قانون شرکت‌های تعاونی

اصطلاحاتی که در این قانون به کار برده شده است از نظر اجرای این قانون به شرح زیر تعریف می‌شود:

1- عضو: در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی هر صاحب سهم اعم از اینکه شخص حقیقی یا حقوقی باشد عضو شرکت یا اتحادیه نامیده می‌شود.

2- سهم: سهم واحدی از سرمایه یک شرکت یا اتحادیه تعاونی است که میزان آن در اساسنامه ذکر می‌شود.

3- درآمد ویژه: مبلغی است که از عملیات و معاملات یک شرکت یا اتحادیه تعاونی در یک دوره مالی پس از وضع هزینه‌ها و استهلاکات حاصل‌ می‌شود.

4- سود سهم: مبلغی از درآمد ویژه سالانه شرکت یا اتحادیه تعاونی است که در هر سال به هر سهم اختصاص داده می‌شود.

5- مازاد برگشتی: مبلغی از درآمد ویژه شرکت یا اتحادیه تعاونی است که برای تقسیم بین اعضاء به تناسب میزان معاملات آنها با شرکت با ‌اتحادیه تعاونی در حدود مقررات این قانون اختصاص داده می‌شود.

6- کشاورز: کسی که حرفه اصلی او تولید محصول به وسیله عملیات زراعی و یا باغداری باشد.

7- دامدار: کسی که حرفه اصلی او تولید یا پرورش دام و یا طیور باشد.

8- صاحب حرفه: کسی که با کمک نیروی کار شخصی و سرمایه و وسایل خود اقدام به تولید کالا به منظور فروش یا عرضه خدمت معین برای ‌کسب درآمد می‌کند.

9 (منسوخه 09-04-1352)- کاسب: صاحب کسبی که فروش آن به صورت خرده و جزئی است و عملیات عمده ‌فروشی ندارد.

9 (اصلاحی 09-04-1352)- صاحب شغل آزاد: کسی که بدون وسائل و یا با وسائل لازم، خدمت یا خدماتی را عرضه و بدین وسیله کسب درآمد می‌کند.

10 (اصلاحی 05-12-1350)- صنایع کوچک صنایعی است که به وسیله وزارت اقتصاد مشخص و اعلا [اعلام] می‌شود.

(اصلاحی 09-04-1352)- شرکت تعاونی شرکتی است از اشخاص حقیقی یا حقوقی که به منظور رفع نیازمندی‌های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضاء از‌ طریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری آنان موافق اصولی که در این قانون مصرح است تشکیل می‌شو‌د.

تبصره- تعداد اعضای شرکت تعاونی نباید از 7 عضو کمتر باشد.

(اصلاحی 09-04-1352)- عضویت شرکت تعاونی برای تمام اشخاصی که محل فعالیت یا سکونت آنها در حوزه عمل شرکت باشد و به تمام یا قسمتی از خدمات ‌شرکت احتیاج داشته باشند آزاد است.

شرط عضویت در شرکت تعاونی خرید و پرداخت تمام بهای لااقل یک سهم می‌باشد.

هیچگونه تبعیض یا محدودیتی برای عضویت در شرکت نباید وجود داشته باشد مگر به سبب عدم کفایت ظرفیت فنی تأسیسات و وسائل ‌و امکانات شرکت مشروط بر اینکه در اساسنامه تصریح شده باشد.

تبصره- می‌توان در اساسنامه شرکت شرط قبول اعضای جدید را علاوه بر خرید سهام پرداخت مبلغی به عنوان حق عضویت متناسب با هزینه ‌توسعه وسائل و یا امکانات شرکت برای انجام خدمات اضافی موکول کرد.

(اصلاحی 05-12-1350)- خروج هر عضو از شرکت اختیاریست و نمی‌توان آن را منع کرد و بهای سهم یا سهام او حداکثر به ارزش اسمی باید ظرف یک‌سال از ‌تاریخ خروج عضو از شرکت نقداً پرداخت گردد.

‌برای پذیرش مجدد عضو خارج شده از شرکت می‌توان در اساسنامه شرایطی پیش‌بینی نمود.

مجمع عمومی عالی‌ترین مرجع اتخاذ تصمیم و ابراز اراده جمعی اعضاء برای اداره امور شرکت است که در آن تمام اعضاء حق دارند حضور‌ بهم رسانند و رای خود را درباره موضوع دستور جلسه مجمع بدهند. در مجمع عمومی هر عضو قطع نظر از تعداد سهام فقط دارای یک رای است.

(اصلاحی 09-04-1352)- هر یک از اعضای شرکت تعاونی می‌تواند استفاده از حق خود را برای حضور و دادن رای در مجمع عمومی به یک عضو دیگر با وکالت ‌واگذار کند، لکن هیچ عضوی نمی‌تواند علاوه بر رای خود بیش از سه رای با وکالت داشته باشد.

در مجامع عمومی شرکت‌های تعاونی با حوزه عمل وسیع و یا تعداد زیاد عضو ممکن است اعمال حق رای به وسیله نماینده یا نمایندگان ‌منتخب اعضاء در حوزه‌های مختلف فعالیت شرکت به نسبت تعداد عضو در هر حوزه و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و مجموع معاملات همان حوزه به نحوی که در اساسنامه مقرر خواهد شد انجام شود.

(اصلاحی 05-12-1350)- سرمایه شرکت تعاونی نامحدود و سهام آن با نام و مسئولیت هر عضو محدود به میزان سهمی است که از سرمایه شرکت خریداری و یا‌ تعهد نموده است.

تبصره 1 (الحاقی 05-12-1350)- سود سالانه سهام شرکت‌های تعاونی معادل حداکثر نرخ بهره اوراق قرضه دولتی خواهد بود و در صورتی که اوراق قرضه دولتی در جریان ‌نباشد سود سالانه سهام به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها و تصویب هیئت وزیران تعیین و جهت اجرا اعلام خواهد شد.

در مواردی که میزان درآمد خالص شرکت تکافوی پرداخت سود سهام را بر اساس مفاد این تبصره ننماید مجمع عمومی صاحبان سهام شرکت تعاونی‌ مربوط نسبت به تعیین مقدار سود سهام آن اقدام خواهد نمود.

تبصره 2 (اصلاحی 05-12-1350)- افزایش سرمایه شرکت تعاونی از طریق خرید سهام به وسیله اعضای جدید و یا افزایش تعداد سهام اعضای قبلی شرکت صورت می‌گیرد.

میزان سهام هر عضو را می‌توان در اساسنامه به نسبت امکان معاملات او یا شرکت تعیین نمود و در هر حال میزان سهام یک عضو نباید از ‌یک‌هفتم کل سرمایه شرکت تجاوز کند.

تبصره- به موجب اساسنامه می‌توان پرداخت بهای سهام خریداری شده هر عضو را به استثنای نخستین سهم خریداری از شرکت که نقدی است به‌ اقساط با مدت معین که هر قسط از یک‌دهم مبلغ تعهدی کمتر نباشد مجاز دانست. در این‌صورت پرداخت سود سهام به نسبت مبلغ پرداختی و مازاد ‌برگشتی از بابت معاملات عضو که موافق مقررات این قانون از تاریخ عضویت تعلق می‌گیرد موکول است به تصفیه تمام اقساط تعهدی او بابت سهام‌ خریداری.

انتقال سهام شرکت تعاونی بغیر عضو شرکت مجاز نیست.

در صورتی که سهام هر یک از اعضای شرکت تعاونی به عنوان تضمین بدهی یا تعهدات آن عضو در قبال بستانکاران از طریق مراجع‌ قانونی بازداشت شود ترتیب استیفای طلب بستانکار مشمول مقررات بازپرداخت سهام مذکور در این قانون خواهد بود. شرکت تعاونی می‌تواند طلب ‌خود را از اعضائی که از شرکت خارج شده‌اند با حق تقدم نسبت به سایر طلبکارها از کل مطالبات آنها بابت سهام و یا سود آن، همچنین مازاد برگشتی‌ مربوط و یا سپرده‌های آنها در شرکت برداشت کند.

(اصلاحی 05-12-1350)- درآمد ویژه شرکت در صورتی که موافق اساسنامه قابل تقسیم باشد به ترتیب پس از وضع ذخیره‌ها و سود سهام مطابق مقررات این قانون ‌به صورت مازاد برگشتی به تناسب میزان معاملات هر عضو یا شرکت قابل تقسیم است.

‌مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیر اعضاء در صورتی که موافق اساسنامه این نوع معاملات آزاد باشد قابل تقسیم به اعضاء نیست و به حساب ذخیره ‌قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌شود.

از محل درآمد ویژه سالانه شرکت‌های تعاونی مبالغ زیر کسر و به حساب‌های مربوط منظور می‌شود:

1- حداقل 12 درصد به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم.

‌احتساب مبالغ مربوط از محل درآمد حاصل از معاملات با اعضاء در حساب ذخیره مندرج در این بند تا زمانی که مبلغ کل ذخیره حاصل از درآمدهای‌ مذکور به میزان معدل سرمایه سه سال اخیر شرکت نرسیده باشد الزامی خواهد بود، ولی مبالغ حاصل از معاملات با غیر اعضاء و سایر درآمدهای مجاز ‌شرکت که خارج از حدود عملیات جاری آن باشد بدون رعایت معدل مذکور همه‌ ساله به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود.

2 (اصلاحی 05-12-1350)- سه درصد از درآمد ویژه سالانه برای توسعه تعلیمات و آموزش تعاون در منطقه تعاونی مربوط و در سراسر کشور در اختیار اتحادیه تعاونی نظارت و ‌هماهنگی منطقه‌ای و مرکزی رشته مربوطه و تا زمانی که اتحادیه‌های مزبور تشکیل نشده‌اند در اختیار وزارت تعاون و امور روستاها ... الخ»

3- ذخایر دیگری که در اساسنامه مقرر شده باشد.

با انحلال شرکت تعاونی مانده حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت پس از تصفیه به پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها و به موجب آئین‌نامه‌ای که به وسیله آن وزارت تهیه و به تصویب شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور می‌رسد یا به وجوه ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم‌ شرکت یا اتحادیه تعاونی که با همان مقاصد در حوزه مربوط فعالیت می‌کنند انتقال داده می‌شود و یا به مصرف امور اجتماعی و عام‌المنفعه همان حوزه ‌خواهد رسید مگر در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری موضوع تبصره ماده 18 که مصارف مربوط بنا به پیشنهاد وزارت کار و امور اجتماعی و تصویب ‌شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور معین خواهد شد.

شرکت تعاونی دارای ارکان زیر است:

1- مجمع عمومی

2- هیئت مدیره.

3- بازرس یا بازرسان.

(اصلاحی 09-04-1352)- انواع شرکت‌های تعاونی در سه رشته تعاونی به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شود:

1- رشته کشاورزی: شامل تعاونی‌های کشاورزی و روستائی.

2- رشته مصرف: شامل تعاونی‌های مصرف‌کنندگان مسکن اعتبار و آموزشگاه‌ها.

3- رشته کار و پیشه: شامل تعاونی‌های کار، تعاونی‌های حرف و صنایع دستی، تعاونی‌های صنایع کوچک، تعاونی‌های تهیه و توزیع، تعاونی‌های مشاغل ‌آزاد و تعاونی‌های صیادان.

‌تبصره 1 (اصلاحی 24-02-1354)- هر یک از شرکت‌های تعاونی در رشته‌های «‌مصرف» یا «‌کار و پیشه» که با عضویت کارگران و سایر کارکنان صنایع و خدمات و حرف تشکیل ‌شود و حداقل سه‌چهارم اعضای شرکت نزد سازمان بیمه‌های اجتماعی بیمه باشند شرکت تعاونی کارگری خوانده می‌شود.

تبصره 2 (الحاقی 05-12-1350)- جمع بین هدف‌ها و عملیات انواع شرکت‌های تعاونی از یک رشته یا از رشته‌های سه‌گانه فوق در صورتی ممکن خواهد بود که به سبب اوضاع و احوال و شرایط خاص و مقتضیات محلی مجوز آن قبلاً از وزارت تعاون و امور روستاها تحصیل شده باشد و این شرکت‌ها می‌توانند عضویت ‌اتحادیه‌های تعاونی رشته‌های مربوط را نیز داشته باشند.

