مثمر و غیرمثمر شامل کدام ماده می‌شود؟

متن نظریه هیئت عالی:

فراز «ت» از بند 11 قانون اصلاحات ارضی مصوب 1341/11/06 مقرر داشته: باغ میوه زمینی است که در آن درختان میوه به وسیله اشخاص غرس و تعداد درخت میوه یا مو در هر هکتار آن از یکصد اصله کمتر نباشد و در مورد درختان خرما و زیتون تعداد در هر هکتار از پنجاه اصله کمتر نباشد. بنابراین صرف غرس درخت میوه با شرایط مقرر در قانون برای اطلاق باغ میوه کفایت می‌کند و این که در زمان تخریب، درختان میوه ندارند یا میوه آنها چیده شده یا هنوز فصل میوه دهی نشده یا در حد گل‌دهی هستند، موثر در قضیه نیست. در ضمن با توجه به مبنای جرم انگاری تخریب باغ میوه که علاوه بر حمایت از درختانی که جزء اموال اشخاص هستند حفظ، حمایت از محیط زیست و ارزش ذاتی درختان نیز مد نظر قانون‌گذار قرار گرفته، صرف از بین بردن بخشی از باغ یا خسارت به آن برای تطبیق موضوع با ماده 684 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) کفایت می‌کند و برای تحقق بزه، تخریب تمام باغ ضروری نیست. بدیهی است تخریب درختان غیر مثمر مشمول ماده مرقوم نخواهد بود.

نظر اکثریت:

            موضوع تخریب به طور کلی اقداماتی است که در مبحث اتلاف و ایجاد خسارت مورد بحث واقع می‌شود. قانون‌گذار حالت‌های خاصی را از تخریب از عمومات خسارت، تخصیص زده و به آن‌ها علاوه بر جنبه جبران خسارت، جنبه تحمل مجازات را نیز افزوده است. علی‌هذا، بخش مبحث تخریب در قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات درج شده است. با عنایت به روند قانون نویسی ملاحظه می‌شود، قانون‌گذار به همان سیاق سابق الذکر، در ابتدا روند کلی از تخریب را مد نظر قرار داده است که در ماده 677 قانون اخیرالذکر، در ابتدا شقوق کاملی از تخریب را فرض کرده است؛ سپس با عنایت به تبعات بزه رخ داده، حالت‌های مختلف را جدا کرده است. به همین دلیل در ماده 684 قانون‌گذار اقدام به تقنین شق خاصی از بزه تخریب نموده است که با عنایت به بیان شقوق مختلف، هدف آن، حمایت از تولیدات در صنعت کشاورزی می‌باشد. از سوی دیگر در ماده 677، صریحاً از لفظ اشیاء استفاده شده است. اشیاء به آنچه که بی جان است و مورد استفاده نوع بشر است، اطلاق می‌گردد. گیاهان، موجودات زنده‌ای هستند که دارای حیات می‌باشند و به همین دلیل شی نسبت به آنان کاربرد ندارد. حتی بر فرض اینکه یک گل در گلدان باشد، با زهم در زمره اشیاء طبقه بندی نمی‌شود، زیرا که دارای حیات است و مقنن اسلامی با عنایت به بینش اسلامی در حمایت از آفریده‌های پروردگار متعال، در ماده 684 این فرض را جدا کرده است. از سوی دیگر، به همین دلیل، فرقی ندارد که درخت مثمر باشد یا فاقد ثمره از نوع میوه. همچنین در این ماده از لفظ محصول استفاده شده است و سپس برای تخریب و از بین بردن آن، دو فرض قطع و درو را استفاده کرده است. با عنایت به اینکه از «و» فی مابین قطع و درو استفاده شده، بنابراین هدف از استفاده آن‌ها، فرض دو رخداد متفاوت می‌باشد و بایستی محصولی باشد که قطع بر آن صدق کند و به طور عرفی برای گندم از لفظ قطع استفاده نمی‌شود، بلکه برای درخت از این لفظ استفاده می‌شود. همچنین محصول، به آنچه صدق می‌شود که نسبت به آن اقداماتی برای ثمره دادن و رشد و نمو انجام شده است و امکاناتی اعم از آب و خاک و کود و زحمات انسانی بر آن انجام شده تا به یک درخت تنومند تبدیل شود؛ از این رو فرقی ندارد که درختان از نوع مثمر باشند یا نه.
        

نظر ابرازی:

            با توجه به اینکه ماده 684 بیشتر برای «محصول» زراعی و باغی آورده شده، معتقدم تخریب باغ میوه زمانی مصداق پیدا می‌کند که درخت، میوه داشته یا بارده باشد؛ به عبارتی از زمان شکوفه بستن تا چیده شدن شام درخت میوه است که با این توصیف شامل نهال‌هایی که تازه کاشته شده (که عرفاً نهالستان می‌گویند نه باغ) و نیز درخت‌های که فصل باردهی و میوه دهی آن‌ها نبود، مثل فصل زمستان که میوه‌ای روی درخت نیست یا فصل و سالی است که میوه نداشته (که در این صورت باغ است نه باغ میوه) شامل ماده از جهت تخریب باغ میوه نیست. تخریب میوه چیده شده هم باز مشمول ماده نیست؛ چرا که در این صورت مشمول تخریب اموال منقول موضوع ماده 677 قانون مجازات اسلامی 1375 از جهت تخریب یا تضییع «میوه باغ» است نه «باغ میوه». از سوی دیگر؛ همچنان‌که میوه محصول درخت است، درخت هم محصول زمین زراعی است و حتی چرانیدن محصول که در صدر ماده آمده است به صورت چرانیدن شاخ و برگ درخت باشد، باز مشمول ماده می‌شود و فرقی بین مثمر و غیرمثمر نیست. علی‌هذا تخریب و تضییع (مثل ریختن سم و گازوئیل در ریشه درخت) اگر برای نهال و درختان غیر بارده و درختانی که میوه ندارند صورت گیرد، هرچند مشمول ماده است، اما نه از جهت درخت میوه، بلکه درخت به عنوان محصول زمین.
        

مستندات قانونی:

ماده 677 قانون مجازات 1375 ماده 684 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)مصوب 1375

واژگان کلیدی:

تخریب محصول یا باغ دیگری باغ میوه درختان محصول اشجار مثمر و غیرمثمر

02 بهمن 1404 15