رای شماره ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۱۵۰۸۰۸۸ مورخ ۱۴۰۵/۰۶/۱۷ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شماره دادنامه: 140531390001508088

تاریخ دادنامه: 1405/6/17

شماره پرونده: 0402916

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای محمد بدریان

طرف شکایت: دانشگاه شهید بهشتی – وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

موضوع شکایت و خواسته: ابطال فرازی از بند (د) تبصره ماده 11 آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی- پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی (متضمن احتساب نمرات مردودی در معدل کل) مصوب 1400/6/23 شورای آموزشی دانشگاه

گردش‌کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند (د) تبصره ماده 11 آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی- پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی مصوب 1400/6/23 شورای آموزشی دانشگاه را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

" بند «د» تبصره ماده 11 آیین‌نامه آموزشی داخلی دانشگاه شهید بهشتی مبنی بر احتساب نمرات مردودی در معدل کل، که بر اساس آن دانشجو با معدل کمتر از حد مقرر از شرکت در آزمون جامع دکترا منع شده، مغایر آرای الزام‌آور هیات عمومی دیوان عدالت اداری است. در رای شماره 140109970905811434 مورخ 1404/8/17، مقرره مشابه دانشگاه شهید بهشتی در خصوص احتساب نمرات مردودی در معدل کل خارج از حدود اختیارات تشخیص و از تاریخ تصویب ابطال شده است.

همچنین در رای شماره 140331390002156031 مورخ 1403/9/6 آن هیات عبارت «نمرات مردودی در معدل کل محاسبه می‌شود» در آیین‌نامه یکپارچه مقررات آموزشی وزارت علوم خلاف قانون، خارج از حدود صلاحیت و از تاریخ تصویب ابطال شده است. علاوه بر این، آیین‌نامه آموزشی دوره‌های تحصیلی مصوب شورای عالی برنامه ریزی آموزشی فاقد هرگونه حکمی مبنی بر احتساب نمرات مردودی در معدل کل است و هر مقرره داخلی مغایر با آن، فاقد وجاهت قانونی است. بنابراین، مقرره مورد شکایت مغایر با آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری، نقض صریح اصل 173 قانون اساسی است و ابطال آن از تاریخ تصویب مورد تقاضا می باشد. "

در پی اخطار رفع نقصی که از طرف هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شد، وی به موجب لایحه شماره 1404220379984011 مورخ 1404/9/22 توضیحاتی داده که خلاصه مفاد آن به شرح زیر است:

" مقرره مورد شکایت مغایر با جزء (4) بند «ب» ماده 2 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مصوب 1383) می‌باشد؛ زیرا سیاست‌گذاری، تعیین چهارچوب‌ها و ضوابط کلان آموزشی در صلاحیت وزارت علوم و مراجع عالی ذی‌ربط بوده و دانشگاه‌ها فاقد اختیار وضع قاعده مستقل در این خصوص می‌باشند.
بر اساس آیین‌نامه دوره‌های تحصیلی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی (ویژه دانشگاه‌های سطح 2، 1 دولتی) مصوب 1396 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی، هیچ حکمی در خصوص احتساب نمرات مردودی در معدل کل پیش‌بینی نشده است.

در فرض سکوت مقرره بالادستی، وضع چنین حکمی توسط دانشگاه، ایجاد قاعده آمره بدون مجوز قانونی و در نتیجه خروج از حدود اختیار محسوب می‌گردد.

نامه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مورخ 1403/2/24 که پیرو و مبتنی بر اجرای آرای متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آرای شماره 933-140109970905810931 مورخ 1401/11/25 و 140109970905812710 مورخ 1401/11/25، به‌عنوان ابلاغ و تفسیر اداری اجرای آرای دیوان تصریح نموده است که آیین‌نامه‌های آموزشی فاقد حکم قانونی برای احتساب نمرات مردودی در معدل کل بوده و احتساب این نمرات خارج از حدود اختیار دانشگاه‌ها می‌باشد. این نامه مؤید شمول حکم ابطال‌ شده نسبت به آیین‌نامه‌های ورودی سال 1397 لغایت 1401 است. "

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است :

" آیین نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی – پژوهشی محور معاونت آموزشی دانشگاه شهید بهشتی سال 1400

مقدمه:

هدف از تدوین این آیین‌نامه، انتظام بخشیدن به امور تحصیلی دانشجویان از طریق تعیین چهارچوب قانونی برای اجرای هماهنگ، یکپارچه و صحیح برنامه‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه شهید بهشتی به منظور تربیت نیروی انسانی متخصص، متعهد، آشنا با علم و آخرین دستاوردهای علمی و منطبق با نیازهای جامعه، در راستای بهره‌گیری بهینه از ظرفیت‌های موجود برای ارتقای سطح کیفی آموزش و پژوهش در دوره دکترای تخصصی است. این آیین‌نامه با استناد به قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب 1383/5/18 مجلس شورای اسلامی و در اجرای مفاد ماده 2 «سیاست‌ها و ضوابط اجرایی حاکم بر آمایش آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران» (موسوم به طرح آمایش) مصوب 1394/2/18 شورای عالی انقلاب فرهنگی، در چهارچوب آیین‌نامه یکپارچه دوره تحصیلی دکترای تخصصی (ویژه دانشگاه‌های رتبه 2، یک دولتی) مصوب جلسه شماره 889 مورخ 1396/10/30 شورای عالی برنامه‌ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و بر مبنای آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای تخصصی (Ph.D) دانشجویان ورودی سال 1397 و ما بعد مصوب شورای آموزشی دانشگاه شهید بهشتی مورخ 1397/5/30 تنظیم شده است.