(اصلاحی 05-12-1350)- شرکت تعاونی طبق تصمیم مجمع عمومی موسس تشکیل می‌گردد. ‌در مجمع مذکور اساسنامه شرکت مطرح و با رای اکثریت اعضاء حاضر در جلسه به تصویب می‌رسد و همچنین اولین هیئت مدیره و بازرس ‌یا بازرسان شرکت به اکثریت نسبی اعضاء حاضر انتخاب و مأموریت ثبت شرکت به هیئت مدیره‌ای که قبولی خود را کتباً اعلام کرده باشند داده می‌شود.

تبصره- در جلسات مجمع موسس تعداد اعضاء موافق با اساسنامه نباید کمتر از 7 نفر باشد.

(اصلاحی 24-02-1354)- آن عده از داوطلبان تشکیل شرکت که با مصوبات مجمع عمومی موسس موافق نباشند اعم از اینکه در مجمع عمومی موسس حضور یافته یا‌ نیافته باشند در صورتی که یک هفته پس از تشکیل مجمع مخالفت خود را کتباً اعلام نمایند، حق استرداد تقاضای عضویت خود و مبالغی را که برای ‌خرید سهم یا سهام پرداخته‌اند دارند. در این‌صورت‌ سرمایه شرکت تعاونی به مبلغی پس از کسر وجوه سهام این‌گونه اشخاص به ثبت خواهد رسید.

‌تبصره 1 (الحاقی 24-02-1354)- وجوه پرداختی بابت سهام داوطلبان مذکور در این ماده بلافاصله بعد از معرفی امضاهای مجاز شرکت باید مسترد گردد.

‌تبصره 2 (الحاقی 24-02-1354)- در صورتی که تقاضای ثبت شرکتی طبق ماده 24 این قانون به‌طور قطعی رد شود وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور‌ اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) بلافاصله دستور استرداد وجوه پرداختی داوطلبان عضویت را خواهد داد.

تبصره 3 (الحاقی 24-02-1354)- در صورتی که ظرف شش ماه از تاریخ پرداخت بهای سهام به وسیله داوطلبان عضویت نسبت به ثبت شرکت اقدام نشود هر صاحب سهمی‌ می‌تواند برای استرداد وجوه پرداختی خود به وزارت تعاون و امور روستاها و در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری به وزارت کار و امور اجتماعی مراجعه ‌نماید، در این‌صورت وزارت مربوط بلافاصله دستور استرداد وجوه مذکور را خواهد داد.

(اصلاحی 05-12-1350)- اساسنامه و نام اعضای موسس و هیئت مدیره و بازرس یا بازرسان و مدیرعامل همچنین هرگونه تغییرات بعدی در شرکت‌ها و اتحادیه‌های‌ تعاونی با رعایت تشریفات مقرر در این قانون و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها از نظر تطبیق با مقررات قانون در اداره ثبت مرکز اصلی شرکت یا اتحادیه به ثبت می‌رسد.‌ در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری ثبت شرکت با تأیید وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد شد و آن وزارت باید مراتب را کتباً به اطلاع وزارت ‌تعاون و امور روستاها برساند.

(اصلاحی 09-04-1352)- اساسنامه شرکت تعاونی با توجه به مقررات این قانون باید شامل نکات زیر باشد:

1- نام (‌با قید کلمه تعاونی) مرکز اصلی و نشانی شرکت، مدت و حوزه عملیات شرکت.

2- موضوع و حدود عملیات شرکت.

3- شرایط عضویت، مقررات مربوط به قبول یا عدم قبول عضویت، خروج از عضویت (‌اخراج، استعفا، فوت و یا ترک عضویت) حقوق و‌ تعهدات اعضاء، مسئولیت اعضاء.

4- سرمایه و تعداد سهام اولیه، ارزش هر سهم، حداکثر تعداد و میزان سهامی که یک عضو ممکن است داشته باشد، بازپرداخت یا انتقال سهام مقررات مربوط به وکالت یا نمایندگی از طرف عضو.

5- مقررات مربوط به مجامع عمومی و ضرب‌الاجل مربوط به دعوت مجامع، مقررات راجع به دستور جلسات مجامع عمومی و حد نصاب ‌برای تشکیل آن و فاصله بین دو جلسه.

6- اعضای هیئت مدیره و بازرسان (‌تعداد، نحوه انتخاب، وظایف عزل، استعفا و فوت) و مقررات مربوط به جلسات آنان، تعیین صاحبان امضای ‌مجاز حدود و اختیارات و مسئولیت‌های آنان و همچنین تعیین مرجع تصمیم‌گیرنده برای افتتاح‌حساب بانکی و نحوه استفاده از وجوه زائد بر احتیاج ‌شرکت.

7- سال مالی، مقررات تنظیم ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت و گزارش‌های هیئت مدیره و بازرسان و طرح‌ها و برنامه‌ها بودجه مخارج و‌ عملیات شرکت، حسابرسی شرکت.

8- طرز عمل شرکت درباره ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم و سایر ذخایر.

9- سود سالانه سهام و مازاد برگشتی.

10- طرز عمل شرکت درباره زیان احتمالی.

11- چگونگی اعلام و آگهی تصمیمات شرکت به اعضاء.

12- مقررات راجع به عضویت شرکت در سایر شرکت‌های تعاونی و اتحادیه‌های تعاونی.

13- مقررات مربوط به تغییر اساسنامه.

14- موارد انحلال و طرز تصفیه شرکت.

15- امکان ادغام با شرکت تعاونی دیگر و ضوابط آن.

17- سرمایه‌گذاری در موسسات تولیدی به منظور رفع نیازمندی‌های حرفه‌ای و شخصی اعضاء با موافقت وزارت تعاون و امور روستاها.

وزارت تعاون و امور روستاها می‌تواند به دلائل زیر تقاضای ثبت شرکت تعاونی را رد کند و نظر خود را مستدلاً به شرکت اعلام دارد. در‌ مورد شرکت‌های تعاونی کارگری این وظیفه بر عهده وزارت کار و امور اجتماعی است.

1- عدم تطبیق اساسنامه شرکت با مقررات این قانون.

2- عدم تطبیق هدف‌های شرکت با مقاصد و هدف‌های انواع شرکت‌های تعاونی مقرر در این قانون.

(اصلاحی 05-12-1350)- هرگاه شرکت تعاونی که درخواست ثبت آن از طرف وزارت تعاون و امور روستاها و یا وزارت کار و امور اجتماعی رد شده است به ‌تصمیم مذکور اعتراض داشته باشد می‌تواند ظرف ده روز از تاریخ وصول اعلام نظر وزارت مربوط اعتراض خود را همراه با دلائل و مدارک مربوط به تقاضای ثبت و رونوشت اعلام نظر دائر به رد تقاضای ثبت به شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونی‌های مذکور در این قانون ارسال دارد. نظر شورای مذکور قطعی و‌ لازم‌الاجرا است.

(اصلاحی 24-02-1354)- ثبت شرکت و تغییرات اساسنامه به وسیله آگهی در روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی به اطلاع عموم می‌رسد. شرکت می‌تواند علاوه بر‌ روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی در صورت لزوم در یکی از جراید محلی و یا نشریات تعاونی و یا با الصاق آگهی در معابر عمومی مرکز شرکت، ثبت و‌ یا تغییرات اساسنامه را اعلام دارد. ‌انتشار آگهی در روزنامه رسمی کشور شاهنشاهی برای اعلام تغییر هیأت مدیره، بازرسان و مدیرعامل الزامی نیست.

‌تبصره- در مورد شرکت‌های تعاونی روستائی انتشار آگهی ثبت شرکت و تغییرات آن در روزنامه رسمی کشور و جراید مورد لزوم نیست.

مجامع عمومی با تصمیم اکثریت اعضای هیئت مدیره، یا بر اساس درخواست مقامات، یا اشخاص زیر به وسیله هیئت مدیره دعوت به‌ تشکیل می‌شود:

1- بازرس یا اکثریت بازرسان.

2- یک‌پنجم اعضای شرکت.

3- وزارت تعاون و امور روستاها.

4- وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری.

تبصره (اصلاحی 24-02-1354)- در صورتی که هیأت مدیره ظرف مدت 20 روز از تاریخ وصول درخواست نسبت به دعوت مجمع عمومی اقدام نکند وزارت تعاون و امور‌ روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) مستقیماً مجمع عمومی را برای رسیدگی به موضوع یا موضوعاتی که مورد‌ نظر است دعوت خواهد کرد.

دعوت مجامع عمومی با قید دستور و روز و ساعت و محل تشکیل آن باید حداقل پانزده روز قبل از تشکیل جلسه به وسیله انتشار آگهی ‌در جراید محلی و یا الصاق آگهی در مراکز و معابر حوزه عمل و محل کار شرکت و یا دعوتنامه کتبی انجام گیرد.

تبصره (منسوخه 24-02-1354)- تجدید دعوت تشکیل مجمع عمومی نباید بیش از 10 روز از تاریخ مقرر برای جلسه‌ای که تشکیل نشده است به طول انجامد.

جلسه مجمع عمومی را رئیس هیئت مدیره و در غیاب او یکی از اعضای هیئت مدیره افتتاح می‌کند. در جلسه مجمع ابتدا برای انتخاب ‌یک رئیس و یک نایب رئیس، یک منشی و سه نفر ناظر از میان اعضاء اقدام خواهد شد.

تبصره- مجمع عمومی که طبق مفاد تبصره ماده 26 این قانون دعوت و تشکیل می‌شود به وسیله مسن‌ترین عضو حاضر در جلسه افتتاح خواهد‌ شد.

صورت‌جلسات مجامع عمومی و تصمیمات متخذ در آن توسط منشی مجمع در دفتر مخصوصی ثبت می‌شود و به امضای رئیس و ‌منشی مجمع و نظار خواهد رسید و رونوست [رونوشت] آن به وسیله رئیس مجمع به هیئت مدیره ابلاغ می‌گردد.

تبصره- صورت‌جلسات مجامع عمومی به عنوان اسناد شرکت باید همواره عیناً در شرکت محفوظ بماند.

(اصلاحی 05-12-1350)- هر یک از اعضاء می‌تواند منتهی ظرف پنج روز قبل از تشکیل مجمع عمومی مورد یا موارد دیگری غیر از موضوعاتی که در دعوتنامه ‌تشکیل مجمع عمومی تهیه شده است برای طرح در همان مجمع توسط مقامی که مجمع عمومی را دعوت کرده است پیشنهاد کند و مقام دعوت‌کننده‌ مجمع مکلف است پیشنهاد مربوط را در مجمع طرح کند تا در صورت تصویب در دستور جلسه بعد از تنفس همان مجمع قرار گیرد و پیشنهاد طرح هر‌ موضوع جدید در جلسات مجمع از طرف هر یک از اعضاء موکول است به موافقت رئیس مجمع و تصویب اکثریت اعضاء حاضر در جلسه و در هر دو‌ مورد اتخاذ تصمیم درباره موضوع یا موضوعاتی که علاوه بر دستور جلسه آگهی شده به مجمع پیشنهاد می‌شود به جلسه بعد از تنفس همان مجمع که‌ نباید زودتر از بیست روز و دیرتر از سی روز (‌با دعوت از اعضاء) تشکیل گردد موکول خواهد شد.

در صورتی‌که جلسه مجمع عمومی به عنوان تنفس تعطیل گردد هیأت‌ رئیسه مجمع عمومی در جلسه بعد همان خواهد بود که در جلسه مجمع قبل از‌ اعلام تنفس انتخاب شده است مگر اینکه یک یا چند نفر از آنان در مجمع عمومی حاضر نشده باشند که در این‌صورت‌ به جای اشخاص غائب افراد‌ دیگری انتخاب خواهند شد.

مجمع عمومی شرکت تعاونی به سه صورت زیر تشکیل می‌شود:

1- مجمع عمومی موسس موضوع فصل سوم این قانون.

2- مجمع عمومی عادی.

3- مجمع عمومی فوق‌العاده.

مجمع عمومی عادی حداقل سالی یک‌بار ظرف شش ماه پس از پایان سال مالی شرکت تشکیل می‌شود و در موارد مقتضی می‌توان در‌ هر موقع از سال مجمع عمومی عادی را بطور فوق‌العاده تشکیل داد.

