نحوه درخواست نصب قیم چگونه است؟
نحوه درخواست نصب قیم
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
قیم کیست؟
بنابر موازین و مقررات قانونی موجود، قیم به فردی اطلاق می‌گردد که با حکم انتصابی از سوی دادگاه، جهت نگهداری اموال، آموزش و پرورش و تربیت محجوری که ولی قهری (پدر و جد پدری) یا وصی تعیین‌شده از سوی آنان ندارد، انتخاب می‌شود. فلذا سمت قیم یک نمایندگی قضایی است که به موجب حکم دادگاه تعیین می‌شود. لازم به توضیح است که چنان‌چه محجور دارای پدر یا جد پدری باشد، دیگر انتخاب قیم برای وی موضوعیت ندارد. به شرح مندرج در ماده 1218 قانون مدنی، برای صغیری که ولی قهری ندارد، برای مجنون یا غیررشیدی که جنون یا عدم رشد او متصل به صغر سن بوده و ولی قهری ندارد و نیز برای مجنون یا غیررشیدی که جنون یا عدم رشد او متصل به صغر سن نمی‌باشد، به حکم قانون قیم تعیین می‌گردد. قانونگذار جهت نصب قیم، مراحلی را پیش‌بینی نموده است که به موجب آن دادستان اشخاص واجد شرایط را به دادگاه مدنی خاص معرفی می‌نماید که دادگاه از میان آن افراد، یک نفر را به سمت قیم تعیین و حسب مورد در صورت ضرورت امر، یک یا چند نفر را نیز بعنوان ناظر جهت نظارت بر اقدامات قیم تعیین می‌نماید. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با نحوه درخواست نصب قیم پرداخته شود.
مطلب مرتبط: قیم کیست؟ وظایف وی کدام است؟
نحوه درخواست نصب قیم
همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید، به دلالت ماده 1218 قانون مدنی، برای صغیری که ولی قهری ندارد، برای مجنون یا غیررشیدی که جنون یا عدم رشد او متصل به صغر سن بوده و ولی قهری ندارد و نیز برای مجنون یا غیررشیدی که جنون یا عدم رشد او متصل به صِغَر سن نمی‌باشد، قانونگذار تعیین قیم را الزامی نموده است (بنابه نظر آقای دکتر صفایی برای اطفال سرراهی که پدرشان مشخص نمی‌باشد و یا اطفال نامشروع نیز قیم نصب می‌شود چراکه در حکم صغاری محسوب می‌شوند که ولی خاص ندارند.). قیم به فردی گفته می‌شود که در صورت فقدان ولی، جهت سرپرستی و اداره امور مربوط به محجور توسط دادگاه تعیین می‌شود. نحوه درخواست نصب قیم بدین صورت می‌باشد که هر یک از افرادی که قانوناً حق درخواست نصب قیم برای محجور را دارند (اعم از هر یک از پدر یا مادر، اقربایی که با شخص محتاج به تعیین قیم در یک جا زندگی می‌کنند، زوج یا زوجه و ...) می‌بایست درخواست نصب قیم را در قالب یک دادخواست به دادگاه خانواده محل اقامت محجور، تقدیم نمایند (مستند به ماده 48 قانون امور حسبی و ماده 4 قانون حمایت خانواده). لازم به توضیح است که در شهر تهران، دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه 25 تهران (امور سرپرستی) به درخواست نصب قیم رسیدگی می‌نماید.
سزاوار توجه است که مستند به رای وحدت رویه شماره 816 مورخ 1400/09/16 صادره از هیات عمومی دیوان عالی کشور، با عنایت به اینکه قانونگذار در ماده 48 قانون امور حسبی، با هدف تسریع در رسیدگی به امور قیمومت، دادگاه محل اقامت محجور را برای رسیدگی به این امور صالح دانسته است، بنابراین، در مواردی که پس از تعیین قیم، اقامتگاه قانونی محجور تغییر کند، دادگاه و دادسرای محل اقامت جدید محجور برای رسیدگی و اقدام به امور مذکور صالح است و مفاد ماده 54 قانون یادشده با توجه به فلسفه وضع ماده صدر‌الذکر، منصرف از این موارد است.
