رای وحدت رویه شماره 736 مورخ 1393/09/04 هیات عمومی دیوان عالی کشور
23 بهمن 1404 12الف: مقدمه
جلسه هیات عمومی دیوان عالی کشور در مورد پرونده وحدت رویه ردیف 93/39 راس ساعت 9 روز سهشنبه مورخ 1393/09/04 به ریاست حضرت حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای حسین کریمی رئیس دیوان عالی کشور و حضور حجت الاسلام والمسلمین جناب آقای سیدابراهیم رئیسی دادستان کل کشور و شرکت جنابان آقایان روسا٬ مستشاران و اعضاء معاون کلیه شعب دیوان عالی کشور٬ در سالن هیات عمومی تشکیل و پس از تلاوت آیاتی از کلام الله مجید و قرائت گزارش پرونده و طرح و بررسی نظریات مختلف اعضای شرکتکننده در خصوص مورد و استماع نظریه دادستان کل کشور که به ترتیب ذیل منعکس میگردد٬ به صدور رای وحدت رویه شماره 736 - 1393/09/04 منتهی گردید.
ب: گزارش پرونده
با احترام٬ به عرض عالی میرساند: طبق بررسیهایی که به عمل آمده است در مورد تعیین صلاحیت مرجع رسیدگیکننده به جرائم مرتکبین قاچاق کالاهای ممنوع٬ با استنباط از مواد 22 و 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، آراء مختلفی از شعب دیوان عالی کشور صادر گردیده است به طوری که در تعدادی از آن ها رسیدگی به این قبیل جرائم به طور مطلق در صلاحیت دادگاه انقلاب اعلام شده ولی در تعدادی دیگر٬ در صورتی که مجازات قانونی جرائم مستلزم حبس و انفصال از خدمت باشد در صلاحیت دادگاه و در غیر اینصورت در صلاحیت ادارات تعزیرات حکومتی تشخیص گردیده است که به عنوان نمونه جریان قسمتی از پروندههای شعب صادرکننده دادنامههای مورد بحث به شرح ذیل منعکس میگردد:
بخش اول: آرای مربوط به صلاحیت مطلق دادگاههای انقلاب اسلامی در رسیدگی به اتهام مرتکبین جرائم قاچاق کالاهای ممنوع 1- به دلالت محتویات پرونده کلاسه 300116 شعبه یازدهم دیوان عالی کشور٬ شعبه دوم دادگاه انقلاب اسلامی سنندج در خصوص رسیدگی به اتهام آقای مهدی زاهدی دایر بر قاچاق مشروبات الکلی با منحصر دانستن صلاحیت محاکم انقلاب اسلامی به قاچاق این نوع کالا و اینکه اتهام انتسابی حمل مشروبات خارجی است پرونده را با صدور قرار عدم صلاحیت به محاکم عمومی شهرستان دیوان دره ارسال داشته و شعبه 101 عمومی جزایی دیواندره نیز مستنداً به ماده 22 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز با نفی صلاحیت خود و با اعلام صلاحیت دادگاه انقلاب اسلامی سنندج، پرونده را جهت حل اختلاف به دیوان عالی کشور ارسال نموده است که پس از ثبت به کلاسه مذکور به شعبه یازدهم دیوان عالی کشور ارجاع گردیده و اعضای محترم این شعبه پس از رسیدگی طی دادنامه 1324 - 1393/06/17 چنین رای دادهاند: «با توجه به محتویات پرونده، نظر به اینکه ماده 22 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، مشروبات خارجی را مشمول کالاهای ممنوع دانسته و ماده 44 قانون مذکور نیز رسیدگی به پروندههای با موضوع این قبیل کالاها را مطلقاً در صلاحیت محاکم انقلاب اسلامی قرار داده؛ علیهذا بدین وسیله با پذیرش استدلال شعبه 101 دادگاه عمومی جزایی دیوان دره و تشخیص و اعلام صلاحیت شعبه دوم دادگاه انقلاب اسلامی سنندج حل اختلاف مینماید.»