وظایف مجمع عمومی عادی به شرح زیر است:

1- انتخاب هیئت مدیره و بازرس یا بازرسان و یا تغییر هر یک از آنها.

2- رسیدگی و اتخاذ تصمیم درباره ترازنامه و حساب سود و زیان شرکت پس از استماع گزارش هیئت مدیره و بازرسان.

3- اخذ تصمیم درباره گزارش‌ها و پیشنهادهای حسابرسان بر اساس نتایج حسابرسی شرکت.

4- تعیین خط‌مشی و برنامه‌های شرکت و تصویب بودجه و تعیین ضوابط و معیارهای لازم برای حقوق و دستمزد و میزان تضمین ابوابجمعی ‌مدیرعامل و کارکنان شرکت (‌بنا به پیشنهاد هیئت مدیره).

5- اخذ تصمیم نسبت به ذخایر و پرداخت سود سهام و مازاد درآمد و تقسیم آن طبق اساسنامه.

6- اتخاذ تصمیم درباره پیشنهادهای هیئت مدیره در مورد اعتبارات درخواستی و یا سرمایه‌گذاری‌های شرکت.

7- تصویب آئین‌نامه‌های معاملات و سایر آئین‌نامه‌های داخلی شرکت.

8- اتخاذ تصمیم درباره شکایت عضوی که اخراج شده و یا کسی که درخواست عضویت او از طرف هیئت مدیره پذیرفته نشده است یا ارجاع امر ‌به هیئتی مرکب از پنج نفر از اعضاء مجمع عمومی، تصمیم متخذه از طرف مجمع عمومی یا هیئت پنج نفری قطعی است.

تبصره (اصلاحی 05-12-1350)- عضو اخراج شده حق دارد اعتراض خود را کتباً به وسیله بازرس یا بازرسان و یا در غیاب آنها از طریق وزارت تعاون و امور‌ روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) اعلام دارد تا در نخستین مجمع عمومی مطرح گردد و در این‌صورت‌ می‌تواند برای دادن توضیحات لازم بدون داشتن حق رای در مجمع شرکت نماید.

9 (اصلاحی 05-12-1350)- تصویب گزارش تغییرات سرمایه در دوره مالی قبل همچنین تعیین مبلغی که بابت بازپرداخت سهام اعضای سابق در دوره مالی بعد باید پرداخت ‌شود.

10- اتخاذ تصمیم درباره عضویت شرکت در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی و میزان سهام یا حق عضویت سالانه پرداختی به اتحادیه طبق موازین ‌این قانون.

11- رسیدگی و اتخاذ تصمیم درباره سایر اموری که به مجمع پیشنهاد می‌شود و منطبق با اساسنامه شرکت باشد.

(اصلاحی 24-02-1354)- مجمع عمومی عادی با حضور نصف به علاوه یک اعضاء یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند و در صورت به دست نیامدن حد نصاب مذکور،‌ آگهی دعوت مجدد مجمع عمومی باید حداکثر ظرف پانزده روز با رعایت مفاد ماده 27 این قانون با همان دستور جلسه قبلی منتشر شود. ‌جلسه دوم با حضور عده حاضر که نباید از 7 نفر، بدون در نظر گرفتن وکالت موضوع ماده 8 این قانون (‌به‌استثنای نمایندگی موضوع ماده 9 این قانون) کمتر باشد، رسمیت خواهد یافت. ‌در صورت عدم تشکیل جلسه دوم هر ذی‌حقی می‌تواند برای رسیدگی به موضوع یا درخواست انحلال شرکت به وزارت تعاون و امور روستاها یا وزارت کار و امور اجتماعی (‌در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) مراجعه نماید. ‌وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) پس از رسیدگی‌های لازم هرگاه تشکیل مجدد مجمع عمومی را ضرور بداند به‌طریقی مقتضی اقدام خواهند نمود و در صورتی‌که پس از رسیدگی‌های لازم انحلال شرکت یا اتحادیه را لازم تشخیص دهد‌ بلافاصله مجمع عمومی فوق‌العاده را جهت اتخاذ تصمیم در مورد انحلال دعوت خواهد نمود و اگر مجمع عمومی فوق‌العاده مزبور هم به حد نصاب‌ قانونی نرسد وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی کارگری) به جانشینی مجمع عمومی‌ فوق‌العاده حکم به انحلال شرکت یا اتحادیه می‌دهد و نسبت به تعیین هیأت تصفیه از بین اعضاء یا اشخاص صاحب صلاحیت دیگر اقدام خواهد کرد.

(اصلاحی 05-12-1350)- تصمیمات مجمع عمومی عادی با اکثریت اعضاء حاضر در مجمع اتخاذ می‌شود مگر در مورد انتخاب هیئت مدیره و بازرسان که تصمیمات مجمع به اکثریت نسبی خواهد بود.

تبصره- در صورتی‌که در جلسه مجمع عمومی مذاکرات به اخذ تصمیم منتهی نشود جلسه به عنوان تنفس تعطیل می‌گردد و جلسه بعدی که ‌منحصراً برای تعقیب مذاکرات و اتخاذ تصمیم درباره دستور جلسه قبلی تشکیل می‌شود نباید از جلسه اول بیش از 48 ساعت به‌طول انجامد.

مجمع عمومی فوق‌العاده برای رسیدگی و اتخاذ تصمیم نسبت به موارد زیر تشکیل می‌شود:

1-‌ تغییر مواد اساسنامه.

2- ادغام با شرکت دیگر.

3- انحلال شرکت.

(اصلاحی 24-02-1354)- مجمع عمومی فوق‌العاده با حضور حداقل سه‌چهارم اعضای شرکت و یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند. در صورت عدم حصول این ‌حد نصاب با رعایت ماده 34 آگهی دعوت مجمع با ذکر دستور و تاریخ تشکیل جلسه و نتیجه جلسه قبل منتشر می‌شود.

‌این جلسه با حضور حداقل نصف بعلاوه یک اعضا یا وکلای آنان رسمیت پیدا می‌کند و در صورت عدم حصول حد نصاب، مجمع برای بار سوم با‌ همان ترتیب دعوت می‌شود. جلسه سوم مجمع با حضور اعضای حاضر که نباید از هفت نفر کمتر باشد رسمیت پیدا می‌کند. در صورت عدم تشکیل‌ جلسه سوم هر ذی‌حقی می‌تواند برای رسیدگی به موضوع و انحلال شرکت به وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد ‌شرکت‌های تعاونی کارگری) مراجعه نماید. در این‌صورت‌ طبق ماده 34 این قانون عمل خواهد شد.

تبصره- تصمیمات مجمع عمومی فوق‌العاده با اکثریت سه‌چهارم اعضای حاضر در جلسه مجمع اتخاذ می‌گردد.

ملاک تشخیص تعداد اعضای حاضر در جلسات مجامع عمومی ورقه حضور و غیابی است که حاضران در بدو ورود اصالتاً و یا با وکالت ‌موضوع ماده 8 این قانون آن را امضاء می‌کنند.

(اصلاحی 05-12-1350)- اداره امور شرکت طبق اساسنامه بر عهده هیئت مدیره‌ای مرکب از حداقل سه نفر عضو اصلی خواهد بود که در مجمع عمومی عادی برای‌ مدت سه سال از بین اعضاء شرکت با رای مخفی انتخاب می‌شوند. مجمع عمومی همزمان با انتخاب این عده 2 نفر عضو علی‌البدل نیز با همان شرایط ‌انتخاب خواهد نمود تجدید انتخاب هر یک از اعضاء اصلی و علی‌البدل بلامانع است.

‌تبصره 1- در صورت استعفاء، فوت، ترک عضویت و یا ممنوعیت قانونی که مانع از انجام وظیفه هر یک از اعضاء اصلی بشود یکی از اعضاء‌ علی‌البدل برای بقیه مدت مقرر به جانشینی وی در جلسات هیئت مدیره دعوت می‌شود.

‌تبصره 2- در صورت استعفای دسته‌جمعی هیئت مدیره، مجمع عمومی به تقاضای هر یک از اعضای مستعفی و یا اعضای علی‌البدل و یا بازرس یا‌ بازرسان یا یک‌پنجم اعضای شرکت یا وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) برای انتخاب‌ هیئت مدیره جدید دعوت می‌شود.

تبصره 3 (اصلاحی 05-12-1350)- در صورتی‌که به‌علل استعفا، فوت یا ممنوعیت قانونی، هیئت مدیره از اکثریت مقرر در اساسنامه برای اداره امور شرکت خارج گردد‌.

مجمع عمومی بر اساس ماده 26 این قانون دعوت خواهد شد تا نسبت به تکمیل اعضای هیئت مدیره اقدام کند.

‌تبصره 4- در فاصله مدت لازم برای انتخاب و تکمیل اعضای هیئت مدیره برای اداره امور جاری شرکت با نظر وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا‌ وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) برای جانشینی اشخاصی که به یکی از علل فوق در هیئت مدیره شرکت نمی‌کنند از میان ‌اعضای شرکت تعداد لازم موقتاً انتخاب خواهد شد.

مسئولیت اعضای هیئت مدیره که بدین نحو موقتاً انتخاب می‌شوند عیناً همان مسئولیت‌هایی است که برای هیئت مدیره در این فصل پیش‌بینی شده ‌است.

هیئت مدیره از بین خود یک رئیس و یک نایب رئیس و یک منشی انتخاب خواهد کرد.

تبصره (اصلاحی 05-12-1350)- خلاصه مذاکرات و تصمیمات هیئت مدیره در دفتری به‌نام دفتر صورتجلسات هیئت مدیره ثبت می‌گردد و به امضای اعضای هیئت مدیره حاضر در هر ‌جلسه می‌رسد.

تصمیمات هیئت مدیره در جلساتی که با اکثریت اعضای هیئت مدیره به دعوت رئیس یا نایب رئیس یا مدیرعامل تشکیل می‌گردد اتخاذ‌ می‌شود.

‌برای اتخاذ تصمیم، رای اکثریت اعضای حاضر در جلسه ضروری است.

خدمات هیئت مدیره در شرکت افتخاری و بلاعوض است.

تبصره (الحاقی 05-12-1350)- هرگاه یکی از اعضای هیئت مدیره شرکت یا اتحادیه تعاونی علاوه بر وظایف خاص سمت خود عهده‌دار خدمات دیگری در شرکت گردد‌ می‌تواند با تصویب مجمع عمومی حق‌الزحمه مناسب دریافت دارد.

نخستین هیئت مدیره شرکت موظف است ظرف یک‌ماه از تاریخ جلسه مجمع موسس برای ثبت شرکت در مراجع ذی‌صلاحیت اقدام‌ قانونی به‌عمل آورد.

استخدام و اخراج کارکنان شرکت بر اساس مقرراتی است که از طرف مجمع عمومی تصویب می‌شود و اخذ تضمین از مدیرعامل و سایر‌ کارکنان شرکت بر اساس مصوبات مجمع عمومی همچنین قبول درخواست عضویت و اخذ تصمیم نسبت به انتقال سهام اعضاء به یکدیگر و اخراج‌ عضو طبق مقررات این قانون و نظارت بر مخارج جاری و رسیدگی به حساب‌های شرکت و تسلیم به موقع گزارش و ترازنامه سالانه شرکت به بازرسان و ‌مجمع عمومی و تعیین نماینده برای حضور در جلسات مجامع عمومی شرکت‌ها و اتحادیه‌هایی که شرکت در آن عضویت دارد از اختیارات هیئت مدیره‌ است.

‌تبصره- هیئت مدیره حق اخراج عضوی را که به هر عنوان از جانب مجمع عمومی وظیفه یا مأموریتی به وی محول شده است ندارد و اتخاذ‌ تصمیم در این‌گونه موارد با مجمع عمومی عادی شرکت است.

هیئت مدیره می‌تواند برای انجام امور شرکت فرد واجد صلاحیتی را از بین اعضای شرکت (‌غیر از اعضای هیئت مدیره و بازرسان) و یا از ‌خارج به صورت موظف و به عنوان مدیرعامل منصوب کند که زیر نظر مستقیم آن هیئت طبق اساسنامه شرکت و در حدود مصوبات مجمع عمومی ‌انجام وظیفه نماید.

