نحوه اقامه دعوا به طرفیت بانک چگونه است؟
نحوه اقامه دعوا به طرفیت بانک
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
اقامه دعوا به طرفیت بانک
یکی از مهم‌ترین دعاوی که به کرات در محاکم دادگستری و نیز دوایر اجرای ثبت، مطرح می‌گردد، دعاوی مربوط به موضوعات بانکی می‌باشد. بانک‌ها علی‌القاعده به عنوان یکی از اشخاص حقوقی مهم و فعال در زمینه اقتصادی، نقش بسزایی در تحولات اقتصادی جامعه ایفا نموده و با انعقاد قراردادهای بانکی متعدد با اشخاص حقیقی یا حقوقی و نیز اعطای تسهیلات به ایشان، ممکن است که با اختلافات و طرح دعاوی متعدد من‌باب ضمانت‌نامه‌های بانکی، قراردادهای تسهیلات بانکی و ... مواجه گردند. لازم به توضیح است که یکی از مسائل مهم و کاربردی در طرح دعاوی بطرفیت شعب بانک‌ها، رعایت تمامی اصول و تشریفات آیین دادرسی در خصوص نحوه اقامه دعوا به صورت صحیح بطرفیت ایشان می‌باشد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با اقامه دعوا به طرفیت بانک پرداخته شود.
نحوه اقامه دعوا به طرفیت بانک
یکی از مسائل مهم در طرح دعوا بطرفیت بانک، شناخت صحیح خوانده دعوا، دادگاه صالح به رسیدگی و دیگر مسائل مرتبط با آیین دادرسی مدنی می‌باشد. نکته قابل توجه آن است که قانونگذار جهت رسیدگی به دعاوی بانکی علی‌الاصول آیین دادرسی خاصی را وضع ننموده است و قوانین مرتبط با رسیدگی به این قبیل دعاوی همان مقررات مندرج در قانون آیین دادرسی مدنی و نیز برخی مواد مضبوط در قانون تجارت می‌باشد. در ارتباط با نحوه اقامه دعوا به طرفیت بانک لازم به توضیح است که در رویه قضایی میان محاکم و قضات اختلاف‌نظر وجود دارد که آیا طرح دعوا بطرفیت خود بانک (شعبه مرکزی) کفایت می‌نماید یا آنکه می‌توان صرفاً شعب بانک‌ها را به عنوان خوانده در دادخواست قید نمود یا خیر.
پیش از ورود به ماهیت موضوع و بیان وجوه افتراق موارد فوق‌الاشاره می‌بایست توضیحاتی در خصوص شعب بانک‌ها بیان گردد. شعبه بانک در واقع یک واحد سازمانی است که در راستای ساختار اداری بانک فعالیت نموده و وظیفه آن انجام برخی از امور بانکی از قبیل دریافت و پرداخت وجوه، اعطای تسهیلات و ... می‌باشد. علی‌القاعده انعقاد قرارداد از سوی شعب بانک‌ها، با اخذ مجوز و اذن و موافقت مدیران ارشد و به نمایندگی مجموع سیستم بانکی می‌باشد و شعبه به عنوان واحدی از بانک در ایفای تعهدات اقدام می‌نماید. فلذا زمانی که مشتری در یکی از شعب بانک‌ها، قراردادی را امضاء می‌نماید در واقع طرف قرارداد وی خود بانک می‌باشد. حال مستفاد از توضیحات فوق می‌توان صحت یا عدم صحت طرح دعوا به طرفیت شعب بانک‌ها را بررسی نمود. همانگونه که پیش‌تر نیز بیان گردید در رویه قضایی در خصوص این مورد وحدت نظر وجود ندارد فلذا آراء متعددی در این ارتباط صادر شده است برخی از قضات بر این باورند که شعب بانک‌ها در واقع جزئی از شعبه اصلی بانک محسوب شده و فاقد شخصیت حقوقی مستقل می‌باشند فلذا نمی‌توان شعبه بانک را به عنوان خوانده دعوا در دادخواست درج نمود و می‌بایست اقامه دعوا به طرفیت بانک انجام شود و در این‌صورت با چنین استدلالی اقدام به صدور قرار عدم استماع دعوا مستند به ماده 2 قانون آیین دادرسی مدنی می‌نمایند لکن در مقابل عده‌ای دیگر از قضات معتقدند که مستفاد از ماده 23 قانون آیین دادرسی مدنی طرح دعوا به طرفیت شعب بانک‌ها صحیح می‌باشد. علی‌ایحال با تدقیق در مجموع متون حقوقی و رویه قضایی حاکم، نظر اقوی آن است که بانک یک شخصیت حقوقی واحد دارد و شعب بانک‌ها در تمامی کشور، زیر مجموعه بانک بوده و هر یک فاقد شخصیت حقوقی مستقل می‌باشند. فلذا اقامه دعوا بطرفیت شعب بانک‌ها صحیح نبوده و اقامه دعوا به طرفیت بانک کفایت می‌نماید.
