وصیت به صَرف مال در امر غیر مشروع باطل است.
تفسیر ماده 840 قانون مدنی:
مطابق با ماده 840 قانون مدنی، وصیت به مصرف نمودن مال در امری نامشروع باطل است؛ بطور مثال پدری به فرزندش وصیت میکند که پس از فوت وی یکسوم اموالش را در جهت احداث یک قمارخانه مصرف نماید، چنین وصیتی نامشروع بوده و باطل است.
موصیٰبه باید ملک موصیٖ باشد و وصیت به مال غیر ولو با اجازه مالک باطل است.
تفسیر ماده 841 قانون مدنی:
1- برخلاف معاملات فضولی که اصولاً غیرنافذ هستند، مستند به ماده 841 قانون مدنی وصیت به مال غیر و برای خود باطل است و امکان تنفیذ از سوی مالک وجود ندارد. بنابراین چنانچه شخصی پیش از فوت پدرش، سهمالارث آینده خود از اموال پدر را وصیت نماید، وصیت مزبور باطل است مگر آنکه وصیت را معلق به فوت پدر پیش از فوت خود قرار دهد.
2- گرچه مطابق با ماده 841 قانون مدنی، وصیت به مال غیر، باطل است لکن وصیت برای غیر غیرنافذ و منوط به تنفیذ صاحب مال است؛ بطور مثال چنانچه شخصی به فرزندش بگوید اگر مادرت از دنیا رفت، خودرو متعلق به مادرت برای تو باشد، چنین وصیتی غیرنافذ بوده و منوط به تنفیذ مادر موصیله خواهد بود.
ممکن است مالی را که هنوز موجود نشده است وصیت نمود.
تفسیر ماده 842 قانون مدنی:
1- موضوع ماده 842 قانون مدنی، وصیت به مال آینده است. لذا وجود موصیبه در زمان انشاء وصیت شرط نیست.
2- علم اجمالی به موصیبه برای صحت وصیت کفایت میکند اما وصیت مردد و مجهول باطل است.
وصیت به زیاده بر ثلث ترکه نافذ نیست مگر به اجازه وراث و اگر بعض از ورثه اجازه کند فقط نسبت به سهم او نافذ است.
تفسیر ماده 843 قانون مدنی:
1- وصیت در اصطلاح حقوقی به عملی اطلاق میگردد که تاثیر آن منوط بر فوت انشاءکننده وصیت (=موصی) میباشد.
2- به شرح مندرج در ماده 843 قانون مدنی، وصیتکننده (موصی) فقط این اختیار را دارد که تا یکسوم اموال خویش را وصیت نماید فلذا وصیت وی مازاد بر یکسوم (ثلث اموال) منوط بر اجازه و تنفیذ وراث خواهد بود.
3- منظور قانونگذار از اختیار موصی در وصیت تا میزان ثلث ترکه، بهای ترکه خالص در زمان فوت موصی پس از کسر دیون و واجبات مالی او میباشد.
4- به دلالت ماده 327 و همچنین ماده 334 قانون امور حسبی، شخصی که وراثی ندارد این اختیار را خواهد داشت تا تمامی اموال خویش را وصیت نماید و محدودیت مندرج در ماده 843 قانون مدنی در مورد وی اعمال نمیشود. در این شرایط، حاکم، اداره ماترک او را بر عهده خواهد داشت. (حاکم، وارث محسوب نمیشود.)
5- تنفیذ نمودن وصیت مازاد بر یکسوم، توسط سفیه، باطل میباشد.
6- در فرضی که وراث در زمان زنده بودن وصیتکننده (موصی) وصیت مازاد بر یکسوم اموال وی را تنفیذ نموده باشند این امکان برای ایشان متصور میباشد که تا زمان در قید حیات بودن موصی، از تنفیذ خود رجوع کنند در غیر اینصورت (عدم رجوع از تنفیذ)، اجازه سابق آنها استصحاب خواهد شد.
هرگاه موصیٰبه مال معینی باشد آن مال تقویم میشود، اگر قیمت آن بیش از ثلث ترکه باشد مازاد مال ورثه است مگر اینکه ورثه زیاده را اجازه کنند.
تفسیر ماده 844 قانون مدنی:
1- وصیت در لغت به معنای توصیه و سفارش کردن میباشد. در اصطلاح علم حقوق، وصیت یک عمل حقوقی است که اثر آن معلّق به فوت تنظیمکننده وصیت میباشد.
2- به شرح مندرج در ماده 844 قانون مدنی در فرضی که موصی (تنظیمکننده وصیت) مال معینی را وصیت نموده باشد، علیالاصول میبایست آن مال تقویم گردد، چنانچه ارزش مال بیش از یکسوم اموال باشد، مازاد متعلق به وراث خواهد بود مگر آنکه ایشان مازاد بر ثلث را تنفیذ نمایند.
3- در صورتی که وراث مازاد بر ثلث را تنفیذ ننمایند، مکلفاند که موصیبه (مال موضوع وصیت) را تا اندازه یکسوم اموال به موصیله (کسی که وصیت به نفع وی شده است) تسلیم نمایند. ذکر این نکته حائز اهمیت است که این مورد در زمانی کاربرد دارد که مال مورد وصیت، قابل تجزیه باشد مانند پول و الّا در صورت غیرقابل تجزیه بودن مال (مانند خودرو)، موصیله و وراث در آن مال، مشاعاً شریک محسوب خواهند شد.