‌وظایف مدیرعامل طبق آئین‌نامه‌ای خواهد بود که بنا به پیشنهاد هیئت مدیره به تصویب مجمع عمومی خواهد رسید.

هیئت مدیره نماینده قانونی شرکت است و می‌تواند مستقیماً و یا با وکالت با حق توکیل این نمایندگی را در دادگاه‌ها و مراجع قانونی و‌ سایر سازمان‌ها اعمال کند.

مسئولیت هیئت مدیره در مقابل شرکت مسئولیت وکیل در مقابل موکل است.

کلیه قراردادها و اسناد تعهدآور شرکت به استثنای مواردی که هیئت مدیره به منظور اداره امور جاری شرکت ترتیب خاصی داده باشد پس ‌از تصویب هیئت مدیره با دو امضای مجاز شرکت معتبر خواهد بود.

هیئت مدیره وظایف خود را به صورت جمعی انجام می‌دهد و هیچ یک از اعضای هیئت مدیره حق ندارد از اختیارات هیئت منفرداً استفاده کند مگر در موارد خاص یا داشتن وکالت یا نمایندگی از طرف هیئت مدیره.

اعضای هیئت مدیره مشترکاً مسئول جبران هرگونه زیانی هستند که در نتیجه اعمال آنان و یا عدم رعایت این قانون به شرکت وارد شود.

پس از انقضای مدت مأموریت هیئت مدیره در صورتی که انتخاب هیئت مدیره جدید انجام نشده باشد هیئت مدیره سابق تا انتخاب و ‌قبولی هیئت مدیره جدید کماکان وظایف محوله را انجام داده و مسئولیت اداره امور شرکت را بر عهده خواهند داشت.

هیچ‌یک از اعضای هیئت مدیره یا بازرسان و یا مدیرعامل یک شرکت تعاونی نمی‌تواند عضویت هیئت مدیره یا مدیریت عامل و یا ‌سمت بازرس شرکت تعاونی دیگری از همان نوع را قبول کند.

انتخاب اتباع بیگانه به سمت عضو هیئت مدیره یا مدیرعامل یا بازرس شرکت تعاونی در حدود مقررات جاری کشور بلامانع خواهد بود.

محجور یا ورشکسته به تقصیر و کسی که به علت ارتکاب به جنایت یا یکی از جنحه‌های مؤثر سابقه محکومیت دارد نمی‌تواند سمت‌ عضویت در هیئت مدیره و بازرس و مدیرعامل شرکت را داشته باشد.

مجمع عمومی شرکت تعاونی بازرس یا بازرسانی را از میان اعضای شرکت برای مدت یک سال مالی انتخاب می‌کند. تجدید انتخاب ‌بازرس یا بازرسان قبلی بلامانع است.

وظایف بازرس بشرح زیر است:

1 (اصلاحی 05-12-1350)- نظارت بر انطباق نحوه اداره امور شرکت با مقررات اساسنامه و آئین‌نامه‌های مصوب و تصمیمات مجامع عمومی، برای این منظور بازرسان ‌می‌توانند هر موقع که مقتضی بدانند به نحوی که به عملیات جاری شرکت لطمه وارد نشود کلیه حساب‌ها و دفاتر و اسناد و مدارک مالی و دارائی نقدی و ‌برگ‌های بهادار و موجودی کالا و غیره را شخصاً و در صورت لزوم با استفاده از کارشناس رسیدگی کنند.

2- اعلام کتبی تخلفات و بی‌ترتیبی‌های احتمالی موجود در نحوه اداره امور شرکت به هیئت مدیره و تقاضای رفع نقیصه.

3- رسیدگی به حساب‌های شرکت حداقل سالی دو بار و مخصوصاً رسیدگی به صورت حساب‌ها و ترازنامه سالانه و اعلام‌نظر خود تا 20 روز قبل از‌ جلسه مجمع عمومی سالانه.

4- دعوت مجمع عمومی بر اساس ماده 26 و ماده 58 این قانون در صورت لزوم.

5- نظارت در اجرای تذکرات و پیشنهادهای وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) و‌ حسابرسانی که از شرکت حسابرسی کرده‌اند و تقدیم گزارش لازم در این باره به مجمع عمومی.

‌تبصره- بازرسان حق دخالت مستقیم در امور شرکت ندارند و می‌توانند بدون حق رای در جلسات هیئت مدیره شرکت کنند و نظرات خود را ‌نسبت به مسائل جاری شرکت اظهار دارند، این نظرات باید در صورت‌جلسه هیئت مدیره با امضاء آنها درج شود.

با خاتمه مدت مأموریت بازرسان تا زمانی که بازرسان جدید انتخاب نشده‌اند بازرسان قبلی کماکان مسئولیت انجام وظایف محوله را بر‌ عهده خواهند داشت.

بازرسان برای انجام وظیفه خود حق دریافت هیچ‌گونه وجهی اعم از حقوق و دستمزد و یا پاداش ندارند.

در صورتی که هر یک از بازرسان ضمن انجام وظایف خود تشخیص دهد که هیئت مدیره در انجام وظایف خود مرتکب تخلفاتی شده‌ است و عملیات آنها مخالف اساسنامه و تصمیمات مجمع عمومی و مقررات آئین‌نامه‌های مصوب می‌باشد باید مجمع عمومی را برای رسیدگی به ‌موضوعات مورد نظر و اتخاذ تصمیم لازم دعوت نماید.

(اصلاحی 05-12-1350)- معاملات شرکت با هر یک از اعضاء هیئت مدیره یا بازرسان تابع مقررات و ضوابطی خواهد بود که به تصویب مجمع عمومی عادی شرکت ‌برسد.

اتحادیه تعاونی بر اساس مقررات پیش‌بینی شده در این فصل و ضوابط مربوط به تشکیل شرکت‌های تعاونی از عضویت شرکت‌های تعاونی یا‌ اتحادیه‌های تعاونی با یکدیگر تشکیل می‌شود.

اتحادیه تعاونی به سه منظور زیر تشکیل می‌شود:

اول- اتحادیه تعاونی برای پیشرفت اداره امور و حفظ و حمایت تعاونی‌های عضو و ایجاد هم آهنگی و توسعه تعلیمات و حسابرسی آنها که به تدریج تشکیل می‌شوند.

تبصره 1- این نوع اتحادیه‌ها به دو شکل منطقه‌ای و مرکزی تشکیل می‌شود:

‌الف- اتحادیه منطقه‌ای برای هر یک از رشته‌های تعاونی مذکور در فصل دوم این قانون با نام اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی تعاونی‌های رشته‌ مربوط در منطقه.

ب- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های رشته مورد نظر.

‌تبصره 2- اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی منطقه‌ای و یا اتحادیه‌های مرکزی مذکور در این بند مجاز به انجام فعالیت‌های تجاری و اعتباری‌ برای شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی عضو نیستند مگر در حدود انجام وظایف مندرج در این قانون.

‌تبصره 3- غیر از مبلغی که از طرف شرکت‌های تعاونی عضو برای عضویت در اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی (‌اتحادیه منطقه‌ای) و یا ‌اتحادیه‌های تعاونی منطقه‌ای برای عضویت در اتحادیه مرکزی به عنوان سرمایه باید پرداخت شود خدمات اتحادیه برای واحدهای عضو در قبال حق ‌عضویت سالانه‌ای انجام می‌گیرد که میزان آن برای هر واحد عضو به تناسب تعداد اعضاء و یا درصدی از درآمد سالانه آن در اساسنامه اتحادیه تعیین ‌می‌شود.

‌دوم- اتحادیه تعاونی برای انجام امور اقتصادی و توسعه معاملات و عملیات بازرگانی شرکت‌های تعاونی و یا اتحادیه‌های عضو حوزه عمل این‌ نوع اتحادیه‌ها در هر مورد به تبعیت از مصالح اقتصادی و بازرگانی واحدهای عضو و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها تعیین می‌شود.

در این نوع اتحادیه‌های تعاونی باید جمله‌ای که معرف نوع کار و عملیات اتحادیه باشد به نام آن اضافه شود و حداقل تعداد عضو مذکور در تبصره ماده 2 این قانون در آن رعایت نمی‌گردد.

‌سوم- اتحادیه تعاونی اعتباری که به تدریج برای انجام خدمات اعتباری مورد نیاز واحدهای عضو با تأیید وزارت تعاون و امور روستاها و موافقت ‌شورای پول و اعتبار به صورت منطقه‌ای و بر اساس مقررات فصل هشتم این قانون تشکیل می‌شود.

‌تبصره- در اتحادیه‌های تعاونی اعتباری مازاد درآمد سالانه (‌موضوع ماده 14) عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود. 

وظایف اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی به شرح زیر است:

1- کمک به پیشرفت امور شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو از طریق:

‌الف- فراهم کردن وسائل توسعه تعلیمات و ترویج تعاونی و آموزش حرفه‌ای و جمع‌آوری اطلاعات مورد لزوم در این زمینه و انجام تبلیغات و ‌انتشارات لازم.

ب- راهنمائی و کمک به شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در امور اداری و سازمانی و مدیریت امور فنی و انجام خدمات مختلف از قبیل چاپ و تهیه ‌دفاتر و اوراق و فرم‌های چاپی مشترک.

2- نظارت بر فعالیت شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو به منظور اطمینان از اجرای مقررات این قانون و مواد اساسنامه و مصوبات مجامع عمومی.

3- ایجاد هم آهنگی و همکاری بین شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو.

4- داوری و رفع اختلاف بین واحدهای تعاونی عضو در صورتی‌که در اساسنامه آنها پیش‌بینی لازم شده باشد.

5- حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در صورتی‌که وزارت تعاون و امور روستاها صلاحیت اتحادیه را برای این‌کار تشخیص دهد.

6- شرکت در شوراها و کمیسیون‌های مقرر در این قانون.

7- دفاع از منافع شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو در روابط آنها با سازمان و موسسات دولتی و عمومی و سایر رشته‌های تعاونی مصرح در این قانون.

8- ایجاد و بسط همکاری با سایر تعاونی‌های کشور.

9- ایجاد روابط با موسسات جهانی تعاون و اتحادیه‌های تعاونی سایر کشورها.

تبصره 1 (اصلاحی 09-04-1352)- تا زمانی که اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی مناطق و یا اتحادیه‌های مرکزی تشکیل نشده است وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت ‌کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) وظایف این اتحادیه‌ها را در حدود امکانات خود انجام خواهد داد.

تبصره 2 (الحاقی 09-04-1352)- تا زمانی که به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها موجبات تشکیل اتحادیه‌های تعاونی موضوع ماده 61 این قانون فراهم نشده است،‌ شرکت‌های تعاونی تهیه و توزیع در هر شهرستان می‌توانند اتحادیه واحدی را برای انجام تمام یا قسمتی از وظایف اتحادیه‌های سه‌گانه مذکور در ماده 61‌ این قانون تشکیل دهند.

پس از تشکیل اتحادیه‌های نظارت و هماهنگی در هر منطقه شرط استفاده از عنوان و مزایا و معافیت‌های تعاونی شرکت‌ها و اتحادیه‌های‌ تعاونی در رشته‌ای که اتحادیه نظارت و هم آهنگی آن تشکیل شده است قبول عضویت آن اتحادیه خواهد بود.

اعمال حق رای شرکت‌های عضو در مجامع اتحادیه‌های مصرح در این قانون به‌شرح زیر است:

1- در اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی هر شرکت یا اتحادیه عضو یک رای.

2- در اتحادیه تعاونی که به منظور تأمین هدف‌های اقتصادی و یا اعتباری تشکیل می‌شود هر شرکت به تعداد اعضاء و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و ‌حجم معاملات خود با اتحادیه.

تا زمانی که اتحادیه‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی مناطق مختلف قدرت مالی و وسائل و تجهیزات کافی ندارند وزارت تعاون و امور ‌روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) موجبات تسهیل عملیات و فعالیت آنها را فراهم خواهد کرد.

وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج با توسعه شرکت‌های تعاونی مصرف‌کنندگان اعتبار - صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی - صیادان و ‌اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آنها همچنین پیشرفت عملیات شرکت‌های تعاونی روستائی و کشاورزی در هر منطقه تعاونی اقدامات لازم را برای تشویق‌ و کمک به تشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری همان منطقه برای هر یک از انواع شرکت‌های مذکور و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آنها فراهم خواهد کرد ‌در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری وظایف مقرر در این ماده را وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد داد.

تبصره 1 (الحاقی 24-02-1354)- اتحادیه‌های تعاونی روستائی می‌توانند با تصویب مجمع عمومی و با توجه به مقررات مربوط و موافقت وزارت تعاون و امور روستاها‌ قسمتی از سهام بانک تعاون کشاورزی - سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران - سازمان تعاون مصرف شهر و روستا - سازمان ترویج و توسعه‌ فعالیت‌های غیرکشاورزی و سایر شرکت‌های دولتی را خریداری نمایند.

تبصره 2 (اصلاحی 05-12-1350)- سازمان مرکزی تعاونی روستائی ایران می‌تواند اعتبارات مورد نیاز اتحادیه‌های تعاونی روستائی صاحب سهم خود را به آنها پرداخت‌ نماید.

تبصره 3 (اصلاحی 09-04-1352)- شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تهیه و توزیع می‌توانند برای تأمین اعتبار مورد نیاز خود به هر یک از بانک‌های خصوصی کشور مراجعه کنند و‌ در چنین صورتی مکلفند نام بانک طرف معامله خود را به وزارت تعاون و امور روستاها اعلام نمایند. وزارت تعاون و امور روستاها بر اخذ وام یا اعتبار و‌ همچنین بر تودیع سپرده‌های شرکت‌ها و اتحادیه‌های مزبور در بانک‌ها نظارت خواهد نمود.

(اصلاحی 05-12-1350)- با تشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی در هر منطقه تعاونی سهام اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی و روستائی منطقه در ‌بانک تعاونی کشاورزی ایران به عنوان قسمتی از سرمایه آنها به حساب اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه در بانک مذکور منتقل‌ می‌شود و از آن پس اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه به جای اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی و روستائی همان منطقه صاحب سهم ‌در بانک تعاون کشاورزی ایران خواهد بود.

اتحادیه‌ های تعاونی اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک تعاون کشاورزی ایران تهیه می‌شود مجاز به انجام عملیات ‌اعتباری برای پیشرفت معاملات و توسعه عملیات اقتصادی و بازرگانی شرکت‌ها و اتحادیه‌های عضو خواهند بود و می‌توانند به نمایندگی بانک تعاون‌ کشاورزی ایران فقط برای شرکت‌های صاحب سهم و اتحادیه‌های تعاونی عضو خود در منطقه حساب‌های سپرده باز کنند. در مورد اتحادیه‌های تعاونی ‌اعتباری کارگری قبول پس‌انداز و سپرده به نمایندگی بانک رفاه کارگران مجاز خواهد بود و این قبیل اتحادیه‌ها برای انجام عملیات اعتباری به تبعیت از ‌مقررات و ضوابطی که وسیله بانک رفاه کارگران تعیین خواهد شد اقدام خواهد کرد.

(اصلاحی 24-02-1354)- مادام که اتحادیه تعاونی اعتباری برای هر یک از انواع شرکت‌های تعاونی مصرف‌کنندگان - اعتبار - صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی و‌ صیادان و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آنها در یک منطقه تشکیل نشده باشد این نوع شرکت‌ها و اتحادیه‌های بازرگانی آنها در منطقه می‌توانند برای‌ استفاده از اعتبارات مورد لزوم به منظور توسعه معاملات و عملیات بازرگانی و ایجاد ساختمان‌ها و تأسیسات لازم از قبیل فروشگاه، انبار،‌ سردخانه خود با توجه به امکان بانک تعاون کشاورزی ایران و به میزان اعتباراتی که‌ همه ‌ساله به وسیله مجمع عمومی این بانک برای انجام این‌گونه معاملات در سراسر کشور اختصاص داده می‌شود از اعتبارات آن بانک استفاده کنند، نسبت به تأمین اعتبارات مورد نیاز شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی ‌کارگری بانک رفاه کارگران در حدود امکان اقدام لازم خواهد کرد.

‌تبصره- با تشکیل اتحادیه‌های تعاونی اعتباری از شرکت‌ها و اتحادیه‌های مذکور در این ماده، اعتبارات بانک تعاون کشاورزی ایران برای توسعه امور ‌و پیشرفت معاملات و عملیات بازرگانی آنها منحصراً از طریق اتحادیه‌های تعاونی اعتباری مربوط اعطاء خواهد شد.

کلیه عملیات بانکی اتحادیه‌های تعاونی اعتباری و یا شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی که از بانک تعاون کشاورزی ایران اعتبار می‌گیرند از قبیل افتتاح‌حساب‌های بانکی و نقل و انتقال وجوه و غیره به وسیله شعبه‌ها و یا نمایندگی‌های بانک تعاون کشاورزی ایران انجام خواهد شد.

شرکت‌های تعاونی مکلفند به منظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از موسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات‌ خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از اینگونه موسسات احتیاجات خود را تأمین نمایند می‌توانند با تأیید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا ‌نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی که به اعطای اعتبارات مبادرت می‌ورزند مکلفند هر شش ماه یک‌بار اطلاعاتی درباره کمیت و کیفیت اعتبارات خود بر اساس صورتی که وزارت تعاون و امور روستاها تهیه خواهد نمود در اختیار آن وزارتخانه قرار دهند و در مورد تعاونی‌های کارگری صورت مزبور برای وزارت کار و امور اجتماعی ارسال خواهد شد.

(اصلاحی 05-12-1350)- شرکت تعاونی کشاورزی با مشارکت کشاورزان باغداران، دامداران، دامپروران، پرورش‌دهندگان کرم ابریشم زنبور عسل، ماهی، و روستائیان شاغل در صنایع محلی و روستائی و یا کارگران کشاورزی برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:

1- قبول پس‌انداز و سپرده اعضاء به نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران.

2- خرید و تهیه مواد و وسائل مورد احتیاج مصرف شخصی و خانوادگی یا حرفه‌ای اعضاء همچنین تهیه وسائل و علوفه دام‌ها و خوراک طیور و ‌وسائل دیگری از این قبیل.

3- انجام عملیات جمع‌آوری، نگاهداری، تبدیل، طبقه‌بندی و بسته‌بندی، حمل و نقل و یا فروش محصول اعضاء.

4- انجام خدمات به منظور بهبود امور حرفه‌ای و یا زندگی اعضاء مانند تهیه ماشین‌آلات کشاورزی و استفاده مشترک از آنها، تهیه وسائل حمل ‌و نقل برای استفاده اعضاء و تهیه مسکن، تأمین و توزیع آب مشروب و آب برای مصارف زراعی اعضاء با رعایت قانون ملی شدن منابع آب، پیش‌بینی ‌وسائل بهداشتی و بهداری و آموزشی به منظور استفاده جمعی و مشترک، توزیع نیروی برق، ایجاد شبکه تلفن، تلقیح مصنوعی دام‌ها و مبارزه با ‌امراض و آفات نباتی و حیوانی.

5- بهره‌برداری جمعی و مشترک از اراضی ملکی و یا استیجاری.

6- تأمین اعتبارات و وام‌های مورد نیاز اعضاء.

شرکت‌های تعاونی روستائی با مشارکت زارعینی که به موجب قوانین و مقررات اصلاحات ارضی صاحب زمین شده یا بشوند برای مقاصد ‌مندرج در بندهای ماده 73 تشکیل می‌شود.

تبصره یک (اصلاحی 05-12-1350)- زارعین دیگری که در حوزه عمل شرکت‌های تعاونی روستائی به زراعت یا باغداری اشتغال دارند و میزان مالکیت آنها حداکثر از بیست‌ هکتار تجاوز ننماید و همچنین ساکنان روستاهای حوزه عمل شرکت‌های تعاونی با موافقت هیئت مدیره شرکت می‌توانند به عضویت شرکت تعاونی‌ روستائی آن حوزه درآیند.

تبصره دو (الحاقی 24-02-1354)- شرکت‌های تعاونی روستائی با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و به شرط تجویز اساسنامه مجاز به انجام مبادلات مرزی‌ برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت می‌باشند.

(اصلاحی 05-12-1350)- شرکت‌های تعاونی کشاورزی و یا روستائی که از جمله مقاصد آنها رفع حوائج اعتباری اعضاء است می‌توانند با کسب اجازه از وزارت‌ تعاون و امور روستاها به نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران حساب‌های سپرده برای اعضاء و غیراعضاء در حوزه فعالیت شرکت باز کنند.

(اصلاحی 05-12-1350)- در شرکت‌های تعاونی کشاورزی و یا روستائی که مجاز به انجام عملیات اعتباری باشند مازاد برگشتی حاصل از معاملات اعتباری عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌شود.

در اساسنامه اتحادیه‌های تعاونی کشاورزی یا روستائی که تا قبل از تصویب این قانون تشکیل شده‌اند و یا در آینده تشکیل می‌شوند برای ‌نظارت و همچنین پرداخت اعتبار به شرکت‌های عضو خود با تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج تغییرات متناسب با این قانون داده خواهد‌ شد.

شرکت تعاونی صیادان شرکتی است که با عضویت صیادان ماهی و سایر آبزیان برای تمام و یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:

1- تدارک خدمات جمعی برای اعضای شرکت از قبیل ساخت و تعمیر قایق‌ها و تهیه وسائل و ادوات صید.

2- صید ماهی و سایر آبزیان پس از کسب پروانه صید.

3- تأسیس فروشگاه.

4- پرداخت مساعده به صیادان.

5- تهیه وسائل و تأمین نیازمندی‌های حرفه‌ای و خانوادگی صیادان.

تبصره 1 (اصلاحی 24-02-1354)- شرکت‌های تعاونی که به وسیله صیادان شرکت‌های سهامی شیلات ایران و شیلات جنوب ایران تشکیل شده یا می‌شود تحت نظارت و‌ سرپرستی شرکت‌های مذکور در فوق خواهند بود و در صورتی که شرکت‌های نامبرده در این مورد احتیاج به کمک وزارت تعاون و امور روستاها داشته ‌باشند مراتب را به آن وزارت اعلام خواهند کرد.

تبصره 2 (الحاقی 24-02-1354)- شرکت‌های تعاونی صیادان با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و به شرط تجویز اساسنامه، مجاز به انجام مبادلات مرزی‌ برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت می‌باشند.

شرکت تعاونی مصرف‌کنندگان برای تهیه انواع کالاهای مصرفی به منظور تأمین نیازمندی‌های اعضاء و خانواده‌های آنان، همچنین برای ‌انجام تمام یا قسمتی از خدمات زیر و امثال آن تشکیل می‌شود:

1- تهیه آب مشروب.

2- تأمین وسائل توزیع گاز.

3- تأمین وسائل توزیع برق.

4- خدمات بهداشتی و درمانی.

5- تدارک وسائل حمل و نقل.

6- ایجاد باشگاه‌ها و رستوران‌ها.

7- تأسیس انواع آموزشگاه‌ها.

در اساسنامه شرکت می‌توان پیش‌بینی کرد که معادل نصف مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیرعضو در صورت تقاضای او برای ‌خرید سهام شرکت با داشتن شرایط عضویت برای این منظور اختصاص یابد که در این‌صورت‌ بقیه مازاد برگشتی طبق مقررات این قانون به حساب ‌ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل می‌شود.

شرکت تعاونی مسکن برای تمام یا قسمتی از امور مندرج زیر تشکیل می‌شود.

1 (اصلاحی 24-02-1354)- تهیه زمین و ساختمان خانه و آپارتمان‌های مسکونی و واگذاری خانه‌ها و آپارتمان‌ها نقداً یا به اقساط به اعضاء و همچنین ایجاد تأسیسات عمومی‌ مورد استفاده مشترک آنان.

2 (منسوخه 24-02-1354)- ساختمان طبقات مسکونی و فروش آپارتمان‌ها به اعضاء نقداً و یا با اقساط.

2 (اصلاحی 24-02-1354)- خرید واحدهای مسکونی و فروش آن به اعضاء نقداً و یا با اقساط.

3 (اصلاحی 24-02-1354)- واگذاری واحدهای مسکونی ملکی شرکت به صورت اجاره به اعضاء.

4 (اصلاحی 24-02-1354)- انجام خدمات نقشه‌کشی، مهندسی و معماری برای اعضاء و نظارت در ساختمان‌های متعلق به آنها.

5 (اصلاحی 24-02-1354)- انجام تعمیرات ساختمان‌های ملکی اعضاء و یا اقدامات مربوط به لوله‌کشی و کابل و سیم‌کشی و ایجاد دستگاه‌های تهویه و حرارت مرکزی.

6 (اصلاحی 24-02-1354)- نگاهداری و اداره ساختمان‌ها و تأسیسات و انجام خدمات عمومی مربوط.

‌تبصره (الحاقی 24-02-1354)- آن دسته از شرکت‌های تعاونی مسکن که بنا به علل موجه امر خانه‌سازی و آپارتمان‌سازی به وسیله آنها به تشخیص وزارت تعاون و امور‌ روستاها میسر نباشد با تصویب مجمع عمومی می‌توانند در مورد واگذاری زمین‌های خریداری شده (‌بدون استفاده از معافیت‌های موضوع ماده 115 این ‌قانون) به اعضا یا فروش و یا تبدیل آن اقدام نمایند. 

منابع مالی و اعتباری شرکت‌های تعاونی مسکن عبارتند از:

1- سرمایه و ذخائر شرکت.

2- پس‌انداز اعضاء برای تهیه مسکن.

3- اعتبارات بخش دولتی شامل: قسمتی از اعتبارات بانک رهنی ایران در حدود برنامه‌های مصوب سالانه آن بانک و اعتباراتی که بدین منظور ‌بانک مرکزی ایران می‌تواند در اختیار آن بانک قرار دهد و اعتبارات از محل برنامه‌های عمرانی از طریق بانک رهنی ایران.

4- سایر منابع اعتباری که به وسیله اشخاص و موسسات در اختیار این نوع شرکت‌ها گذاشته می‌شود.

5- در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری مسکن علاوه بر منابع مالی و اعتباری مذکور در این ماده بانک رفاه کارگران نیز منابع مالی و اعتباری لازم ‌را برای این شرکت‌ها تأمین می‌نماید.

تبصره (اصلاحی 1350/12/05)- اعتبارات مذکور در بندهای 3 و 5 با تسهیلات لازم در نرخ بهره و شرایط پرداخت وام‌ها، تا هشتاد درصد هزینه طرح‌های ساختمانی ‌شرکت‌های تعاونی مسکن به متقاضی اعتبار اعطاء می‌شود.

در شرکت تعاونی مسکن انجام معاملات و ساختمان و تمام اقداماتی که در اساسنامه پیش‌بینی شده است برای غیرعضو ممنوع است.

شرکت تعاونی اعتبار بین افراد گروه‌های شغلی مختلف طبق مقررات آئین‌نامه‌ای که وسیله وزارت تعاون و امور روستاها (‌با وزارت کار و‌ امور اجتماعی در مورد تعاونی‌های کارگری) تهیه خواهد شد و به تصویب شورای پول و اعتبار خواهد رسید برای مقاصد زیر تشکیل می‌شود:

1- باز کردن حساب سپرده‌های مختلف منحصراً برای اعضاء شرکت.

2- پرداخت وام با دریافت بهره به اعضای شرکت.

3- انجام سایر خدمات اعتباری برای اعضاء در حدود امکانات.

در شرکت تعاونی اعتبار مازاد برگشتی عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل می‌گردد.

شرکت تعاونی اعتبار مجاز به انجام عملیات اعتباری برای غیرعضو نیست.

شرکت تعاونی آموزشگاه‌ها شرکتی است که با عضویت دانش‌آموزان یا دانشجویان مراکز آموزشی به منظور آموزش عملی مقررات ‌شرکت‌های تعاونی و تعمیم اصول تعاون برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:

1- تشویق اعضاء به پس‌انداز.

2- ایجاد فروشگاه و تهیه وسائل تحصیلی و مصرفی اعضاء.

3- ایجاد رستوران و کافه برای استفاده اعضاء.

4- تدارک وسائط نقلیه برای ایاب و ذهاب اعضاء.

5- تأسیس باشگاه و تهیه وسائل تفریحات سالم برای استفاده اعضاء.

6- تدارک وسائل بهداشتی و درمانی اعضاء.

7- خرید مصنوعات و کارهای دستی اعضاء از طرف شرکت و فروش آن.

شرکت‌های تعاونی آموزشگاه‌هائی که سن دانش‌آموزان آنها کمتر از سن قانونی است با راهنمائی و هدایت مربیان و معلمان تشکیل ‌می‌شود.

تبصره 1 (اصلاحی 24-02-1354)- آئین‌نامه شرکت‌های تعاونی مذکور در مواد 87 و 88 از طرف وزارتخانه‌های آموزش و پرورش و علوم و آموزش عالی تنظیم و پس از‌ تصویب شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور به مورد اجراء گذارده می‌شود.

تبصره 2 (الحاقی 24-02-1354)- ثبت شرکت‌های تعاونی آموزشگاه‌ها و هرگونه تغییر در اساسنامه و همچنین نحوه انتخاب هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل و تقسیم مازاد ‌برگشتی از شمول مقررات این قانون مستثنی بوده و مشمول مقررات آئین‌نامه در تبصره 1 این ماده خواهد بود.

(اصلاحی 05-12-1350)- هر شرکت تعاونی آموزشگاهی حسابی در نزدیکترین شعبه یا نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران و در صورت وجود نداشتن شعبه یا‌ نمایندگی این بانک در محل در نزدیکترین بانک دولتی باز خواهد کرد و... الخ.

شرکت تعاونی کار شرکتی است که به منظور تولید کالا یا انجام خدمات با عضویت افرادی که نیروی کار خود را در اختیار شرکت ‌می‌گذارند تشکیل می‌شود.

در شرکت‌های تعاونی کار مازاد برگشتی از درآمد سالانه به تناسب ارزش محصول کار یا ساعات کار انجام شده به وسیله هر یک از اعضاء ‌تقسیم می‌شود.

شرکت تعاونی صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی برای تهیه مواد اولیه و وسائل مورد نیاز حرفه‌ای اعضاء و یا ساخت و تغییر شکل کالای‌ مربوط و عملیات تکمیلی صنایع مذکور و یا فروش آنها بین صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی تشکیل می‌شود.

تبصره- صنعتگر دستی و یا صاحب حرفه ممکن است برای تهیه کالای مورد نظر از وسائل ماشینی کمکی نیز استفاده کند.

شرکت تعاونی صنایع کوچک با عضویت صاحبان صنایع یک گروه از صنعت برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود:

1- تهیه مواد اولیه مورد نیاز.

2- ایجاد آزمایشگاه مواد اولیه یا محصولات ساخته شده.

3- تولید وسائل و ابزار مورد احتیاج مشترک اعضاء.

4- ایجاد گروه‌های تعمیراتی و نگاهداری.

5- تحقیق و برنامه‌ریزی‌های مشترک.

6- تهیه وسائل توزیع و انجام خدمات بازاریابی.

تبصره (منسوخه 05-12-1350)- صنایع کوچک موضوع این ماده صنایعی است که ضوابط آن به وسیله وزارت اقتصاد تعیین می‌شود.

(اصلاحی 09-04-1352)- شرکت تعاونی تهیه و توزیع و یا صاحبان مشاغل آزاد با عضویت افراد یا واحدهای صنفی از یک صنف که هر یک مستقیماً مباشر واحد ‌کسبی خود باشند و یا صاحبان مشاغل از یک گروه برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل می‌شود.»

1- تهیه وسائل و تدارک انواع خدمات وابسته به کسب یا شغل و ایجاد انبار، وسائل حمل و نقل به منظور بهبود وضع اقتصادی و فنی اعضای شرکت ‌و فعالیت‌های واحدهای عضو.

2- انجام عملیات مقدماتی و یا تبدیل کالاهای مورد نظر.

3- تهیه کالا به منظور توزیع آن بین اعضاء.

هر شرکت تعاونی و یا هر اتحادیه تعاونی می‌تواند با توجه به مقررات این فصل با هر شرکت و یا اتحادیه تعاونی دیگر به شرطی که از ‌یک نوع و دارای هدف‌ها و عملیات مشابه باشند ادغام شود.

(اصلاحی 05-12-1350)- پیشنهاد ادغام باید در مجمع عمومی فوق‌العاده هر دو شرکت یا اتحادیه همراه با فبول [قبول] مطالبات بستانکاران به تصویب برسد. نسخه‌ای از‌ مصوبات مجمع عمومی هر دو شرکت یا اتحادیه برای تمام اعضاء و بستانکاران هر دو شرکت یا اتحادیه همچنین وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) فرستاده می‌شود و به ترتیب مذکور در ماده 25 این قانون برای اطلاع عموم آگهی ‌می‌گردد.

تبصره (اصلاحی 05-12-1350)- هر یک از بستانکاران می‌توانند تا مدت دو ماه از تاریخ نشر آگهی ادغام نظر خود را به شرکت یا اتحادیه بدهکار و وزارت تعاون و ‌امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) اعلام دارد.

(اصلاحی 05-12-1350)- نسخه‌ای از تصمیم ادغام باید ظرف دو هفته از تاریخ انعقاد مجمع عمومی فوق‌العاده هر یک از شرکت‌ها یا اتحادیه‌ها همراه با آخرین ‌ترازنامه و صورت بدهی‌ها و مطالبات آن و گزارش حسابرسی که بدین منظور باید تهیه شود و نسخه‌ای از آگهی ادغام که به شرح ماده 96 منتشر شده ‌است برای وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) ارسال شود.

(اصلاحی 05-12-1350)- هر یک از اعضاء شرکت‌ها یا اتحادیه‌ها در صورتی که با تصمیم ادغام مخالف باشد می‌تواند حداکثر تا یک‌ماه نظر خود را کتباً به شرکت یا ‌اتحادیه مربوط همچنین وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) اعلام دارد.

(اصلاحی 05-12-1350)- وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) با وصول تصمیم ادغام از هر دو ‌شرکت یا اتحادیه همراه با آخرین ترازنامه و صورت ریز مطالبات و بدهی‌ها و گزارش حسابرسان از وضع هر دو شرکت و یا اتحادیه هم‌چنین نظرات‌ بستانکاران و با توجه به تعداد اعضاء مخالف ادغام ظرف دو ماه نظر خود را مبنی بر موافقت یا مخالفت با ادغام به هر دو شرکت یا اتحادیه اعلام ‌خواهد داشت.

(اصلاحی 05-12-1350)- در صورتی که وزارت تعاونی و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) ادغام را تصویب‌ نکند تصمیم ادغام در هر دو شرکت یا اتحادیه منتفی است. موافقت با ادغام در صورتی است که ترتیب قابل قبول بستانکاران برای تصفیه بدهی‌ها در هر دو شرکت یا اتحادیه پیش‌بینی شود همچنین تعداد اعضای مخالف با ادغام در حدی باشد که مجموع اعضاء باقی‌مانده و سرمایه شرکت یا اتحادیه ‌بعد از ادغام کافی برای انجام هدف‌ها و برنامه‌های آن باشد.

در صورت موافقت با ادغام هیئت‌های مدیره شرکت‌ها یا اتحادیه‌های مربوط ظرف یک ماه اقدام به دعوت مجمع عمومی فوق‌العاده ‌مشترک شرکت‌ها یا اتحادیه‌ها برای ادغام خواهند نمود.

(اصلاحی 05-12-1350)- مجمع عمومی فوق‌العاده مشترک نسبت به تعیین سرمایه شرکت یا اتحادیه بعد از ادغام همچنین انتخاب هیئت مدیره و بازرس یا ‌بازرسان بر طبق آئین‌نامه اجرائی این قانون اقدام لازم به عمل خواهد آورد.

