نشست قضایی: گذشت شاکی خصوصی

برگزار کننده
استان خراسان رضوی/ شهر تایباد

تاریخ برگزاری
1401/02/28

پرسش:

همسر متوفی اقدام به توقیف دیه وی درخصوص مهریه به عنوان دینی که بر ذمه او بوده می‌کند، متعاقباً سایر اولیاء‌دم متوفی به این علت که زوجه نتواند تمامی دیه را از این باب تصاحب کند، اقدام به گذشت می‌کنند تا وی فقط بتواند به میزان سهم الارث خود از دیه، مهریه را توقیف کند، آیا بر گذشت اولیاء‌دم اثری مترتب است یا خیر؟

متن نظریه هیئت عالی:

با توجه به ماده 432 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در صورتی که ترکه متوفی (مجنی‌علیه) برای ادای دیون او کافی نباشد، حق گذشت مجانی را از اولیای‌دم (صاحبان حق قصاص) سلب کرده است و لذا با لحاظ مواد 361 و 362 قانون فوق‌الذکر، در صورتی که صاحبان حق قصاص بدون ادا یا تضمین دیون وی به طور مجانی اعلام گذشت کنند، گذشت قابل ترتیب اثر نیست.

نظر اکثریت:

            خیر، زیرا؛ 1-اصل 40 قانون اساسی صراحتاً مقرر کرده است که هیچ کس نمی‌تواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر قرار دهد. در فرض سوال اولیاءدم اعمال حق (گذشت) نمودند تا همسر متوفی نتواند از محل دیه، نسبت به وصول طلب خود از باب مهریه اقدام کند که نوعاً با توجه به شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه برای وی ضرر محسوب می‌گردد. 2- از طرفی تمامی مواد قانونی باید با لحاظ قانون اساسی به عنوان قانون مادر تفسیر گردد و هرجا ظاهراً تعارضی پیش آید، قانون اساسی مقدم بر تمامی قوانین است؛ لذا هر چند دیه حقی است برای اولیاءدم و آنها می‌توانند هر دخل و تصرفی در آن بکنند؛ لکن این مهم باید در پرتو اصل 40 قانون اساسی تفسیر گردد  3- با توقیف دیه متوفی مالکیتی هرچند متزلزل برای زوجه به وجود آمده و سایرین نمی‌توانند با اعمال گذشت مالکیت زوجه را محدود به سهم‌الارث کنند.
        

نظر اقلیت:

            بلی، زیرا؛ 1- وفق ماده 452 قانون مجازات اسلامی 1392، دیه حقی است برای اولیاءدم و این حق در تمامی مراحل دادرسی پابرجاست و اولیاءدم می‌توانند هر دخل و تصرفی در آن بکنند و انگیزه در این خصوص شرط نمی‌باشد تا در صورت فساد آن اثری بر آن مترتب نگردد 2- با توقیف دیه از باب مهریه زوجه، انتقال مالکیتی صورت نگرفته و صرفاً حقی برای زوجه از باب دیون ممتازه ایجاد گردیده است تا در صورت قطعیت حکم و انتقال دیه به اموال متوفی، وی بتواند از محل آن نسبت به استیفاء طلب خود اقدام کند.
        

مستندات قانونی:

ماده 100 قانون مجازات اسلامی ماده 452 قانون مجازات اسلامی اصل 40 قانون اساسی

واژگان کلیدی:

*دیه ، مهریه، جرم قابل گذشت اضرار

25 اسفند 1404 8