خیار تبعض صفقه وقتی حاصل میشود که عقد بیع نسبت به بعض مبیع به جهتی از جهات باطل باشد در این صورت مشتری حق خواهد داشت بیع را فسخ نماید یا به نسبت قسمتی که بیع واقع شده است قبول کند و نسبت به قسمتی که بیع باطل بوده است ثمن را استرداد کند.
تفسیر ماده 441 قانون مدنی:
1- تبعض در لغت بمعنای تجزیه است و صفقه بمعنای معامله میباشد فلذا خیار تبعض صفقه آن است که فردی که معامله به ضرر او تجزیه شده است، اختیار فسخ آن را داشته باشد.
2- خیار تبعض صفقه مختص عقود مغابنهای است و در عقود رایگان (مسامحهای) کاربردی ندارد. اصل بر عدم فوریت این خیار میباشد.
3- جهت تحقق خیار تبعض صفقه لازم نیست که بخشی از قرارداد، به جهت بطلان از بین رفته باشد دلیل انحلال قرارداد هر چه که باشد، موجب تحقق خیار تبعض صفقه خواهد شد.
4- خیار تبعض صفقه زمانی میتواند اجرا گردد که قسمت تلف شده، قابل تجزیه بوده باشد و در برابر قسمتی از ثمن معامله قرار گرفته باشد مضاف بر آنکه تجزیه شدن عقد، مخالفتی با قصد مشترک طرفین نداشته باشد.
مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای تایید فسخ قرارداد به جهت خیار تبعض صفقه
در مورد تبعض صفقه قسمتی از ثمن که باید به مشتری برگردد به طریق ذیل حساب میشود:
آن قسمت از مبیع که به ملکیت مشتری قرار گرفته منفرداً قیمت میشود و هر نسبتی که بین قیمت مزبور و قیمتی که مجموع مبیع در حال اجتماع دارد پیدا شود به همان نسبت از ثمن را بایع نگاه داشته و بقیه را باید به مشتری رد نماید.
تفسیر ماده 442 قانون مدنی:
1- مطابق با نظر دکتر کاتوزیان، چنانچه مبیع، نقصی در وصف مشروط معامله داشته باشد، خیار تبعض صفقه ایجاد نخواهد شد.
2- وفق نظر دکتر کاتوزیان اگر بخش باطل شده عقد، طبق نظر طرفین قرارداد دارای ارزش اقتصادی نباشد (مانند گوشت خوک بین دو مسلمان)، اما در بازار دارای ارزش باشد، بخش باطل با فرض اینکه دارای ارزش اقتصادی است، محاسبه گردیده و ثمن تقسیط میگردد.
تَبَعُض صفقه وقتی موجب خیار است که مشتری در حین معامله عالم به آن نباشد ولی در هر حال ثمن تقسیط میشود.
تفسیر ماده 443 قانون مدنی:
1- مقنن در ماده 443 قانون مدنی به خیار تَبَعُض صفقه پرداخته است. تبعض در لغت به معنای تجزیه شدن و صفقه به معنای معامله میباشد. در اصطلاح علم حقوق، خیار تبعض صفقه عبارت است از اختیار فسخ معامله از سوی کسی که معامله صورت گرفته به زیان او تجزیه شده است. فلذا در فرضی که بخشی از مورد معامله به جهتی از جهات باطل بوده باشد، خریدار این اختیار را خواهد داشت که عقد بیع را فسخ نموده و یا آنکه نسبت به قسمتی که عقد واقع شده، قبول و نسبت به قسمتی که بیع باطل بوده است، ثمن را مسترد نماید. (مستنبط از ماده 441 قانون مدنی)
2- به دلالت ماده 443 قانون مدنی جهت تحقق خیار تبعض صفقه، خریدار میبایست در زمان انجام معامله، نسبت به باطل بودن بعض مبیع، بیاطلاع بوده باشد.
3- به جهت آنکه فروشنده بدون سبب، دارا شده است، ثمن تقسیط و مسترد میگردد و علم یا عدم علم خریدار هیچ تاثیری در آن ندارد چراکه اگر مشتری عالم به تبعض صفقه باشد بر اساس قاعده اقدام، حق فسخی برای او وجود نخواهد داشت.
مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای تایید فسخ قرارداد به جهت خیار تبعض صفقه
افزودن دیدگاه
دیدگاه کاربران