نحوه تنظیم لایحه دفاعیه در دادگاه چگونه است؟

مفهوم حقوقی لایحه دفاعیه

مطابق با موازین و مندرجات قانونی موجود، لایحه دفاعیه به معنای نوشته‌ای است که در جریان رسیدگی به دعوا از سوی هر یک از اصحاب دعوا یا وکلای ایشان در جهت دفاع در خصوص دعوای مطرح شده خطاب به قاضی رسیدگی‌کننده به دعوا، تنظیم می‌گردد. به بیانی دیگر به نوشته‌های ارائه شده در دادگاه توسط اصحاب دعوا (طرفین دعوا) که جهت اثبات حق خود و دفاع از آن ارائه می‌گردد، لایحه دفاعیه اطلاق می‌شود. علی‌الاصول تنظیم لایحه دفاعیه، دارای اهمیت ویژه‌ای می‌باشد چراکه در بسیاری از موارد، ارائه لایحه دفاعیه در نزد قاضی نسبت به اظهارات شفاهی دارای تاثیر بیشتری خواهد بود، مضاف بر آنکه به دلالت ماده 93 قانون آیین دادرسی مدنی، طرفین دعوا مختار هستند در جلسه دادرسی حضور یابند و یا لایحه دفاعیه ارسال کنند، لذا حضور در جلسه دادرسی الزامی نمی‌باشد و طرفین می‌توانند مطالب خود را طی یک لایحه تقدیم دادگاه نمایند. تنظیم لایحه دفاعیه جهت ارائه در دادگاه، نیازمند داشتن اطلاعات جامع و کامل در مورد موضوع دعوا و هم‌چنین کاربرد متون و مواد و اصطلاحات حقوقی مرتبط با موضوع دعوا می‌باشد که این امر توسط وکلای مجرب دادگستری بصورت کاملاً تخصصی انجام می‌گیرد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه تنظیم لایحه دفاعیه در دادگاه پرداخته شود.

بیشتر بخوانید: اظهارنامه چیست و در تنظیم آن به چه نکاتی توجه کنیم؟

نحوه تنظیم لایحه دفاعیه در دادگاه

لایحه دفاعیه به معنای پاسخ مکتوب خواهان یا خوانده دعوا می‌باشد که بر طبق ضوابط آئینی در جریان دادرسی به قاضی رسیدگی‌کننده به دعوا ارائه می‌شود. جهت پاسخ به ادعای طرف مقابل بسته به شرایط دعوا اعم از موضوع دعوا، دلایل ابرازی و ... لایحه دفاعیه تنظیم می‌گردد. لایحه دفاعیه معمولاً در جهت تکمیل مطالب عنوان شده در دادخواست و یا شکواییه، تقدیم دادگاه می‌گردد فلذا لازم است هر یک از طرفین دعوا که خواهان ارائه آن به دادگاه صالح هستند، تمامی فنون لازم در نگارش لایحه را مدنظر قرار داده چراکه تنظیم لایحه دفاعیه کاربردی که حاوی اطلاعات جامع و کامل مرتبط با موضوع دعوا باشد در نظر قضات بسیار حائز اهمیت می‌باشد. شایان ذکر است که لایحه دفاعیه ارائه شده توسط هر یک از طرفین دعوا می‌بایست کوتاه و منجز و خالی از مطالب غیر‌مرتبط با موضوع دعوا باشد. از نوشتن لوایح طولانی و مفصل اکیداً خودداری نمایید چراکه قطعاً دارای هجویات و مطالب غیر‌مرتبط خواهد بود.

علی‌ایحال جهت تنظیم لایحه دفاعیه می‌بایست این نکات مدنظر قرار گیرد که اولاً دامنه و محدوده لایحه دفاعیه از حیث موضوعی می‌بایست وسیع بوده و تمامی موضوعات مرتبط با دعوای مطرح شده را در بر بگیرد؛ ثانیاً در تنظیم لایحه دفاعیه می‌بایست تمامی موارد اعم از شکل دادخواست یا شکواییه مطرح شده، مرجع صالح به رسیدگی، ایرادات شکلی یا ماهوی دعوا، جرح یا تعدیل شهود تعرفه شده و ... مدنظر قرار گیرد؛ ثالثاً در نگارش لایحه دفاعیه هرگز نباید از الفاظ و یا افعالی استفاده نمود که مبنای مبهم و غیرقابل درک را به خواننده القا نماید بنابراین ارائه‌کننده لایحه دفاعیه می‌بایست منظور خود را به وضوح و دور از هرگونه ابهامات، ارائه نماید. بنابراین پیش از اقدام به نوشتن لایحه دفاعیه باید اطمینان حاصل شود که به تمامی جنبه‌های موضوع دعوا مسلط می‌باشید. کما اینکه باید تمامی خواسته‌ها را مطابق با مواد قانونی مرتبط با موضوع دعوا، بصورت کاملاً صریح و روشن در لایحه دفاعیه قید گردد.

مطلب مرتبط: دادخواست چیست و نحوه نوشتن آن چگونه است؟

عناصر لایحه دفاعیه

در نگارش و تنظیم لایحه دفاعیه می‌بایست موارد ذیل لحاظ گردد:

الف- مقدمه

منظور از مقدمه، شروع کوتاه و مختصری است قبل از ورود به اصل موضوع. مقدمه می‌بایست کوتاه و در بردارنده چند عنصر کلیدی پرونده باشد. چراکه اگر مقدمه طولانی شود، مطالب لایحه دفاعیه در سایر بخش‌ها تکرار می‌شود.

ب- بیان ایرادات شکلی دادخواست و یا دعوا

یکی از نکات مهم و قابل توجه در تنظیم لایحه دفاعیه، بیان و پرداختن به ایرادات شکلی دادخواست یا دعوا می‌باشد. گاهی اوقات ممکن است که علی‌رغم وجود ایرادات شکلی، دفتر دادگاه غفلت ورزیده و بدون توجه به مواد 51 به بعد قانون آیین دادرسی مدنی، دستور تعیین جلسه رسیدگی صادر شده باشد بنابراین خوانده دعوا می‌تواند پیش از بیان دفاعیات ماهوی، ایرادات شکلی را در لایحه دفاعیه خویش مطرح نماید.

ج- دفاع در ماهیت دعوا

ورود در ماهیت دعوا یکی از مهم‌ترین بخش‌های لایحه دفاعیه می‌باشد. در این بخش از لایحه دفاعیه می‌بایست اصول و قواعد حقوقی را که بر موضوع دعوا حکومت می‌کند و با آن ارتباط دارد، بیان گردد. بحث در ماهیت باید محکم، استوار و توأم با قدرت باشد. نکته مهم و قابل توجه آن است که در دعاوی که خواسته‌های متعدد مطرح شده و یا آنکه خواهان دعوا بیش از یک نفر می‌باشند، شایسته است که به فراخور هر خواسته و در پاسخ به هر یک از خواهان‌ها، دفاعیات ماهوی جداگانه‌ای مطرح گردد. برای تنظیم این قسمت می‌توان با شماره‌گذاری هر بخش، منظور را دقیق‌تر بیان نمود. شایان ذکر است که استناد به مواد قانونی مرتبط با موضوع دعوا، هم‌چنین آراء وحدت رویه و یا نظریات مشورتی نیز در تنظیم لایحه دفاعیه بسیار مثمر ثمر می‌باشد. مساله مهم دیگری که می‌بایست بدان اشاره گردد آن است که هر درخواستی در راستای دفاع در ارتباط با دعوای مطرح شده اعم از استماع شهادت شهود، مطالبه پرونده استنادی، جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری و ... می‌بایست در این بخش از لایحه دفاعیه درج گردد.

د- نتیجه‌گیری

آخرین قسمت تنظیم و تهیه لایحه دفاعیه بخش نتیجه آن است. از قسمت نتیجه نباید برای بحث جدید و تکرار بیانات گذشته استفاده کرد چراکه تا اینجا به کرات درباره موضوع بحث شده است. در این بخش باید به طور کلی و مختصر به مطالب گذشته و به طور خلاصه و کوتاه به ادله اساسی اشاره نمود، تا از این طریق ارتباطی بین نتیجه و مقدمه و سایر بخش‌های لایحه دفاعیه به وجود آید.