نحوه الزام به تنظیم سند خودرو چگونه است؟
الزام به تنظیم سند خودرو
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
نقل و انتقال خودرو
خرید و فروش خودرو به عنوان یکی از اقسام اموال منقول، در زمره گستردهترین معاملاتی است که در میان افراد جامعه به کرات منعقد میگردد. نقل و انتقال خودرو به نحو صحیح قانونی مستلزم رعایت تمامی تشریفات و مقررات مدنظر قانونگذار میباشد. عمده روش نقل و انتقال خودرو میان مردم، از طریق انعقاد عقد بیع موضوع ماده 338 قانون مدنی میباشد. ناگفته نماند که نقل و انتقال خودرو صرفاً محدود به عقد بیع نبوده و از طریق انعقاد سایر عقود اعم از صلح، هبه و ... نیز امکانپذیر میباشد. بعضاً مشاهده میگردد که معاملهای در خصوص خودرو میان خریدار و فروشنده منعقد میشود و خریدار ثمن مورد توافق را نیز پرداخت نموده لکن فروشنده به تعهد خود مبنی بر تنظیم سند رسمی خودرو عمل نمینماید در اینصورت خریدار ناگزیر به مراجعه به محکمه و طرح دعوای الزام به تنظیم سند خودرو بطرفیت فروشنده و مالک رسمی خودرو (در فرضی که فروشنده مالک پلاک نباشد) خواهد بود. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی میگردد به تفصیل در ارتباط با الزام به تنظیم سند خودرو پرداخته شود.
مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو چگونه است؟
نحوه الزام به تنظیم سند خودرو
همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید در فرضی که معاملهای منباب خرید و فروش خودرو میان افراد منعقد میگردد و فروشنده به تعهد خود مبنی بر انتقال رسمی خودرو بنام خریدار و تعویض پلاک بنام وی اقدام نمینماید، خریدار ناگزیر به طرح دعوا در این خصوص بطرفیت فروشنده خواهد بود. لازم به توضیح است که در دعوای الزام به تنظیم سند خودرو، خواهان دعوا خریدار است که میبایست دعوای خویش را بطرفیت فروشنده مطرح نماید. ذکر این نکته حائز اهمیت است که در صورتی که فروشنده مالک رسمی خودرو و صاحب پلاک خودرو نباشد، خوانده دعوا هم فروشنده و هم مالک رسمی خودرو خواهند بود. به دلالت بند 1 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و نیز مواد 11 و 13 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه صالح جهت رسیدگی به دعوای الزام به تنظیم سند خودرو، حسب مورد دادگاه صلح یا دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده، محل انعقاد عقد یا محل اجرای تعهد میباشد.
در ارتباط با نحوه طرح دعوای الزام به تنظیم سند خودرو بدواً میبایست بیان گردد خودروهای مورد معامله در سطح کشور اعم است از خودروهای تولید داخل و یا خودروهای وارداتی. چنانچه خودرو، تولید داخلی باشد، علیالاصول در زمان تولید خودرو یک سندی تحت عنوان سند شرکتی (=فاکتور فروش) برای خودرو صادر میگردد و متعاقب آن مراحل شمارهگذاری خودرو در پلیس راهور و نیروی انتظامی انجام میشود و سپس برگ سبز خودرو صادر میگردد. لیکن خودروهای وارداتی یا توسط نمایندگان شرکتهای تولیدی داخلی وارد میشوند یا شرکتهای خصوصی که هیچگونه دخالتی در تولید یا مونتاژ این قبیل خودروها ندارند، صرفاً اقدام به وارد نمودن آنها به کشور مینمایند. در هر دو حالت فوق نیز یک فاکتور فروش توسط شرکتهای فوق برای خودرو صادر میشود و متعاقب آن مراحل شمارهگذاری خودرو در پلیس راهور و نیروی انتظامی انجام میشود و سپس برگ سبز خودرو صادر میگردد.
شایان ذکر است که در گذشته میان دفاتر اسناد رسمی و نیروی انتظامی در ارتباط با تنظیم سند خودرو رویه واحدی وجود نداشت و اختلافنظر فیمابین باعث شده بود تا افراد ملزم گردند که پس از حضور در مراکز تعویض پلاک به یکی از دفاتر اسناد رسمی مراجعه و اقدام به تنظیم سند رسمی منقول نمایند لکن در حال حاضر دیگر چنین نیست و برگ سبز خودرو، در واقع سند مالکیت خودرو محسوب میشود. سزاوار توجه است که این امر مورد پذیرش محاکم نیز قرار گرفته است. بعضاً مشاهده میگردد که در فرض عدم انتقال رسمی خودرو بنام خریدار، وی دعوایی را تحت عنوان الزام به تنظیم سند رسمی خودرو بطرفیت فروشنده مطرح مینماید در طرح چنین خواستهای برخی از قضات بر این باورند که از آنجایی که میبایست سابقه نقل و انتقال خودرو در دفاتر اسناد رسمی مدنظر قرار گیرد فلذا در اینصورت وفق ماده 2 قانون آیین دادرسی مدنی قرار عدم استماع دعوا صادر مینمایند چراکه دیگر لزومی به تنظیم سند رسمی در دفاتر اسناد رسمی برای خودروها وجود ندارد و جزء تشریفات رسمی و قانونی محسوب نمیشود فلذا خواسته صحیح در اینصورت، الزام فروشنده به فک پلاک یا تعویض پلاک خودرو بنام خواهان (خریدار) میباشد. سزاوار توجه است که خوانده دعوا حتماً بایستی شخصی باشد که پلاک انتظامی خودرو بنام وی است فلذا دیگر تفاوتی نمینماید که سند شرکتی خودرو بنام چه کسی میباشد. نکته مهم دیگر آن است که جهت نقل و انتقال خودرو و متعاقب آن انتقال رسمی خودرو حتماً میبایست عوارض شهرداری، گمرکی و دارایی نیز پرداخت گردد.