2- به حکایت محتویات پرونده 800802 شعبه چهاردهم دیوان عالی کشور٬ دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان ارومیه در مورد اتهام آقای محمدایوب کریمیان فرزند صالح دایر به قاچاق کالای خارجی (63 عدد تی - وی فلاش) ساخت کشور کره، پرونده را با صدور قرار عدم صلاحیت محلی، به دادگاه عمومی بخش نازلو ارسال کرده و شعبه 101 دادگاه عمومی جزایی نازلو نیز به شرح دادنامه 911782-1393/02/15 به استناد ماده 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392 به شایستگی سازمان تعزیرات حکومتی ارومیه قرار عدم صلاحیت صادر نموده و شعبه چهارم اداره تعزیرات حکومتی ویژه رسیدگی به قاچاق کالا و ارز نیز ضمن تذکر به حکم مقنن در ماده 28 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی که دادگاه بخش نازلو مراعات نکرده است با نفی صلاحیت خویش پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال و پس از ثبت به کلاسه مذکور در فوق به شعبه چهاردهم ارجاع و اعضای محترم شعبه طی دادنامه 400650-1393/06/01 به شرح ذیل اتخاذ تصمیم کردهاند:
«در خصوص قرار صادر شده از شعبه 101 دادگاه عمومی جزایی بخش نازلو به صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی ارومیه اولاً، ارسال پرونده به تعزیرات بدون ابرام آن از سوی دیوان عالی کشور خلاف صریح ماده 28 قانون آیین دادرسی [دادگاههای عمومی و انقلاب در امور] مدنی مصوب 1378 و مدلول رای وحدت رویه شماره 660 - 1382/01/19 هیات عمومی دیوان عالی کشور میباشد. مضافاً بر اینکه حدوث اختلاف بین مرجع قضایی و غیرقضایی به لحاظ برتری اعتبار قضایی منتفی است. ثانیاً، موضوع پرونده به صراحت نامه مدیر کل گمرکات استان آذربایجان غربی از جمله کالاهای ممنوعالورود میباشد که به دلالت ماده 44 قانون اخیر مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392 در صلاحیت دادسرا و دادگاه انقلاب اسلامی و از صلاحیت تعزیرات حکومتی خارج است؛ بنابراین صرفنظر از قرار صادره از تعزیرات حکومتی ارومیه، قرار صادره از شعبه 101 دادگاه عمومی جزایی بخش نازلو خلاف مقررات و موازین قانونی تشخیص و به استناد ماده 28 قانون آیین دادرسی [دادگاههای عمومی و انقلاب در امور] مدنی مصوب 1379 ضمن فسخ قرار مزبور پرونده جهت اقدام مقتضی و قانونی به دادگاه یاد شده اعاده میگردد.»
3- حسب محتویات پرونده 3000082 شعبه چهاردهم دیوان عالی کشور٬ شعبه 110 دادگاه عمومی جزایی ارومیه به اتهام آقای سعید شیخلو فرزند مهدی دایر بر نگهداری و قاچاق مشروبات الکلی موضوع کیفرخواست، رسیدگی و مجرمیت وی را احراز و به استناد ماده 702 و تبصره یک از ماده 703 قانون مجازات اسلامی علاوه بر معدوم نمودن مشروبات مکشوفه و ضبط خودرو حامل قاچاق و تحمل یک سال حبس تعزیری و 50 ضربه شلاق تعزیری و پرداخت جزای نقدی بر مبنای پنج برابر ارزش عرفی مشروبات مکشوفه محکوم نموده و با تجدیدنظر خواهی وکیل محکومعلیه از رای مرقوم شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی عهدهدار رسیدگی شده و به شرح دادنامه 1457 - 1392/12/21 با استناد به ماده 44 قانون اخیرالتصویب مبارزه با قاچاق کالا و ارز رسیدگی به موضوع اتهام را در صلاحیت تعزیرات حکومتی تشخیص و ضمن نقض دادنامه بدوی پرونده را به تعزیرات حکومتی ارومیه ارسال نموده و شعبه هشتم بدوی اداره کل تعزیرات حکومتی استان یاد شده با این استدلال که وفق مواد 27 و 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392 رسیدگی به جرائم قاچاق کالاهای ممنوع در صلاحیت دادسرا و دادگاه انقلاب اسلامی میباشد، با تذکر این مطلب که پرونده میبایست توسط مرجع قضایی ابتدا به دیوان عالی کشور ارسال میشد با نفی صلاحیت خویش پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال کرده که پس از ثبت به کلاسه فوق به شعبه چهاردهم ارجاع و به شرح ذیل به صدور دادنامه 400571 - 1393/05/14 منتهی شده است: «در خصوص اختلاف حاصله متذکر میشود که اولاً، دادگاه تجدیدنظر استان در اجرای ماده 28 قانون آیین دادرسی [دادگاههای عمومی و انقلاب در امور] مدنی مصوب 1379 با اعتقاد به نفی صلاحیت از محاکم قضایی و صلاحیت رسیدگی مرجع غیرقضایی و تعزیرات حکومتی لزوماً میبایست با صدور قرار عدم صلاحیت پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال میداشت ثانیاً، با توجه به صراحت بیان اخیر مقنن در تبصره ذیل ماده 44 مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392 با اعتقاد سازمان تعزیرات حکومتی به عدم صلاحیت خویش در رسیدگی به پرونده و صدور قرار به صلاحیت محاکم قضایی موجبی برای ارسال پرونده به دیوان عالی کشور نیست و مرجع قضایی مکلف به رسیدگی است ثالثاً، رسیدگی به جرائم قاچاق کالاهای ممنوع از قبیل مشروبات الکلی در صلاحیت محاکم قضایی (دادسرا و دادگاه انقلاب اسلامی) میباشد؛ بنا به مراتب علیالقاعده اختلاف حاصله به شرح اوراق پرونده حاضر قابل طرح در دیوان عالی کشور نیست و رد میشود. دفتر مقرر است پرونده از آمار کسر و به دادگاه عمومی جزایی ارومیه اعاده گردد.»