اعضائی که با تصمیم ادغام و انتشار آگهی آن مخالف باشند و از عضویت تعاونی‌ها مستعفی گردند باید ظرف مهلت مقرر مخالفت خود را‌ کتباً اعلام دارند. شرکت یا اتحادیه مربوط مکلف است بهای سهام آنها را حداکثر ظرف یک‌ماه نقداً پرداخت نماید.

(اصلاحی 1350/12/05)- هیئت مدیره شرکت یا اتحادیه جدید مصوبات مجمع عمومی فوق‌العاده مشترک را همراه با فهرست اعضاء شرکت یا اتحادیه جدید و ‌تغییراتی که حاصل شده است به ترتیبی که در فصل سوم این قانون مقرر است برای اطلاع وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور‌ اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) و انعکاس در دفاتر ثبت ارسال خواهد داشت.

با انجام عمل ادغام دارائی و بدهی شرکت یا اتحادیه جدید عبارت خواهد بود از مجموع دارائی و بدهی شرکت‌ها یا اتحادیه‌های قبل از ‌ادغام پس از وضع مطالبات و سهامی که بازپرداخت شده است.

ادغام شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی دیگر به موجب مقرراتی خواهد بود که وسیله ‌وزارت تعاون و امور روستاها تهیه و به مورد اجرا گذاشته خواهد شد.

از درآمد مشمول مالیات شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی با رعایت معافیت‌های مقرر در این قانون 10% بنام مالیات شرکت وصول می‌شود ‌و نسبت به بقیه به ترتیب زیر عمل خواهد شد.

1- نسبت به آن قسمت از درآمد که طبق تصمیم ارکان صلاحیت‌دار شرکت یا اتحادیه به عنوان سود سهام برای تقسیم بین اعضای شرکت تخصیص ‌داده می‌شود پس از وضع مبلغی معادل شش درصد سرمایه منظور شده در آخرین ترازنامه شرکت به نرخ پانزده درصد.

2- نسبت به آن قسمت از درآمد که طبق تصمیم ارکان صلاحیت‌دار شرکت یا اتحادیه به عنوان مازاد برگشتی برای تقسیم بین اعضاء شرکت‌ تخصیص داده می‌شود پس از وضع پنج هزار ریال در مورد هر عضو به نرخ پانزده درصد.

3- نسبت به بقیه درآمد مشمول مالیات به نرخ بیست و پنج درصد.

‌تبصره 1- معافیت موضوع بندهای 1 و 2 شامل سود سهام و مازاد برگشتی شرکت‌های تعاونی موضوع فصل هفدهم نخواهد بود.

تبصره 2- وجوهی که شرکت‌های تعاونی کشاورزی بابت بهای محصول کشاورزی متعلق به اعضاء که به شرکت تحویل می‌شود پرداخت می‌کنند ‌اعم از اینکه به عنوان پیش‌پرداخت یا مازاد برگشتی باشد مشمول مالیات شرکت نخواهد بود. این وجوه در محاسبه درآمد مشمول مالیات کشاورزی‌ عضو منظور خواهد شد.

تبصره 3- مالیات مازاد برگشتی و سود سهام اتحادیه‌ها به عنوان علی‌الحساب مالیاتی شرکت‌های عضو وصول و موقع محاسبه مالیات شرکت ‌علی‌الحساب‌های پرداختی منظور و اضافه دریافتی مسترد خواهد شد.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت حق تمبر سهام معافند.

در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی ذخائر موضوع بندهای 1 و 2 ماده 15 این قانون که در دفاتر شرکت یا اتحادیه منظور شده است جزء‌ هزینه محسوب می‌شود.

(منسوخه 30-01-1396)- شرکت‌های تعاونی مصرف‌کنندگان، مسکن اعتبار کشاورزی و روستائی صیادان و کلیه اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت ده درصد‌ مالیات موضوع صدر ماده 107 این قانون معافند.

درآمد شرکت‌های تعاونی روستائی متشکل از افراد ساکن حوزه عمل شرکت که به امر کشاورزی مباشرت مستقیم دارند اعم از اینکه تحت‌ سرپرستی وزارت تعاون و امور روستاها با بانک عمران باشند همچنین شرکت‌های تعاونی کارگری مصرف - مسکن و اعتبار و نیز اتحادیه‌های آنها‌ همچنین شرکت‌های تعاونی صنایع دستی و صیادان و آموزشگاه‌ها و اتحادیه‌های آنها به‌طور کلی از پرداخت مالیات معاف می‌باشند.

معافیت درآمد کلیه فعالیت‌هایی که طبق قانون مالیات‌های مستقیم مشمول معافیت شناخته شده است شامل شرکت‌ها و اتحادیه‌های ‌تعاونی که به همان فعالیت‌ها اشتغال داشته باشند نیز خواهد بود.

(منسوخه 30-01-1396)- شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی اعتبار و شرکت‌های تعاونی مسکن از لحاظ مالیات بهره تابع مقررات ماده 45 قانون مالیات‌های مستقیم ‌مصوب اسفند 1345 خواهند بود.

انتقالات قطعی و اجاره واحدهای مسکونی از طرف شرکت‌های تعاونی مسکن به اعضاء آنها مشمول مقررات مالیات بر درآمد املاک ‌قانون مالیات‌های مستقیم نخواهد بود لکن در موارد تشخیص علی‌الرأس درآمد مشمول مالیات طبق مقررات بخش مزبور تعیین خواهد شد.

(منسوخه 30-01-1396)- در مورد رسیدگی به اختلافات مالیاتی شرکت‌های تعاونی نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (‌و در مورد تعاونی‌های کارگری نماینده ‌وزارت کار و امور اجتماعی) به‌جای نماینده موضوع بند (3) ماده 244 قانون مالیات‌های مستقیم در کمیسیون تشخیص شرکت می‌کند. ‌کمیسیون مجاز است با توجه به اطلاعاتی که از مراجع قانونی مربوط کسب می‌کند و رسیدگی‌هایی که به‌عمل می‌آورد ضرائب مالیاتی مصوب را در‌ مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تعدیل کند.

(منسوخه 05-12-1350)- در مورد رسیدگی به اختلافات مربوط به بقایای مالیاتی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی نماینده وزارت تعاون و امور روستاها و در مورد‌ تعاونی‌های کارگری نماینده وزارت کار و امور اجتماعی به‌جای نماینده مذکور در بند پ ماده 311 قانون مالیات‌های مستقیم در کمیسیون حل اختلاف ‌شرکت می‌کند.

شرکت یا اتحادیه تعاونی می‌تواند زیان سالانه را با تصویب مجمع عمومی از حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم تأمین نماید و‌ نمی‌تواند قبل از انتقال مبالغ برداشتی مذکور به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم، درآمد سال‌های بعدی شرکت یا اتحادیه را تقسیم کند.

(اصلاحی 05-12-1350)- شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی در موارد زیر منحل می‌شود:

1- کاهش سرمایه به میزانی که ادامه عملیات مقدور و یا صلاح نباشد با تصویب مجمع عمومی فوق‌العاده.

3- اتمام برنامه‌ای که به موجب اساسنامه، شرکت برای انجام آن تأسیس شده است.

4- تصمیم مجمع عمومی فوق‌العاده.

5- عدم تطبیق عملیات شرکت یا اتحادیه با اساسنامه و مقررات قانونی و یا تعطیل و عدم فعالیت آن در مهلت‌هایی که وزارت تعاون و امور ‌روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) مقرر می‌دارد.

تبصره (الحاقی 24-02-1354)- در صورتی که به علل مذکور در بندهای 1 و 3 شرکت یا اتحادیه فعالیتی نداشته باشد وزارت تعاون و امور روستاها یا وزارت کار و امور‌ اجتماعی در مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های کارگری، به جانشینی مجمع عمومی فوق‌العاده درباره انحلال شرکت یا اتحادیه و تعیین هیأت تصفیه و اعلام ‌آن به ثبت محل اقدام خواهد نمود.

این حکم در مواردی نیز که شرکت یا اتحادیه طبق تصمیم مجمع عمومی فوق‌العاده منحل گردیده ولی هیأت تصفیه تعیین نشده و یا اینکه هیأت تصفیه‌ به تشخیص وزارت مذکور نتواند به وظایف قانونی خود عمل کند اجرا خواهد شد.

این حکم در مواردی نیز که شرکت یا اتحادیه طبق تصمیم مجمع عمومی فوق‌العاده منحل گردیده ولی هیأت تصفیه تعیین نشده و یا اینکه هیأت تصفیه‌ به تشخیص وزارت مذکور نتواند به وظایف قانونی خود عمل کند اجرا خواهد شد.

در موارد مذکور در بند 5 ماده 120 وزارت تعاون و امور روستاها پیشنهاد انحلال شرکت یا اتحادیه مربوط را به شورای رسیدگی و‌ داوری در اختلافات تعاونی‌ها خواهد داد و تا اعلام نظر آن شورا دارای کلیه اختیارات پیش‌بینی شده در مجمع عمومی عادی و فوق‌العاده برای جلوگیری ‌از عملیات و فعالیت‌های خلاف قانون شرکت یا اتحادیه مربوط خواهد بود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونی‌ها مکلف است ظرف یک هفته از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها ‌مراتب را به شرکت یا اتحادیه مورد نظر اعلام نماید تا در صورتی که به نظر آن وزارت اعتراض داشته باشد دلایل خود را ظرف 15 روز از تاریخ وصول ‌اخطار شورا کتباً ارسال دارد.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونی‌ها مکلف است رای خود را حداکثر ظرف دو ماه از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و ‌امور روستاها در مورد انحلال صادر نماید، آراء صادره قطعی و لازم‌الاجراء است.

با ابلاغ تصمیم شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونی‌ها مبنی بر انحلال شرکت یا اتحادیه وزارت تعاون و امور روستاها اقدام به انحلال آن و تعیین هیئت تصفیه کرده و درخواست لغو ثبت شرکت یا اتحادیه را از اداره ثبت خواهد کرد.

(اصلاحی 05-12-1350)- در تصفیه شرکت یا اتحادیه پرداخت تعهدات از محل دارائی آنها با رعایت تقدم به شرح زیر است:

1- پرداخت بدهی‌های شرکت یا اتحادیه.

2- پرداخت سهام اعضاء حداکثر به میزان مبلغ اسمی هر سهم و سود سهام در صورتی که مازاد تصفیه از حساب ذخیره غیرقابل تقسیم شرکت‌ بیشتر باشد.

3- انتقال مانده تصفیه به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم برای اقدامات مقرر طبق این قانون.

تبصره (الحاقی 05-12-1350)- تصفیه امور شرکت یا اتحادیه تعاونی در مواردی که در این قانون پیش‌بینی نشده است بر اساس مقررات قانون شرکت‌های سهامی انجام ‌خواهد گرفت.

(جزای نقدی اصلاحی 30-03-1403)- هر یک از اعضاء هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل به مجمع عمومی گزارش خلاف واقع بدهد به حبس تأدیبی از سه ماه تا شش ماه‌ با جزای نقدی از 100/000/000 تا 330/000/000 ریال و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

هر یک از مدیران عامل یا اعضای هیئت مدیره یا بازرسان و یا کارکنان شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی مرتکب خیانت در امانت در مورد ‌وجوه و اموال شرکت یا اتحادیه گردد به حداکثر مجازات مقرره در ماده 241 قانون مجازات عمومی محکوم می‌شود.

تبصره- رسیدگی به اتهام هر یک از کارکنان سازمان‌ها و موسسات وابسته به دولت که بر حسب وظیفه سمت نظارت یا سرپرستی یا ارشاد یا ‌مداخله در اداره امور شرکت‌ها یا اتحادیه‌های تعاونی را دارند تابع قوانین و مقررات دیوان کیفر کارکنان دولت خواهد بود.

حسابرسانی که درباره نتیجه حسابرسی شرکت یا اتحادیه تعاونی گزارش خلاف واقع بدهند به حبس تأدیبی از شش ماه تا یک سال ‌محکوم می‌شوند.

(جزای نقدی اصلاحی 30-03-1403)- هر یک از اعضاء شرکت‌های تعاونی که با عدم انجام تعهد در معامله با شرکتی که عضو آن است عامداً به شرکت خسارت وارد کند علاوه ‌بر جبران خسارت به جزای نقدی از 50/000/000 تا 200/000/000 ریال محکوم خواهد شد. در مورد این ماده تعقیب با گذشت مدعی خصوصی موقوف ‌می‌شود.