مطلب مرتبط: نمونه دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی خودرو بانضمام دادنامه
مستندات قانونی مرتبط با نحوه الزام به تنظیم سند خودرو
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
شماره نظریه: 7/1400/1700 شماره پرونده: 1400-3/1-1700 ح تاریخ نظریه: 1401/01/30
1- با توجه به رأی شماره 1863 مورخ 1399/12/02 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بندهای ۲ و ۳ بخشنامه معاونت امور اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور که ثبت سند رسمی انتقال خودرو به عنوان مالکیت را مغایر قوانین دانسته است و همچنین با عنایت به بخشنامه مورخ 1400/06/13 دادستان محترم کل کشور که برگ سبز خودرو را به عنوان سند مالکیت تلقی کرده و مراجعه به دفاتر اسناد رسمی را ضروری ندانسته است؛ مگر اینکه متعاملین خواهان ثبت آن در دفاتر مذکور باشند، چنانچه در واحد اجرای احکام خودروی محکومعلیه توقیف شود و پس از برگزاری مزایده، شخص ثالثی برنده مزایده شود و در اجرای ماده 143 قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356 پس از تحویل برگ سبز توسط پلیس راهور، برنده مزایده تنظیم سند رسمی انتقال خودرو با هزینه محکومعلیه را درخواست کند، آیا در اجرای بند ۲ ماده ۱۵۸ قانون یادشده و نظریه مشورتی شماره 7/91/1469 مورخ 1391/07/16 آن اداره کل، میتوان اقدام کرد و یا آنکه این امر صرفاً به هزینه شخصی برنده مزایده امکانپذیر است؟
2- چنانچه متعاملین در خصوص تنظیم سند رسمی انتقال خودرو در دفاتر اسناد رسمی در بیعنامه توافقی نکرده باشند و خریدار الزام به تنظیم سند رسمی در دفاتر اسناد رسمی را از دادگاه درخواست کند، آیا با توجه به موارد ذکرشده این دعوا قابلیت استماع دارد؟
1- اولاً، برابر ماده 29 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی مصوب 1389، تعویض پلاک باید پیش از مراجعه به دفترخانه اسناد رسمی انجام گیرد و صدر ماده یادشده، دارنده پلاک جدید را مالک خودرو تلقی کرده است. از سوی دیگر تعویض پلاک به نام مالک جدید مستلزم تنظیم اسناد مربوط است و در این راستا شناسنامه مالکیت وسیله نقلیه موسوم به «برگ سبز خودرو» صادر میشود. همچنین برابر ماده 22 قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران اصلاحی 1388/06/17، مسؤولیت صدور گواهینامه رانندگی، اسناد مالکیت و پلاک خودرو در قلمرو جمهوری اسلامی ایران بر عهده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته است؛ لذا شناسنامه مالکیت وسیله نقلیه صادره از اداره راهنمایی و رانندگی سندی است که طبق قسمت اخیر ماده 1287 قانون مدنی در زمره اسناد رسمی محسوب میشود. عبارت «صرفاً بر اساس مشخصات مالک خودرو مندرج در شناسنامه خودرو صادره توسط نیروی انتظامی (برگ سبز) به عنوان سند رسمی خودرو ...» مندرج در بند «ق» تبصره 6 قانون بودجه سال 1401 صریح در این معنا است.
ثانیاً، بنا به مراتب فوق و با لحاظ آنکه در فرآیند مزایده، تعهدی صریح یا ضمنی مبنی بر تنظیم سند در دفاتر اسناد رسمی محقق نمیشود، بحث تنظیم سند رسمی انتقال متعاقب انجام مزایده موضوعاً منتفی است.
2- چنانچه مقصود از پرسش آن باشد که فروشنده به نحو قراردادی ملزم شده باشد تا نسبت به ثبت قرارداد عادی فیمابین اقدام کند و بهرغم این تعهد از اجرای داوطلبانه آن استنکاف کند، منع قانونی برای استماع دعوای منتقلالیه مبنی بر الزام انتقالدهنده به انجام تعهد وجود ندارد؛ هر چند منتقلالیه با صدور برگ سبز از سوی مرجع انتظامی، مالک رسمی تلقی میشود.
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین میتوانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاهها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.