میزان ثلث به اعتبار دارایی موصی در حین وفات معین میشود نه به اعتبار دارایی او در حین وصیت.
تفسیر ماده 845 قانون مدنی:
مطابق با مندرجات تنظیمی در ماده 845 قانون مدنی، میزان ثلث اموال موصی (وصیتکننده) در زمان فوت وی مناط اعتبار است نه در زمان وصیت. لازم به توضیح است که تمامی اموال و حقوق متعلق به موصی در زمان فوت او تقویم خواهند شد حتی اگر قسمتی از آنها بعد از فوت موصی، تلف شده باشند.
هرگاه موصیٰبه منافع ملکی باشد دائماً یا در مدت معین به طریق ذیل از ثلث اخراج میشود؛
بدواً عین ملک با منافع آن تقویم میشود سپس ملک مزبور با ملاحظه مسلوبالمنفعه بودن در مدت وصیت تقویم شده تفاوت بین دو قیمت از ثلث حساب میشود.
اگر موصیٰبه منافع دائمی ملک بوده و بدین جهت عین ملک قیمتی نداشته باشد قیمت ملک با ملاحظه منافع از ثلث محسوب میشود.
تفسیر ماده 846 قانون مدنی:
1- وصیت در اصطلاح حقوقی به عملی اطلاق میگردد که تاثیر آن منوط بر فوت انشاءکننده وصیت (=موصی) میباشد.
2- مقنن در ماده 846 قانون مدنی در خصوص وصیت به منفعت تعیین تکلیف نموده است. حسب مندرجات ماده فوقالاشاره، در صورتی که موصی، منافع ملکی را وصیت نموده باشد، در ابتدای امر میبایست قیمت عین ملک به همراه منافع آن تقویم و تعیین شود و سپس عین ملک با در نظر گرفتن مسلوبالمنفعه بودن در مدت وصیت تقویم گردیده و تفاوت میان این دو قیمت، از یکسوم اموال محاسبه گردد. حال چنانچه موضوع وصیت، منافع دائمی ملک باشد، از آنجایی که عین ملک، قیمتی ندارد، قیمت ملک با در نظر گرفتن منافع از ثلث اموال محسوب خواهد شد.
3- نکته مهم و قابل توجه آن است که زمان استفاده موصیله از موصیبه، از تاریخ فوت موصی میباشد مگر آنکه خلاف این مورد ثابت شود.
اگر موصیٰبه کلی باشد تعیین فرد با ورثه است مگر اینکه در وصیت طور دیگر مقرر شده باشد.
تفسیر ماده 847 قانون مدنی:
1- مندرجات تنظیمی در ماده 847 قانون مدنی در خصوص وصیت به مال کلی (مانند صد کیلو برنج) میباشد. در این شرایط تعیین مصداق مال، بر عهده وراث خواهد بود مگر آنکه موصی در وصیت خویش، به گونهای دیگر تعیین تکلیف نموده باشد.
2- قانونگذار این اختیار را به موصی اعطاء نموده است که تعیین مصداق مال کلی را به خود موصیله و یا شخص ثالثی واگذار نماید.
3- چنانچه تعیین مصداق مال با وراث باشد، ایشان نمیتوانند مالی را که عرفاً معیوب است، به موصیله تسلیم نمایند. همچنین سزاوار توجه است که وراث مجبور نیستند که بهترین و مرغوبترین کیفیت را نیز تسلیم موصیله نمایند. (مستنبط از ماده 279 قانون مدنی)
اگر موصیٰبه جزء مشاع ترکه باشد مثل ربع یا ثلث، موصیٰله با ورثه در همان مقدار از ترکه مشاعاً شریک خواهد بود.
تفسیر ماده 848 قانون مدنی:
به شرح مندرج در ماده 848 قانون مدنی، در صورت وصیت به مال مشاع، شراکت موصیله با وراث در ترکه ایجاد میشود فلذا هر یک از وراث و یا موصیله، میتوانند وفق مقررات تقسیم مال مشاع، تقاضای تقسیم ترکه را مطرح نمایند. (مستنبط از ماده 301 قانون امور حسبی)
اگر موصیٖ زیاده بر ثلث به ترتیب معینی وصیت به اموری کرده باشد و ورثه زیاده بر ثلث را اجازه نکنند به همان ترتیبی که وصیت کرده است از ترکه خارج میشود تا میزان ثلث و زاید بر ثلث باطل خواهد شد و اگر وصیت به تمام یکدفعه باشد زیاده از همه کسر میشود.
تفسیر ماده 849 قانون مدنی:
مقنن در ماده 849 قانون مدنی شرایطی را پیشبینی نموده است که به موجب آن، موصی وصایای متعدد و مازاد بر ثلث را وصیت نموده است در اینصورت چنانچه وصیتهای مازاد بر یکسوم موصی، به ترتیب معینی انجام شده باشد و وراث زیاده بر ثلث را تنفیذ ننمایند، به همان ترتیبی که وصیت شده است از ماترک تا میزان ثلث خارج شده و بیشتر از آن باطل خواهد بود لکن در فرضی که تمامی وصیتها در یک زمان انجام شده باشند و تقدم و تأخری میان آنها مشخص نشده باشد، در اینصورت تمامی وصیتها نسبت به مازاد یکسوم، غیرنافذ بوده و مازاد ثلث از همه آنها کسر خواهد شد.
افزودن دیدگاه
دیدگاه کاربران