همچنین در خصوص دادگاه صالح جهت اقامه دعوا به طرفیت بانک می‌بایست بیان گردد مستفاد از ماده 23 قانون آیین دادرسی مدنی چنین دعوایی می‌بایست در دادگاه محلی که شعبه بانک در آنجا واقع شده است، مطرح گردد فلذا دعاوی ناشی از تعهدات هر یک از شعب بانک‌ها در دادگاه محلی اقامه می‌شود که شعبه مورد نظر در آنجا واقع است مگر آنکه آن شعبه برچیده شده باشد که در این‌صورت اقامه دعوا به طرفیت بانک در محل اصلی بانک خواهد بود. لازم به توضیح است در فرضی که شعبه بانک منحل شده باشد، باز هم اقامه دعوا به طرفیت بانک در محل اصلی بانک خواهد بود.
شایان ذکر است هیات عمومی دیوان عالی کشور در رای وحدت رویه شماره 851 مورخ 1403/06/20 در خصوص صلاحیت دادگاه در دعاوی ناشی از تعهدات شعب بانک‌ها پس از ادغام بانکی بیان داشته است که با توجه به ماده 23 قانون آیین دادرسی مدنی، در دعاوی ناشی از تعهدات شعب بانک‌ها، دادگاه محل استقرار شعبه بانک صالح به رسیدگی است بنابراین، با ادغام بانک در بانک دیگر، شعب بانک ادغام‌شده قائم‌مقام بانک جدید محسوب می‌شوند و دعاوی باید در دادگاه محل شعبه اقامه شوند.
بیشتر بخوانید: قرارداد مشارکت مدنی چیست؟ ارکان تشکیل‌دهنده آن کدام‌اند؟
نکات مهم در خصوص نحوه اقامه دعوا به طرفیت بانک
1) در فرضی که دعوایی به طرفیت بانک در محکمه مطرح گردد، از آنجایی که بانک‌ها، شرکت سهامی محسوب می‌شوند، مستند به ماده 118 لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت، موضوعاتی نظیر طرح دعوا در دادگاه یا دفاع از دعوا در دادگاه، در حیطه اختیارات هیاتمدیره می‌باشد که در اساسنامه نیز علی‌القاعده این موضوع تصریح می‌گردد. بعضاً مشاهده می‌گردد که هیاتمدیره نیز این اختیار را طی صورت‌جلسه‌ای که در روزنامه رسمی انتشار یافته است (وظیفه طرح دعوا یا دفاع از دعوا و اعطای وکالت به وکیل دادگستری) به مدیرعامل تفویض می‌نماید. ذکر این نکته حائز اهمیت است که در بانک‌ها به دلالت اساسنامه نمونه بانک‌ها، مدیرعامل، قائم‌مقام و معاونان مدیرعامل، اعضای هیات عامل بانک می‌باشند که اقامه هرگونه دعوا از سوی بانک یا دفاع از دعاوی مطرح شده به طرفیت بانک بر عهده ایشان می‌باشد.
2) در فرضی که دعوایی به طرفیت بانک مطرح شده باشد، چنان‌چه ارکان تصمیم‌گیرنده بانک مانند هیاتمدیره یا مدیرعامل اختیار دفاع یا طرح دعوا در محکمه را به سرپرستی امور شعب بانک مربوطه محول نموده باشند، استماع اظهارات ایشان در دادگاه بلامانع می‌باشد. پرواضح است که مدرک حاکی از جواز طرح دعوا یا دفاع از دعوا باید به دادگاه ارائه گردد. (برگرفته از نظریه مشورتی شماره ۷/۹۵/۸۶۸ مورخ ۱۴-۰۴-۱۳۹۵)
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می‌توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.