ماده یک –

ماده 11 – ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانشجو در هر درس توسط استاد آن درس و بر اساس حضور و فعالیت در کلاس، انجام تکالیف، پروژه‌های درسی و نتایج امتحانات (میان ترم و پایان ترم) صورت می‌گیرد. نمره هر درس به صورت عددی از صفر تا بیست محاسبه می‌شود. حداقل نمره قبولی در هر درس 14 و میانگین کل قابل قبول تمام واحدهای آموزشی 16 است.

تبصره :

الف :

د: دانشجویی که در هر یک از دروس مردود شود، در صورت داشتن سنوات مرحله آموزشی، ملزم به تکرار آن درس و یا درس جایگزین از برنامه درسی مصوب به تشخیص استاد راهنما است. نمرات کلیه دروس اعم از قبولی و ردی (غیر از ارزیابی جامع و رساله) در میانگین نیم سال و کل دانشجو محاسبه می‌شود.

این آیین‌نامه در یک مقدمه و 25 ماده و 17 تبصره در جلسه مورخ 1400/6/23 به تصویب شورای آموزشی دانشگاه رسید و برای دانشجویان دکترای شیوه آموزشی – پژوهشی از ورودی مهر ماه سال تحصیلی 1398- 1397 لازم‌الاجرا است و تمام آیین‌نامه و بخشنامه‌های مغایر با آن لغو و بلااثر اعلام می شود.

- معاون آموزشی دانشگاه شهید بهشتی "

در پاسخ به شکایت مذکور، دانشگاه شهید بهشتی به موجب لایحه شماره 340/159/ص مورخ 1404/10/22 توضیحاتی داده که خلاصه آن به شرح زیر است:

" به استحضار می رساند، طی استعلام به عمل آمده از وضعیت تحصیلی شاکی از مدیریت آموزشی دانشگاه، وی دانشجوی سابق این دانشگاه بوده که سنوات تحصیلی ایشان سپری شده است.

علی ای حال، با عنایت به عدم تطبیق وضعیت خواسته شده با سوابق تحصیلی ایشان، تقاضای صدور حکم وفق مقررات و رد شکایت مورد استدعا است. "

همچنین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره 1404220230028602 مورخ 1404/10/14 اعلام نموده که به موجب ماده 10 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم و ماده یک قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور؛ دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و تحقیقاتی دارای شخصیت حقوقی مستقل هستند و برابر ضوابط و آیین‌نامه‌های خاص مالی معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی که به تصویب هیات امنا می‌رسد، اداره می‌شوند. با عنایت به مراتب پیش‌گفته و شخصیتِ حقوقی مستقل دانشگاه شهید بهشتی، دعوای مذکور متوجه وزارت علوم تحقیقات و فناوری نمی باشد.

در اجرای ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع و هیات مزبور به موجب دادنامه شماره 140531390001002605 مورخ 1405/4/25، فراز انتهایی بند (د) تبصره ماده 11 آیین نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی – پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی سال 1400 در خصوص «احتساب نمرات مردودی در میانگین نیم‌سال دانشجو» را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رییس و یا ده نفره از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.

رسیدگی به فرازی از بند (د) تبصره ماده 11 آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی- پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی (متضمن احتساب نمرات مردودی در معدل کل) مصوب 1400/6/23 شورای آموزشی دانشگاه در دستورکار جلسه هیات عمومی قرار گرفت.

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/6/17 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

با عنایت به این که هیات عمومی دیوان عدالت اداری در آراء متعدد از جمله رای شماره 140331390000384290 مورخ 1403/2/18 و رای شماره 140331390002156031 مورخ 1403/9/6 و رای شماره 140331390000741927 مورخ 1403/3/29 احتساب نمرات مردودی در میانگین کل دانشجو را با این استدلال که تحمیل محرومیت و نوعی مجازات بوده و مغایر با اصول سی ام و سی و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است، ابطال نموده، بنابراین برمبنای استدلال مذکور، فراز مورد شکایت از بند (د) تبصره 11 آیین‌نامه آموزشی دوره دکترای آموزشی – پژوهشی محور دانشگاه شهید بهشتی مصوب 1400/6/23 شورای آموزشی دانشگاه مزبور خلاف قانون بوده و مستند به بند یک ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. /

احمدرضا عابدی

رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری