حَجْب حالت وارثی است که به واسطه بودن وارث دیگر از بردن ارث کلاً یا جزئاً محروم میشود.
تفسیر ماده 886 قانون مدنی:
قانونگذار حکیم در ماده 886 قانون مدنی، به تعریف اصطلاح حقوقی بنام «حَجب» پرداخته است. حجب در لغت به معنای منع میباشد. مطابق با ماده فوقالاشاره حجب به حالت ورثهای گفته میشود که به جهت بودن وارث دیگر به نحو کلی یا جزئی از ارث بردن محروم میگردد.
حَجْب بر دو قسم است:
قسم اول آن است که وارث از اصل ارث محروم میگردد مثل برادرزاده که به واسطه بودن برادر یا خواهر متوفی از ارث محروم میشود یا برادر اَبی که با بودن برادر ابوینی از ارث محروم میگردد.
قسم دوم آن است که فرضِ وارث از حد اَعلی به حد اَدنی نازل میگردد مثل تنزل حِصه شوهر از نصف به رُبع در صورتی که برای زوجه اولاد باشد و همچنین تنزل حصه زن از رُبع به ثُمن در صورتی که برای زوج او اولاد باشد.
تفسیر ماده 887 قانون مدنی:
1- به دلالت ماده 887 قانون مدنی، حَجب اعم است از حجب حِرمانی و حجب نقصانی.
2- حجب حرمانی آن است که به واسطه بودن وارث دیگر، فرد از اصل ارث محروم شود مانند فرضی که متوفی دارای یک برادر و یک برادرزاده باشد در اینصورت برادرزاده به واسطه بودن برادر از ارث محروم خواهد شد. یا مثلاً چنانچه میّت پدر داشته باشد، پدربزرگ میّت ارث نمیبرد.
3- حجب نقصانی آن است که سهمالارث ورثه به واسطه بودن ورثه دیگر از حد اعلی به حد اَدنی تنزل نماید؛ مانند فرضی که زوجه فوت نماید و وراث وی زوج و فرزند وی باشند. در اینصورت سهمالارث زوج به واسطه بودن فرزند از نصف به یکچهارم کاهش مییابد.
ضابطه حَجْب از اصل ارث رعایت اقربیت به میّت است بنابراین هر طبقه از وراث طبقه بعد را از ارث محروم مینمایند مگر در مورد ماده 936 و موردی که وارث دورتر بتواند به سِمَت قائممقامی ارث ببرد که در اینصورت هر دو ارث میبرند.
تفسیر ماده 888 قانون مدنی:
1- مقنن در ماده 888 قانون مدنی ضابطه حَجْب را بیان نموده است که به موجب آن فلسفه وضع حجب، رعایت اقربیت و نزدیکی به متوفی بوده است که هر طبقه از وراث، باعث محروم شدن طبقه بعدی از ورثه خواهند شد.
2- حکم مندرج در ماده 888 قانون مدنی در زمره قوانین آمره بوده که هرگونه توافق برخلاف آن ممکن نمیباشد.
3- قانونگذار در ماده 888 قانون مدنی در مبحث ضابطه حجب (تقدم خویشاوندان نزدیکتر بر خویشاوندان دورتر) دو استثناء را بیان نموده است:
نخست آنکه وفق ماده 936 قانون مدنی در فرضی که وراث متوفی منحصر به یک عموی ابی و یک پسرعموی ابوینی باشد، پسرعموی ابوینی بر عموی ابی مقدم خواهد بود.
دوم آنکه در فرضی که وراث دورتر بتواند به سمت قائممقامی ارث ببرد که در اینصورت هر دو ارث خواهند برد. در خصوص سهم قائممقامان میبایست بیان گردد که سهم آنها همانند سهم نسل واسطه است در فرضی که پدری دارای یک دختر و یک پسر باشد و فرزندان وی پیش از او فوت نموده باشند اگر دختر او دارای یک پسر و پسر او دارای یک دختر باشد، نوه دختر به حساب پدرش، دو سهم میبرد و نوه پسر به حساب مادرش، یک سهم خواهد برد.
در بین وراثت طبقه اولی اگر برای میّت اولادی نباشد اولادِ اولاد او هر قدر که پایین بروند قائممقام پدر یا مادر خود بوده و با هر یک از ابوین متوفی که زنده باشد ارث میبرند ولی در بین اولاد، اقرب به میّت اَبعد را از ارث محروم مینماید.
تفسیر ماده 889 قانون مدنی:
1- به دلالت ماده 889 قانون مدنی در فرضی که برای متوفی، فرزندی نباشد، اولادِ اولاد او به قائممقامی پدر یا مادر خود با هر یک از ابوین (پدر، مادر) متوفی که در قید حیات باشند، ارث خواهند برد.
2- مطابق با ماده 862 قانون مدنی، پدر، مادر، اولاد و نوه، وراث طبقه اول، اجداد، بردار، خواهر و فرزندان آنها وراث طبقه دوم و اعمام، عمات، اخوال، خالات و فرزندان آنها وراث طبقه سوم میباشند.
در بین وراث طبقه دوم اگر برای متوفی برادر یا خواهر نباشد اولاد اخوه هرقدر که پایین بروند قائممقام پدر یا مادر خود بوده با هر یک از اجداد متوفی که زنده باشد ارث میبرند، لیکن در بین اجداد یا اولاد اخوه اَقرب به متوفی اَبعد را از ارث محروم میکند. مفاد این ماده در مورد وارث طبقه سوم نیز مجری میباشد.
وراث ذیل حاجب از ارث ندارد:
پدر- مادر- پسر- دختر- زوج و زوجه.
حَجب از بَعضِ فرض در موارد ذیل است:
الف- وقتی که برای میت اولاد یا اولادِ اولاد باشد در این صورت ابوین میّت از بردن بیش از یک ثلث محروم میشوند مگر در مورد ماده ۹۰۸ و ۹۰۹ که ممکن است هر یک از ابوین به عنوان قرابت یا رد بیش از یک سدس ببرد همچنین زوج از بردن بیش از یک ربع و زوجه از بردن بیش از یک ثُمن محروم میشود.
ب- وقتیکه برای میت چند برادر یا خواهر باشد در این صورت مادر میّت از بردن بیش از یک سدس محروم میشود مشروط بر اینکه:
اولاً- لااقل دو برادر یا یک برادر با دو خواهر یا چهار خواهر باشند.
ثانیاً- پدر آنها زنده باشد.
ثالثاً- از ارث ممنوع نباشد مگر به سبب قتل.
رابعاً- ابوینی یا ابی تنها باشند.
افزودن دیدگاه
دیدگاه کاربران