• اشتراک گذاری |

قانون مسئولیت مدنی

مصوب 07-02-1339 مجلس شورای ملی

21 آذر 1402 765

ماده 1

هر کس بدون مجوز قانونی عمداً یا در نتیجه بی احتیاطی به جان یا سلامتی یا مال یا آزادی یا حیثیت یا شهرت تجارتی یا به هر حق دیگر‌ که به موجب قانون برای افراد ایجاد گردیده لطمه‌ای وارد نماید که موجب ضرر مادی یا معنوی دیگری شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود‌ می باشد.


تفسیر ماده 1 قانون مسئولیت مدنی:

1- منظور مقنن از «عمداً» تقصیر عمدی، و مراد از «بی احتیاطی» تقصیر غیرعمدی است.

2- تقصیر هنگامی عمدی است که فعل یا ترک فعل به عمد و به قصد اضرار باشد اما در تقصیر غیرعمدی، فعل یا ترک فعل به عمد صورت گرفته اما قصد اضرار وجود ندارد، ملاک تشخیص تقصیر عمدی «شخصی»، و در تقصیر غیرعمدی، «نوعی» است.


ماده 2

در موردی که عمل وارد کننده زیان موجب خسارت مادی یا معنوی زیان ‌دیده شده باشد دادگاه پس از رسیدگی و ثبوت امر او را به جبران ‌خسارات مزبور محکوم می نماید و چنانچه عمل وارد کننده زیان فقط موجب یکی از خسارات مزبور باشد دادگاه او را به جبران همان نوع خساراتی که‌ وارد نموده محکوم خواهد نمود.


ماده 3

دادگاه میزان زیان و طریقه و کیفیت جبران آن را با توجه به اوضاع و احوال قضیه تعیین خواهد کرد جبران زیان را به صورت مستمری ‌نمی شود تعیین کرد مگر آن که مدیون تامین مقتضی برای پرداخت آن بدهد یا آن که قانون آن را تجویز نماید.


ماده 4

دادگاه می تواند میزان خسارت را در موارد زیر تخفیف دهد.

1- هرگاه پس از وقوع خسارت وارد کننده زیان به نحو موثری به زیان دیده کمک و مساعدت کرده باشد.

2- هرگاه وقوع خسارت ناشی از غفلتی بود که عرفاً قابل اغماض باشد و جبران آن نیز موجب عسرت و تنگدستی وارد کننده زیان شود.

3- وقتی که زیان دیده به نحوی از انحاء موجبات تسهیل ایجاد زیان را فراهم نموده یا به اضافه شدن آن کمک و یا وضعیت وارد کننده زیان را ‌تشدید کرده باشد.


تفسیر ماده 4 قانون مسئولیت مدنی:

برخی از حقوقدانان بر این باورند که در ارتباط با بند 3 این ماده، دادگاه مکلف به کاهش غرامت است زیرا تنها بخشی از خسارت مستند به عمل زیان زننده است. بنابراین بخشی از خسارت به هیچ عنوان قابل مطالبه نیست و کاهش غرامت در این خصوص از باب تخفیف نیست.


ماده 5

اگر در اثر آسیبی که به بدن یا سلامتی کسی وارد شده در بدن او نقصی پیدا شود یا قوه کار زیان دیده کم گردد و یا از بین برود و یا موجب ‌افزایش مخارج زندگانی او بشود وارد کننده زیان مسئول جبران کلیه خسارات مزبور است.

‌دادگاه جبران زیان را با رعایت اوضاع و احوال قضیه به طریق مستمری و یا پرداخت مبلغی دفعتاً واحده تعیین می نماید و در مواردی که جبران زیان‌ باید به طریق مستمری به عمل آید تشخیص اینکه به چه اندازه و تا چه مبلغ می توان از وارد کننده زیان تامین گرفت با دادگاه است.