وزارت تعاون و امور روستاها در تعقیب مجرمین و مطالبه خسارات ناشی از جرم‌های پیش‌بینی شده در این قانون در تمام مراحل ‌رسیدگی از هزینه دادرسی معاف می‌باشد.

تبصره- رسیدگی به دعاوی مذکور خارج از نوبت بعمل خواهد آمد.

پس از صدور کیفرخواست در مورد جرائم مندرج در این قانون مراتب از طرف مراجع قضائی به شرکت یا اتحادیه مربوط اعلام می‌شود ‌و در این‌صورت‌ متهم از سمت خود در شرکت یا اتحادیه برکنار می‌گردد.

وزارت تعاون و امور روستاها برای ارشاد و نظارت و سرپرستی شرکت‌ها و سازمان‌های تعاونی به تدریج و متناسب با امکانات خود ‌عهده‌دار وظائف زیر است:

1- تربیت کارشناسان تعاونی و کمک مالی و فنی به تأسیس و اداره مراکز آموزش و تحقیقات تعاونی.

2- تربیت و تعلیم نیروی انسانی مورد نیاز شرکت‌ها و سازمان‌های تعاونی مانند مدیران عامل و حسابداران و حسابرسان.

3- اجرای برنامه‌های ترویج و آموزش برای تفهیم و تعمیم اصول و روش‌های تعاونی.

4- تحقیقات آماری و مطالعه درباره فعالیت تعاونی‌ها و اظهارنظر و اتخاذ تصمیم نهائی در زمینه اجرای طرح‌های اساسی تعاونی‌ها که وسیله سایر ‌سازمان‌های دولتی و خصوصی تهیه می‌شود.

5- اعمال کمک‌های فنی و اداری و مالی در موارد لازم به منظور اداره صحیح تعاونی‌ها.

6- تهیه اساسنامه و آئین‌نامه‌های نمونه و فرم‌ها و دفاتر مورد لزوم برای انواع شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی و همچنین کمک به تنظیم آئین‌نامه‌های ‌استخدامی کارکنان موظف در شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی.

7- جلوگیری از فعالیت شرکت‌ها و سازمان‌هایی که با به کار بردن نام تعاون عملیات آنها مخالف اصول تعاون و هدف‌هایی است که در این قانون ‌تصریح شده است.

8- تعیین خط‌مشی کلی در امور آموزشی و اداری و اعتباری سازمان‌های تعاونی از طریق پیشنهاد به شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور (‌مندرج در فصل 23 این قانون) و اجرای تصمیمات آن و هم آهنگ کردن کلیه فعالیت‌های تعاونی کشور در رشته‌های تعاونی.

9- نظارت بر اجرای این قانون و سایر قوانین موضوعه درباره عملیات و وظایف شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی.

10- تشکیل تدریجی کنگره تعاونی‌های هر رشته در استان‌ها و فرمانداری‌های کل به منظور کمک به تشکیل اتحادیه‌های نظارت و هم آهنگی مناطق و ‌اتحادیه‌های مرکزی.

تبصره (الحاقی 09-04-1352)- وزارت تعاون و امور روستاها عندالاقتضاء می‌تواند برای نظارت بر اداره امور شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تهیه و توزیع در حدود مقررات ‌پیش‌بینی شده در این قانون به اتاق اصناف پایتخت نمایندگی بدهد.

اتحادیه مرکزی هر یک از رشته‌های تعاونی نماینده آن رشته است که به شرح زیر تشکیل می‌شود:

1- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کشاورزی و روستائی.

2- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های مصرف.

3- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کار و پیشه.

تشکیلات تعاونی در کشور به شرح زیر خواهد بود:

الف- در هر منطقه تعاونی:

1- انواع شرکت‌های تعاونی و اتحادیه‌های مربوط به منظور توسعه عملیات اقتصادی.

2- اتحادیه نظارت و هم آهنگی تعاونی‌های رشته‌های سه‌گانه.

3- اتحادیه‌های اعتباری موضوع فصل هفتم این قانون.

4- سازمان اداری وزارت تعاون و امور روستاها.

ب (اصلاحی 05-12-1350)- تشکیلات تعاونی مرکزی:

1- سازمان مرکزی تعاون

2- سازمان مرکزی تعاون روستائی

3- شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور

4- شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونی‌ها.

5- بانک تعاون کشاورزی ایران.

6- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کار و پیشه.

9- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کشاورزی و روستائی.

10- اتحادیه مرکزی تعاونی‌های مصرف.

(اصلاحی 05-12-1350)- شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور که دبیرخانه و محل تشکیل جلسات آن در وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود، به ریاست وزیر تعاون و امور روستاها و با عضویت مقامات زیر تشکیل می‌گردد.

رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کشاورزی و روستائی.

‌رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونی‌های مصرف.

رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونی‌های کار و پیشه.

‌رئیس بانک تعاون کشاورزی ایران.

رئیس کل بانک رفاه کارگران.

رئیس هیئت مدیره سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران.

نماینده وزارت کار و امور اجتماعی.

یک‌نفر کارشناس تعاونی به انتخاب وزیر تعاون و امور روستاها.

رئیس سازمان مرکزی تعاون

تبصره- مادام که اتحادیه‌های مرکزی تعاونی‌ها تشکیل نشده است وزیر تعاون و امور روستاها قائم‌مقام آنها در جلسات شورا خواهد بود.

آئین‌نامه وظایف شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور از طرف دبیر شورا تهیه و پس از تصویب شورا به مورد اجرا گذاشته می‌شود.

تبصره (الحاقی 05-12-1350)- رئیس سازمان مرکزی تعاون دبیر شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور خواهد بود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونی‌ها با شرکت نماینده قضائی دادستان کل کشور، نماینده وزارت تعاون و امور روستاها، ‌نماینده وزارت کار و امور اجتماعی، سه نفر کارشناس تعاونی به انتخاب وزیر تعاون و امور روستاها و نمایندگان اتحادیه‌های مرکزی تعاونی‌ها (پس از‌ تشکیل) به منظور اعلام نظر در مواردی که در این قانون و آئین‌نامه اجرائی آن و یا اساسنامه شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی تصریح شده است تشکیل ‌می‌شود.

تبصره 1 (الحاقی 05-12-1350)- شورا برای هر دوره یک‌ساله رئیس و دبیر خود را از بین اعضاء انتخاب خواهد کرد.

تبصره 2 (الحاقی 05-12-1350)- محل تشکیل جلسات شورا وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود و آئین‌نامه وظایف آن توسط دبیر شورا تهیه و پس از تصویب شورا به مورد اجرا گذارده می‌شود.

وزارت تعاون و امور روستاها به منظور نظارت و ارشاد تعاونی‌ها مجاز به حسابرسی آنها می‌باشد و در عین حال می‌تواند طبق ‌آئین‌نامه‌ای که تنظیم خواهد کرد اجازه حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی عضو اتحادیه نظارت و هم آهنگی را برای دوره‌های معین به اتحادیه ‌مذکور بدهد و یا این اجازه را برای ادوار بعدی تمدید کند.

تبصره 1- وزارت تعاون و امور روستاها با مشاهده نقص یا تخلفی در کار حسابرسی اتحادیه نظارت و هم آهنگی مربوط می‌تواند در هر هنگام ‌اجازه قبلی را لغو کند.

تبصره 2- در مورد حسابرسی شرکت‌های تعاونی کارگری وزارت تعاون و امور روستاها به وزارت کار و امور اجتماعی نمایندگی برای انجام این ‌وظیفه خواهد داد تا طبق ضوابط مصوب شورای عالی هم آهنگی تعاونی‌های کشور حسابرسی را انجام داده و نتیجه را به وزارت تعاون و امور روستاها ‌اعلام دارد.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی موظفند نسخه‌ای از ترازنامه هر سال یا دوره مالی و حساب سود و زیان دوره مربوط را حداکثر ظرف یک هفته پس از تنظیم به اتحادیه نظارت و هم آهنگی مربوط و در صورتی که این اتحادیه تشکیل نشده باشد به اداره کل تعاون و امور روستاهای محل (‌یا ‌اداره کار و امور اجتماعی در مورد شرکت‌های تعاونی کارگری) ارسال دارند.

حسابرسی شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی طبق آئین‌نامه‌ای خواهد بود که از طرف وزارت تعاون و امور روستاها تنظیم و به مورد اجرا ‌گذاشته خواهد شد.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی که قبل از تصویب این قانون به ثبت رسیده‌اند بنا به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج وضع خود را با این قانون تطبیق خواهند داد.

مطالبات شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی از اعضاء خود جزء مطالبات ممتازه است.

شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت حق‌الثبت و نصف تعرفه آگهی ثبت در روزنامه رسمی کشور معافند.

وزارت تعاون و امور روستاها نمونه دفاتر مالی و حسابداری شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی را تهیه خواهد کرد که پس از تأئید وزارت ‌دارائی به جای دفاتر قانونی مقرر در قانون تجارت در اختیار آنها قرار گیرد و دفاتر مذکور در حکم دفاتر قانونی خواهد بود.

(اصلاحی 05-12-1350)- وزارت تعاون و امور روستاها در صورت ملاحظه تخلف در اداره امور شرکت‌ها یا اتحادیه‌های تعاونی و یا در مواردی که یک یا چند نفر از‌ اعضاء هیئت مدیره یا مدیرعامل یا بازرسان قادر به انجام وظایف خود نباشند با استفاده از کلیه اختیارات پیش‌بینی شده برای مجمع عمومی عادی و‌ فوق‌العاده شرکت یا اتحادیه مربوط می‌تواند شرکت یا اتحادیه مذکور را منحل کند یا اعضاء مزبور را برکنار و جانشین آنان را در درجه اول از بین اعضاء ‌و در غیر این‌صورت‌ به‌طور موقت تا تشکیل مجمع عمومی از اشخاص صاحب صلاحیت دیگر تعیین نماید.

‌در مورد شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی کارگران «موضوع تبصره ماده 18 و ماده 90 این قانون» نسبت به تعیین هیئت مدیره و مدیرعامل و بازرسان با ‌نظر وزارت کار و امور اجتماعی اقدام خواهد شد.

سازمان تعاون مصرف کادر نیروهای مسلح شاهنشاهی از شمول این قانون مستثنی است و وظائفی را که بر عهده دارد مستقلاً طبق ‌مقررات و اساسنامه و آئین‌نامه‌های مخصوص به‌خود انجام خواهد داد.

کلیه قوانین و مقررات مغایر با این قانون ملغی است و در قوانین بعدی نیز نسخ یا اصلاح مواد و مقررات این قانون باید صریحاً قید شود.

این قانون به مدت پنج سال به صورت آزمایشی اجرا خواهد شد و هرگاه در این مدت وزارت تعاون و امور روستاها با توجه به نتایج‌ تحقیقات انجام شده وسیله مرکز تحقیقات روستائی این وزارت (موضوع ماده 15 قانون تشکیل شرکت‌های سهامی زراعی) که از این پس مرکز‌ تحقیقات وزارت تعاون و امور روستاها نامیده خواهد شد تغییرات و اصلاحاتی را در این قانون لازم تشخیص دهد جهت تصویب به کمیسیون‌های‌ تعاون و امور روستاهای مجلسین تقدیم می‌نماید و این تغییرات و اصلاحات پس از تصویب قابل اجراست.

دولت مکلف است در پایان مدت پنج سال لایحه نهائی را جهت تصویب مجلسین تقدیم نماید، مادام که لایحه نهائی به تصویب نرسیده مقررات این‌ قانون و مصوبات کمیسیون‌های مذکور لازم‌الاجرا خواهد بود.

قانون فوق مشتمل بر یکصد و چهل و نه ماده و چهل و یک تبصره پس از تصویب مجلس سنا در تاریخ روز چهارشنبه پنجم خرداد ماه 1350 در جلسه‌ روز یکشنبه شانزدهم خردادماه یکهزار و سیصد و پنجاه به تصویب مجلس شورای ملی رسید.

‌رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی