هرگاه محکومعلیه فوت یا محجور شود عملیات اجرایی حسب مورد تا زمان معرفی ورثه، ولی، وصی، قیم محجور یا امین و مدیر ترکه متوقف میگردد و قسمت اجرا به محکومله اخطار میکند تا اشخاص مذکور را با ذکر نشانی و مشخصات کامل معرفی نماید و اگر مالی توقیف نشده باشد دادورز (مامور اجرا) میتواند به درخواست محکومله معادل محکومبه از ترکه متوفی یا اموال محجور توقیف کند.
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستریتفسیر ماده 31 قانون اجرای احکام مدنی:
1- اثر فوت یا حجر محکومعلیه در جریان عملیات اجرایی (پس از صدور حکم قطعی در حین اجرا)، توقیف عملیات اجرایی است. لذا اگر بعد از ابلاغ اجرائیه و سپری شدن مدت 10 روزه، محکومعلیه فوت کند یا محجور شود، مفاد اجرائیه و عملیات اجرا شده به اطلاع و آگاهی وراث یا نماینده وی میرسد.
2- فوت محکومعلیه ممکن است فوت حقیقی و یا در اجرای ماده 1019 قانون مدنی، حکم «موت فرضی» وی صادر شده باشد.
3- هرگاه عملیات اجرایی توقیف گردد، نباید گامی به جلو برداشته شود و از این رو برای نمونه اگر مالی بازداشت شده نمیتوان آن مال را به فروش رساند و حتی دستور انتشار آگهی مزایده آن صادر شود. و حتی نمیتوان مال بازداشت شده را آزاد نمود. در قرار توقیف صادره، دادورز اجرای احکام علاوه بر آنکه جهت توقیف (علت توقیف مانند فوت محکومعلیه یا حجر محکومعلیه) را باید قید نماید، عامل رفع توقیف (مثلاً قید میکند تا زمان معرفی وراث محکومعلیه) را نیز میبایست ذکر کند.
4- همانگونه که از متن ماده 31 قانون اجرای احکام مدنی مشخص است، محکومله میبایست نسبت به معرفی وارث یا وراث محکومعلیه، وصی، امین یا مدیر ترکه اقدام نماید تا عملیات اجرایی ادامه یابد. حال اگر محکومعلیه ورثهای نداشته باشد و محکومله این موضوع را به دایره اجرا اعلام نماید، دادگاه میبایست در راستای اعمال ماده 327 قانون امور حسبی نسبت به تعیین مدیر جهت اداره ترکه اقدامات لازم را انجام دهد.
مطلب مرتبط: تاثیر حجر یا فوت محکومعلیه بر جریان اجرای حکم
5- شایان ذکر است که فوت محکومعلیه در عمل قائم به شخص، علیالاصول موجب منتفی شدن (انتفاء) عملیات اجرایی میشود مانند اجرای حکم الزام زوجه به تمکین. لازم به ذکر است که فوت محکومعلیه در احکام مربوط به زوجیت در دو حالت قابل تصور است. حالت اول) گاهی اوقات فوت محکومعلیه قطعاً موجب منتفی شدن اجرای حکم میگردد مانند آنکه چنانچه گواهی عدم امکان سازش صادر شود اما تا پیش از جاری شدن صیغه طلاق، زوج یا زوجه فوت میکند در این فرض اجرای حکم منتفی میشود چراکه نتیجه اجرا نمودن یا ننمودن حکم یکسان است. حالت دوم) در بعضی از احکام مربوط به زوجیت، فوت محکومعلیه اجرای حکم را منتفی نمینماید، بلکه اجرای حکم متوقف میشود و ادامه عملیات اجرایی حکم منوط به معرفی ورثه محکومعلیه است مانند حکم اعلام رابطه زوجیت، الزام به ثبت نکاح، حکم فسخ نکاح. چراکه حکم صادره و مآلاً اجرای آن اثر حقوقی دارد که مهمترین اثر حقوقی آن ارث بردن زوج و زوجه از یکدیگر است.
بیشتر بخوانید: تاثیر حجر یا فوت محکومله بر جریان اجرای حکم
6- پس از توقیف عملیات اجرایی به جهت فوت محکومعلیه، محکومله جهت به جریان انداختن پرونده اجرایی نیازی به ارائه گواهی انحصار وراثت متوفی به دایره اجرا ندارد و صِرف اعلام اسامی وراث محکومعلیهِ متوفی به دادورز اجرای احکام کفایت میکند.
بیشتر بخوانید: مراحل اجرای حکم در دادگاه حقوقی به چه صورت میباشد؟