اگر در موقع صدور حکم تعیین عواقب صدمات بدنی به طور تحقیق ممکن نباشد دادگاه از تاریخ صدور حکم تا دو سال حق تجدیدنظر نسبت به حکم‌ خواهد داشت.


تفسیر ماده 5 قانون مسئولیت مدنی:

1- تجدیدنظر در حکم تنها ناظر به صدور رای نسبت به «خسارت اضافی» است ولی چنانچه محکوم علیه به استناد حوادث جدیدی، تقاضای کاهش خسارت را داشته باشد، در صورتی امکان کاهش خسارت وجود دارد که دادگاه چننی اقدامی را در حکم خود پیش بینی و اعلام کرده باشد.

2- مستند به ماده 35 قانون بیمه اجباری مصوب 1395، زیان دیده در باب هزینه درمان می تواند حق معالجه، عمل جراحی، هزینه های بیمارستان، داور، آزمایش، مخارج دوران نقاهت و غیره را مطالبه کند.


ماده 6

در صورت مرگ آسیب دیده، زیان شامل کلیه هزینه‌ها مخصوصاً هزینه کفن و دفن می باشد اگر مرگ فوری نباشد هزینه معالجه و زیان ناشی ‌از سلب قدرت کار کردن در مدت ناخوشی نیز جزء زیان محسوب خواهد شد.

‌در صورتی که در زمان وقوع آسیب زیان دیده قانوناً مکلف بوده و یا ممکن است بعدها مکلف شود شخص ثالثی را نگاهداری ‌نماید و در اثر مرگ او شخص ثالث از آن حق محروم گردد وارد کننده زیان باید مبلغی به عنوان مستمری متناسب با مدتی که ادامه حیات آسیب‌ دیده عادتاً ممکن و مکلف به نگاهداری شخص ثالث بوده به آن شخص پرداخت کند در این صورت تشخیص میزان تامین که باید گرفته شود با دادگاه است.

در صورتی که در زمان وقوع آسیب نطفه شخص ثالث بسته شده و یا هنوز طفل به دنیا نیامده باشد شخص مزبور استحقاق مستمری را خواهد داشت.


تفسیر ماده 6 قانون مسئولیت مدنی:

1- در طرح دعوی به قائم مقامی از متوفی، اشخاصی می توانند اقامه دعوی نمایند که در زمان فوت وی، ورثه ی وی بوده و ترکه را نیز قبول کرده باشند. اما در دعوای شخصی بازماندگان، چنین شرایطی ضروری نیست؛ بنابراین زوجه متوفی که در عقد انقطاع، حق دریافت نفقه از زوج را شرط نموده است، می تواند شخصاً دعوای مطالبه خسارت طرح نماید اگرچه وی جزء ورثه محسوب نگردد.

2- با توجه به اینکه حق مطالبه خسارت یک حق مالی است، این حق پس از فوت به ورثه به ارث می رسد.

3- این ماده، استثنایی بر قاعده ضرورت مستقیم بودن ضرر است.


ماده 7

کسی که نگاهداری یا مواظبت مجنون یا صغیر قانوناً یا بر حسب قرارداد به عهده او می باشد در صورت تقصیر در نگاهداری یا مواظبت ‌مسئول جبران زیان وارده از ناحیه مجنون و یا صغیر می باشد و در صورتی که استطاعت جبران تمام یا قسمتی از زیان وارده را نداشته باشد از مال‌ مجنون یا صغیر زیان جبران خواهد شد و در هر صورت جبران زیان باید به نحوی صورت گیرد که موجب عسرت و تنگدستی جبران‌ کننده نباشد.


ماده 8

کسی که در اثر تصدیقات یا انتشارات مخالف واقع، به حیثیت و اعتبارات و موقعیت دیگری زیان وارد آورده مسئول جبران آن است.

شخصی که در اثر انتشارات مزبور یا سایر وسائل مخالف با حسن نیت مشتریانش کم و یا در معرض از بین رفتن باشد می تواند موقوف شدن عملیات ‌مزبور را خواسته و در صورت اثبات تقصیر زیان وارده را از وارد کننده مطالبه نماید.


ماده 9

دختری که در اثر اعمال حیله یا تهدید و یا سوء استفاده از زیر دست بودن حاضر برای همخوابگی نامشروع شده می تواند از مرتکب علاوه از زیان مادی، ‌مطالبه زیان معنوی هم بنماید.


ماده 10

کسی که به حیثیت و اعتبارات شخصی یا خانوادگی او لطمه وارد شود می تواند از کسی که لطمه وارد آورده است جبران زیان مادی‌ و معنوی خود را بخواهد هرگاه اهمیت زیان و نوع تقصیر ایجاب نماید دادگاه می تواند در صورت اثبات تقصیر علاوه بر صدور حکم به خسارت مالی ‌حکم به رفع زیان از طریق دیگر از قبیل الزام به عذرخواهی و درج حکم در جراید و امثال آن نماید.


تفسیر ماده 10 قانون مسئولیت مدنی:

با عنایت به تبصره 7 ماده 9 قانون مطبوعات (الحاقی 30-01-1379)، مسئولیت مقالات و مطالبی که در نشریه منتشر می گردد بر عهده مدیر مسئول است اما این مسئولیت نافی مسئولیت نویسنده و سایر اشخاصی که در ارتکاب جرم همراه بوده اند نخواهد بود.


ماده 11

کارمندان دولت و شهرداری‌ها و موسسات وابسته به آن‌ها که به مناسبت انجام وظیفه عمداً یا در نتیجه بی‌احتیاطی خساراتی به اشخاص ‌وارد نمایند شخصاً مسئول جبران خسارت وارده می باشند ولی هرگاه خسارات وارده مستند به عمل آنان نبوده و مربوط به نقص وسائل ادارات و ‌موسسات مزبور باشد در این صورت جبران خسارت بر عهده اداره یا موسسه مربوطه است ولی در مورد اعمال حاکمیت دولت هرگاه اقداماتی که بر‌ حسب ضرورت برای تامین منافع اجتماعی طبق قانون به عمل آید و موجب ضرر دیگری شود دولت مجبور به پرداخت خسارات نخواهد بود.


ماده 12

کارفرمایانی که مشمول قانون کار هستند مسئول جبران خساراتی می باشند که از طرف کارکنان اداری و یا کارگران آنان در حین انجام کار یا به ‌مناسبت آن وارد شده است مگر اینکه محرز شود تمام احتیاط هائی که اوضاع و احوال قضیه ایجاب می‌نموده، به عمل آورده یا این که اگر احتیاط های مزبور را به عمل میاوردند باز هم جلوگیری از ورود زیان مقدور نمی‌بود کارفرما می تواند به واردکننده خسارت در صورتی که مطابق قانون ‌مسئول شناخته شود مراجعه نماید.


ماده 13

کارفرمایان مشمول ماده 12 مکلفند تمام کارگران و کارکنان اداری خود را در مقابل خسارات وارده از ناحیه آنان به اشخاص ثالث بیمه‌ نمایند.


ماده 14

در مورد ماده 12 هرگاه چند نفر مجتمعاً زیانی وارد آورند متضامناً مسئول جبران خسارت وارده هستند. ‌در این مورد میزان مسئولیت هر یک از آنان با توجه به نحوه مداخله هر یک از طرف دادگاه تعیین خواهد شد.


ماده 15

کسی که در مقام دفاع مشروع موجب خسارات بدنی یا مالی شخص متعدی شود مسئول خسارت نیست مشروط بر اینکه خسارت‌ وارده بر حسب متعارف متناسب با دفاع باشد.


ماده 16

وزارت دادگستری مامور اجرای این قانون است.

جهت اخذ مشاوره، می توانید به بخش مشاوره حقوقی مراجعه نمایید.

درخواست مشاوره
تماس با وکیل