دیه مقدر، مال معینی است که در شرع مقدس به سبب جنایت غیرعمدی بر نفس، عضو یا منفعت، یا جنایت عمدی در مواردی که به هر جهتی قصاص ندارد، مقرر شده است.
تفسیر ماده 448 قانون مجازات اسلامی:
1- دیه در لغت به معنای رد کردن میباشد. در اصطلاح حقوقی دیه به مالی میگویند که در مقابل صدمات و جنایتهای غیرعمدی و همچنین در خصوص جنایتهای عمدی در مواردی که قصاص انجام نمیشود، به مجنیعلیه (بزهدیده) یا اولیای دم او پرداخت میگردد.
2- مجازات دیه فقط مختص اشخاص حقیقی نبوده و امکان محکوم نمودن اشخاص حقوقی نیز به پرداخت دیه در صورت احراز رابطه سببیت میان رفتار شخص حقوقی و جنایت ایجاد شده، وجود دارد.
مطلب مرتبط: نحوه اجرای حکم به پرداخت دیه در محکومیتهای کیفری چگونه است؟
3- هر چند که پرداخت دیه و پرداخت جزای نقدی هر دو مجازات میباشند اما این دو دارای تفاوتهایی با یکدیگر اعم از آنکه در صورت فوت مرتکب جرم، جزای نقدی از بین میرود اما پرداخت دیه از اموال بجای مانده مرتکب جرم صورت میگیرد یا آنکه میزان دیه به عنوان حقالناس قابل کاهش و تقلیل نمیباشد اما امکان کاهش میزان جزای نقدی وجود دارد و ... میباشند.
4- پرداخت دیه مستند به ماده 488 قانون مجازات اسلامی، مقید به مهلت بوده و بر حسب نوع جنایت، این مهلت ظرف یک، دو یا سه سال از تاریخ ارتکاب جرم میباشد.
ارش، دیه غیرمقدر است که میزان آن در شرع تعیین نشده است و دادگاه با لحاظ نوع و کیفیت جنایت و تاثیر آن بر سلامت مجنیعلیه و میزان خسارت وارده با در نظر گرفتن دیه مقدر و با جلب نظر کارشناس میزان آن را تعیین میکند. مقررات دیه مقدر در مورد ارش نیز جریان دارد مگر اینکه در این قانون ترتیب دیگری مقرر شود.
تفسیر ماده 449 قانون مجازات اسلامی:
1- دیه اعم است از دیه مقدر و دیه غیرمقدر.
2- دیه مقدر به دیهای گفته میشود که میزان آن در شرع تعیین شده است. (وفق ماده 448 قانون مجازات اسلامی)
3- به شرح مندرج در ماده 449 قانون مجازات اسلامی، دیه غیرمقدر یا همان ارش، دیهای است که میزان آن در شرع تعیین نشده و قاضی دادگاه با جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری آن را تعیین مینماید.
4- مقدار ارش لزوماً کمتر از مبلغ دیه نخواهد بود. چه بسا ممکن است بنابر نظر کارشناس رسمی دادگستری، با توجه به آسیب وارده، میزان ارش بیشتر از دیه باشد.
مطلب مرتبط: نحوه اجرای حکم به پرداخت دیه در محکومیتهای کیفری چگونه است؟
در جنایت شبه عمدی، خطای محض و جنایت عمدی که قصاص در آن جایز یا ممکن نیست، در صورت درخواست مجنیعلیه یا ولیدم دیه پرداخت میشود مگر به نحو دیگری مصالحه شود.
تفسیر ماده 450 قانون مجازات اسلامی:
1- به شرح مندرج در ماده 450 قانون مجازات اسلامی، در جنایتهایی اعم از شبه عمد، خطای محض و عمدی در مواردی که امکان انجام قصاص وجود ندارد، بنا به تقاضای مجنیعلیه یا اولیای دم او دیه پرداخت خواهد شد مگر آنکه طرفین دعوا به صورت دیگری با یکدیگر مصالحه نموده باشند.
2- اولیای دم این اختیار قانونی را دارا میباشند که به صورت رایگان نیز اعلام گذشت نمایند اما در فرضی که مجنیعلیه، مدیون بوده باشد و ماترک وی جهت پرداخت دیون کفایت ننماید، وفق مندرجات موجود در ماده 432 قانون مجازات اسلامی امکان گذشت مجانی وجود ندارد.
در صورتی که قاتل از ورثه مقتول باشد چنانچه قتل عمدی باشد از اموال و دیه مقتول و در صورتی که خطای محض یا شبه عمدی باشد از دیه وی ارث نمیبرد. در موارد فقدان وارث دیگر، مقام رهبری وارث است.
تفسیر ماده 451 قانون مجازات اسلامی:
به شرح مندرج در ماده 451 قانون مجازات اسلامی و همچنین ماده 880 قانون مدنی، یکی از موانع ارث، ارتکاب قتل عمدی است که بر حسب آن، مرتکب جرم از اموال مقتول و همچنین از دیه وی ارث نخواهد برد لکن در صورت ارتکاب قتل غیرعمدی و یا خطای محض، مرتکب جرم فقط از دیه مقتول ارث نمیبرد اما از اموال او ارث خواهد برد.
افزودن دیدگاه
دیدگاه کاربران