که شعبه محترم در این تصمیم نیز به صلاحیت دادسراها و دادگاههای انقلاب اسلامی در رسیدگی به مرتکبین جرائم قاچاق کالاهای ممنوع تصریح نموده است.
4- بر اساس پرونده 5445 شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور در پی کشف مقداری مشروبات الکلی خارجی از کابین متعلق به آقایان فرهاد امیری و هادی محمدزاده در کشتی جهان یک و گزارش آن به دادسرای عمومی و انقلاب بندر انزلی، پرونده امر در تاریخ 1393/03/31 با صدور قرار عدم صلاحیت از شعبه چهارم دادیاری آن شهرستان به اداره تعزیرات حکومتی بندر انزلی ارسال شده و شعبه ویژه رسیدگی به قاچاق کالا و ارز و تعزیرات حکومتی انزلی نیز طی دادنامه شماره 3000295 - 1393/04/14 به دلیل اینکه مشروب الکلی مکشوفه در شمار کالاهای ممنوع است با نفی صلاحیت خویش، پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال و پس از ثبت به شعبه سی و هفتم ارجاع گردیده که طی دادنامه شماره 2394 - 1393/06/24 چنین اتخاذ تصمیم شده است: «در خصوص اعلام صلاحیت دادیاری دادسرای عمومی و انقلاب بندرانزلی به اعتبار صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی به شرحی که در قرار صادر شده از سوی آن مرجع بازتاب یافته است اگرچه پرونده امر برخلاف مقررات ماده 28 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مستقیماً به تعزیرات حکومتی فرستاده شده است و با عدم پذیرش آن سازمان مواجه شده است٬ هرچند مرجع غیرقضایی مجال اختلاف با مرجع قضایی را ندارد لیکن مستنداً به ماده 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و تبصره 4 ماده 22 آن قانون که مشروبات الکلی را از مصادیق کالاهای ممنوع دانسته است با اعلام صلاحیت دادسرای عمومی و انقلاب بندر انزلی حل اختلاف میشود.»
بخش دوم - آرای مربوط به صلاحیت دوایر سازمان تعزیرات حکومتی در رسیدگی به جرائم فاقد مجازات حبس و انفصال از خدمت.
5- حسب محتویات پرونده 200762 شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور٬ برابر صورتمجلس مورخ 1392/07/23 ماموران پاسگاه کرسف خدابنده مقدار 116 بطری مشروب الکلی خارجی از شخصی به نام جمال صابری کشف و به دادسرای عمومی و انقلاب خدابنده گزارش شده است. با صدور کیفرخواست از سوی این دادسرا شعبه 101 دادگاه عمومی خدابنده متهم را به تحمل مجازات قانونی محکوم کرده ولی شعبه هفتم دادگاه تجدیدنظر استان زنجان برابر دادنامه 00921 - 1393/07/02 رسیدگی به موضوع را در صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی دانسته و با نقض دادنامه تجدیدنظر خواسته٬ پرونده را برای امعان نظر به دیوان عالی کشور فرستاده است و شعبه سی و هفتم طی دادنامه 3101 - 1393/08/05 به شرح ذیل اتخاذ تصمیم کردهاند: «در خصوص اعلام عدم صلاحیت دادگاه تجدیدنظر استان زنجان به اعتبار صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی زنجان به شرحی که در قرار 00921 - 1393/07/02 آن دادگاه بازتاب یافته است اگرچه برحسب قانون٬ کالای مکشوفه در شمار کالاهای ممنوعه به حساب آمده است؛ لیکن مستنداً به مواد 22 و 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و با لحاظ ارزش کالا توجهاً به ماده 28 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی به تایید و تنفیذ قرار موصوف اعلام نظر میشود.»
6- حسب محتویات پرونده 900938 شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور، در تاریخ 1393/10/23 از شخصی به نام مصطفی شریفی مقداری مشروب الکلی کشف میشود که ترکیبی از مشروب دستساز و ودکا بوده است. دادگاه عمومی شهرستان سنقر طی قرار 300028 - 1393/01/09 به لحاظ قاچاق بودن مشروب الکلی کشف شده٬ رسیدگی را در صلاحیت دادگاه انقلاب دانسته شعبه دادگاه انقلاب اسلامی مستقر در سنقر نیز به موجب دادنامه مورخ 1393/10/23 به دلیل اینکه نگهداری 5 بطری مشروب الکلی خارجی عرفاً قاچاق محسوب نمیشود و مجازات نگهداری آن مستلزم حبس و انفصال نیست با نفی صلاحیت خود پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال کرده است که پس از ثبت به کلاسه مزبور به شعبه سی و هفتم ارجاع گردیده که دادنامه 200905 - 1393/03/10 شعبه مرجوعالیه عیناً نقل میگردد: «در خصوص اختلاف در صلاحیت بین دادگاههای انقلاب اسلامی و عمومی سنقر به نحوی که در قرارهای صادر شده از سوی مراجع قضایی مذکور انعکاس یافته و با عنایت به صائب بودن نظر دادگاه عمومی و اینکه بر فرض همراه نبودن مجازات با حبس و انفصال٬ قانون مرجع دیگری را برای رسیدگی تعیین کرده است؛ مستنداً به ماده 28 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی با اعلام صلاحیت دادگاه انقلاب اسلامی مستقر در سنقر حل اختلاف میشود.»
7- به دلالت محتویات پرونده کلاسه 1000255 شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور به دنبال کشف مقداری ودکای پاکتی و قلیان مخصوص استعمال تریاک از شخصی به نام محمد علیپور و انعکاس آن به دادسرای عمومی و انقلاب مراغه و صدور کیفرخواست و قرار مجرمیت و طرح آن در دادگاه انقلاب این شهرستان٬ شعبه اول دادگاه انقلاب اسلامی مراغه طی دادنامه 400392 - 1393/03/19 به صدور قرار عدم صلاحیت به شایستگی دادگاه عمومی مبادرت کرده است و متقابلاً شعبه 101 عمومی جزایی مراغه به موجب قرار 600299 - 1393/03/24 با توجه به دلایل مذکور در متن قرار با نفی صلاحیت خود پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال که پس از ثبت به کلاسه مرقوم به شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور ارجاع و این شعبه دادنامه 1715 - 1393/05/04 را به شرح ذیل صادر کرده است:
«در خصوص اختلاف در صلاحیت بین دادگاههای انقلاب اسلامی و عمومی مراغه در رسیدگی به اتهام نگهداری مشروب خارجی با عنایت به مواد 22 و 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392 که رسیدگی به کالاهای ممنوع مستلزم حبس و انفصال از خدمت را در صلاحیت دادگاه انقلاب دانسته و جز آن را تخلف به شمار آورده است٬ مستنداً به ماده 28 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی با اعلام صلاحیت دادگاه انقلاب مراغه حل اختلاف میکند. بدیهی است در حدود مادههای مرقوم از قانون مبارزه با قاچاق کالا در صورتی که دادگاه فعل ارتکابی را تخلف تشخیص دهد بدون نیاز به ارسال مجدد پرونده به دیوان عالی کشور اتخاذ تصمیم خواهد کرد.»
لازم به ذکر است که شعبه محترم سی و هفتم دیوان عالی کشور طی دادنامههای 1950- 1910 1393/05/25، 1393/05/21، 1970 - 200734 1393/05/25، 1393/02/30 صادر شده از این شعبه نیز نظیر آنچه که در بند هفتم گزارش انعکاس یافته اتخاذ تصمیم نموده و تصریح کرده که اگر دادگاه انقلاب فعل ارتکابی را تخلف تشخیص دهد باید بدون فرستادن مجدد پرونده به دیوان عالی کشور، آن را به تعزیرات حکومتی محل ارسال نماید که برای جلوگیری از اطاله گزارش از نقل آنها خودداری و به ذکر شماره دادنامهها و پیوست کردن تصاویر آنها اکتفا میشود.
همانگونه که ملاحظه میفرمایند، مطابق دادنامههای 1324 - 1393/06/17 شعبه یازدهم و 400650 - 1393/06/01، 400571 - 1393/05/14 شعبه چهاردهم و 2394 - 1393/06/24 شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور رسیدگی به جرائم مرتکبین قاچاق کالاهای ممنوع کلاً رد صلاحیت دادسراها و دادگاههای انقلاب تشخیص گردیده است ولی طبق دادنامههای 1777 - 1393/05/06، 200901 - 1393/03/10، 1715 - 1393/05/04 و تصاویر سه فقره دادنامههای شماره 1950 - 1393/05/25، 1910 - 1393/05/21، 201970 - 1393/05/25 به شرح پیوست که از شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور صادر گردیده است فقط جرائم واجد مجازاتهای حبس و انفصال از خدمت مرتکبین جرائم قاچاق کالاهای ممنوع در صلاحیت دادگاه@های انقلاب میباشد و به جرائم فاقد مجازات حبس و انفصال از خدمت مرتکبین این قبیل از بزهکاریها باید به عنوان تخلف در دوایر سازمان تعزیرات حکومتی رسیدگی شود که چون با این ترتیب در استنباط از مواد 22 و 44 قانون مجازات اسلامی مرتکبین قاچاق کالا و ارز از شعب مختلف دیوان عالی کشور به شرحی که معروض گردید آراء مغایر صادر شده است، لذا برای جلوگیری از صدور آراء متشتت و متهافت، با استناد به ماده 270 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب، طرح موضوع برای صدور رای وحدت رویه را تقاضا مینماید.
معاون قضایی دیوان عالی کشور - حسین مختاری
ج: نظریه دادستان کل کشور
در آراء صادره از سه شعبه دیوان عالی کشور نسبت به ماده 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392/10/03 دو برداشت وجود دارد: یک برداشت عبارت از آن است که قید «مستلزم حبس یا انفصال» صرفاً به بخش اخیر مربوط میشود. برداشت دوم این است که این قید شامل قاچاق کالاهای ممنوع هم میشود. با مطالعه ماده 44 ملاحظه میشود بند اول شامل رسیدگی به جرائم قاچاق کالا و ارز به صورت سازمان یافته و بند دوم شامل رسیدگی به جرائم قاچاق کالا و ارز به صورت حرفهای است که هر دو وجه آن در قانون تعریف شده است؛ لیکن در مورد قاچاق کالاهای ممنوع مقید به قیدی نبوده و مطلق میباشد. در تعریف این هم آمده است کالایی که ورود و صدورش ممنوع میباشد و از مصادیق آن به طور تمثیلی مواردی هم ذکر شده است. قاچاق کالاهای ممنوع مطلق است، قید ندارد و صلاحیت رسیدگی به آن با دادسرا و دادگاه انقلاب اسلامی میباشد؛ لیکن قاچاق کالا و ارز به دو وجه است: 1- مستلزم مجازات حبس و انفصال. 2- سایر مجازاتها. به قرینه این عبارت «سایر» که بیان شده است این دلیل است که این قید فقط مربوط به قاچاق کالا و ارز است و نه کالاهای ممنوع. علیایحال با توجه به ماده 44 از قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392 و ماده 5 از قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب مصوب 1373/04/15 به نظر اینجانب آراء صادره از شعب یازدهم و چهاردهم دیوان عالی کشور که با قانون منطبق میباشد صحیح بوده و قابل تایید میباشد و با حفظ احترام به قضات محترم شعبه سی و هفتم دیوان عالی کشور معتقدم قید اخیر در ماده مذکور شامل قاچاق کالاهای ممنوع نمیشود.
د: رای وحدت رویه شماره 736 - 1393/09/04 هیات عمومی دیوان عالی کشور
نظر به اینکه در ماده 44 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوب 1392/10/03 مجلس شورای اسلامی، عبارت «مستلزم حبس و یا انفصال از خدمات دولتی» به قرینه جمله بعد آن با این عبارت: (سایر پروندههای قاچاق کالا و ارز تخلف محسوب و رسیدگی به آن در صلاحیت سازمان تعزیرات حکومتی است) معطوف به قاچاق کالا و ارز و منصرف از قاچاق کالاهای ممنوع است، بنابراین رسیدگی به بزه قاچاق کالاهای ممنوع همانند رسیدگی به بزه قاچاق کالا و ارز سازمانیافته و حرفهای و بزه قاچاق کالا و ارز مستلزم حبس و یا انفصال از خدمات دولتی مطلقاً در صلاحیت دادسرا و دادگاه انقلاب است؛ بر این اساس آراء شعب یازدهم و چهاردهم دیوان عالی کشور که با این نظر انطباق دارد به اکثریت آراء صحیح و قانونی تشخیص میگردد. این رای طبق ماده 270 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاهها لازمالاتباع است.
هیات عمومی دیوان عالی کشور
افزودن دیدگاه
دیدگاه کاربران