شایان ذکر است که درخواست نصب قیم، دعوا محسوب نمی‌شود و رسیدگی به آن همانند رسیدگی به سایر امور حسبی، بدون رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی می‌باشد. پس از طرح درخواست نصب قیم و انجام تحقیقات مقتضی از سوی دادستان اداره امور سرپرستی، فردی شایسته و واجد شرایط (قیم در اکثر موارد از میان خویشاوندان و بستگان نزدیک محجور مانند پدر یا مادر انتخاب می‌شود، وفق ماده 61 قانون امور حسبی و ماده 1232 قانون مدنی) توسط دادستان تعیین و به عنوان قیم به دادگاه خانواده معرفی می‌شود. مراتب نصب قیم، به وی ابلاغ می‌گردد و ظرف سه روز از تاریخ ابلاغ به او مهلت داده می‌شود تا قبول یا عدم قبول خود را در خصوص نصب قیم، به دادستان اعلام نماید. لازم به توضیح است که قیم تعیین شده از سوی دادگاه، الزامی به پذیرش سمت قیمومت ندارد و عدم اعلام امتناع وی از قبولی سمت قیمومت، نیز قبولی محسوب نمی‌شود (مستنبط از ماده 68 قانون امور حسبی). پس از طی شدن مراحل فوق و اعلام قبولی قیم، قیم‌نامه توسط اداره امور سرپرستی صادر می‌گردد. نکته مهم و قابل توجه آن است که در فرضی که درخواست نصب قیم برای شخصی مطرح شده باشد که محجور شده است، بدواً می‌بایست حجر شخص در دادگاه ثابت گردد تا پس از صدور حکم حجر و قطعی شدن آن، اقدام به نصب قیم نمود (مستفاد از ماده 65 قانون امور حسبی). مساله مهم دیگری که در خصوص درخواست نصب قیم می‌بایست بدان اشاره گردد آن است که دادگاه این اختیار را دارد که همزمان چند نفر را بعنوان قیم تعیین نموده یا آنکه یک یا چند نفر را بعنوان ناظر جهت نظارت بر اقدامات قیم تعیین نماید. (وفق ماده 1222 قانون مدنی)
مطلب مرتبط: روش‌های عزل قیم چگونه است؟
نکات مهم در خصوص درخواست نصب قیم
1) درخواست نصب قیم صرفاً معطوف به اشخاص مندرج در ماده 1218 قانون مدنی نمی‌شود و برای افراد ذیل نیز می‌بایست قیم تعیین گردد:
الف) برای اشخاصی که ولی قهری آنها محجور شود. (مستند به ماده 1185 قانون مدنی)
ب) برای اشخاصی که ولی قهری آنها مصلحت ایشان را رعایت ننموده و مرتکب خیانت در امانت شده باشد. (وفق ماده 1186 قانون مدنی)
ج) برای افراد متولد شده از زنا که ولی خاص ندارند. (به دلالت ماده 1167 قانون مدنی)
د) برای اطفال سرراهی
2) علی‌الاصول زمانی که برای محجوری که دارای پدر یا مادر است، درخواست نصب قیم شده باشد، وفق ماده 61 قانون امور حسبی، پدر و مادر محجور تا زمانی که شوهر نکرده باشد، برای سمت قیمومت بر دیگران اولویت دارند.
3) حکم صادره از سوی دادگاه در خصوص درخواست نصب قیم، با وحدت ملاک از بند ب ماده 331 قانون آیین دادرسی مدنی قابل تجدیدنظر خواهی نمی‌باشد.
4) گاهی اوقات بنا به دلایلی ممکن است که پس از درخواست نصب قیم و متعاقب آن تعیین قیم، اموری حادث گردد که به موجب آن دادگاه مبادرت به تعیین قیم موقت نماید. این موارد عبارتند از:
*به دلالت ماده 99 قانون امور حسبی در زمانی که دادگاه خانواده درخواست دادستان در ارتباط با عزل قیم را نپذیرفته و دادستان نسبت به این موضوع اعتراض نموده باشد و یا زمانی که دادگاه اقدام به صدور حکم مبنی بر عزل قیم نموده و قیم در این خصوص تجدیدنظر خواهی نموده باشد.
*زمانی که قیم یا ولی قهری علیه محجور طرح دعوا نموده باشد.
*زمانی که محجور مقیم ایران نبوده و در خارج از ایران سکونت داشته باشد، مامور کنسولی ایران برای محجور، قیم موقت تعیین نماید تا پس از تنفیذ دادگاه تهران، قیم موقت به قیم دائم تبدیل شود. (مستند به ماده 1228 قانون مدنی و ماده 50 قانون امور حسبی)
*در فرضی که به دلالت ماده 1250 قانون مدنی قیم در امور مربوط به محجور مرتکب جرم شده باشد.
*زمانی که قیم جرمی را علیه محجور انجام داده و یا در آن مداخله داشته باشد، دادستان فردی را بعنوان قیم موقت تعیین می‌نماید. (وفق ماده 70 قانون آیین دادرسی کیفری)
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می‌توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.
