دعوای ظنی یا احتمالی چیست؟ نحوه ایراد به آن چگونه است؟
دعوای ظنی یا احتمالی
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
مفهوم حقوقی دعوای ظنی یا احتمالی
قانونگذار با تصویب قانون آیین دادرسی مدنی، ضوابط و مقررات ویژه‌ای را در خصوص اقامه و نحوه رسیدگی به دعاوی وضع نموده است. یکی از ضوابط مورد اشاره آن است که خواهان دعوا میبایست ادعای خویش را به نحو معین و منجّز بیان نموده و از طرح هرگونه ادعایی که صرفاً محتمل یا مورد گمان است، پرهیز نماید. یکی از ایراداتی که به موجب آن، این امکان برای خوانده دعوا وجود دارد که ضمن پاسخ در ماهیت دعوا، تا پایان نخستین جلسه دادرسی، آن را مطرح نماید، معطوف به زمانی است که دعوای مطرح شده از سوی خواهان، جزمی نبوده بلکه ظنی یا احتمالی باشد (مستند به بند 9 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی) فلذا زمانی که خواهان دعوا در بیان ادعای حق مورد ادعای خویش و یا خواسته دعوا و همچنین در خصوص توجه دعوا به خوانده، جازم (=قاطع) نباشد، خوانده دعوا می‌تواند به دادگاه اعلام نماید که دعوای مطرح شده یک دعوای ظنی یا احتمالی است (ایراد عدم جزمیت دعوا). دادگاه با تدقیق در موضوع و در صورت مطرح شدن آن ظرف مهلت مقرر قانونی (پایان نخستین جلسه دادرسی، وفق ماده 87 قانون آیین دادرسی مدنی) پیش از ورود در ماهیت دعوا در صورت پذیرش آن، مبادرت به صدور قرار رد دعوا می‌نماید (مستند به مواد 88 و 89 قانون آیین دادرسی مدنی). در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با دعوای ظنی یا احتمالی و نحوه ایراد به آن پرداخته شود.
مطلب مرتبط: ایراد عدم جزمیت دعوا چیست؟
نحوه طرح ایراد به دعوای ظنی یا احتمالی
همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید، یکی از مهمترین مسائلی که بدواً میبایست در طرح دعوا در دادگاه توسط خواهان دعوا رعایت گردد، مساله طرح صحیح و قانونی دعوا می‌باشد. سزاوار توجه است که دادگستری، مرجع و نهاد تظلم‌خواهی و احقاق حقوق اشخاص می‌باشد لکن جهت انجام این امر، لازم است که دعوا، به کیفیت مطلوب قانونی و به دور از هرگونه ایراد مطرح گردد تا قابلیت استماع داشته باشد. در بسیاری از موارد به دلیل عدم آگاهی از قوانین، دعوای مطروحه یک دعوای ظنی یا احتمالی قلمداد گردیده فلذا محکوم به رد می‌شود.
نحوه طرح ایراد به دعوای ظنی یا احتمالی بدین صورت می‌باشد که ابتدا به ساکن، خواهان، اقدام به طرح دعوایی می‌نماید که خواسته وی به صورت منجر و معین تعیین نشده بلکه ظنی یا احتمالی بوده و محتمل بر حدس و گمان است. مضاف بر آنکه در فرضی نیز که خواهان در شرح دادخواست خویش، مطالبی را بیان نموده باشد که حاکی از دعوای ظنی یا احتمالی باشد، ایراد ظنی یا احتمالی بودن دعوا (وفق بند 9 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی) توسط خوانده مطرح می‌گردد؛ بطور مثال شخص «الف» اقدام به طرح دعوا به خواسته مطالبه وجه به میزان پنجاه میلیون تومان به طرفیت شخص «ب» می‌نماید لیکن در شرح دادخواست خویش چنین بیان می‌دارد که اینجانب احتمال می‌دهم که مبلغ پنجاه میلیون تومان از شخص «ب» طلبکار می‌باشم. چنین دعوایی یک دعوای ظنی یا احتمالی است که قاعدتاً بر این اساس ایراد عدم جزمیت دعوا (=دعوای ظنی یا احتمالی) توسط خوانده مطرح می‌گردد.
پس از طرح یک دعوای ظنی یا احتمالی توسط خواهان، خوانده دعوا می‌تواند به دلالت بند 9 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی ایرادی تحت عنوان «دعوا جزمی نبوده بلکه ظنی یا احتمالی باشد» را تا پایان اولین جلسه دادرسی به دادگاه اعلام نماید. در این صورت دادگاه ابتدائاً به ایراد مطروحه در خصوص دعوای ظنی یا احتمالی رسیدگی می‌نماید. در صورت پذیرش ایراد دعوای ظنی یا احتمالی، دادگاه مکلف است که از ورود در ماهیت دعوا اجتناب نموده و مستند به ماده 89 همان قانون اقدام به صدور قرار رد دعوا نماید.
علی‌ایحال جهت اقامه دعوا به نحو صحیح و مطلوب قانونی میبایست شروط اساسی ذیل رعایت گردد:
نخستین مساله‌ای که میبایست در طرح دعوا مشخص گردد، مساله منجز بودن خواسته دعوا است. این امر بدان معنا است که خواسته دعوا معلق و مشروط نبوده، ظنی یا احتمالی نباشد. قاعده کلی آن است که حق مورد مطالبه باید معلق و مشروط به هیچگونه شرطی نباشد یعنی آنکه منجز باشد.
دوم آنکه خواهان دعوا میبایست در دعوا ذی‌نفع باشد.
سوم آنکه خواهان دعوا میبایست اهلیت داشته باشد. (صغیر، سفیه یا مجنون نباشد)
چهارم آنکه سمت خواهان دعوا میبایست مشخص باشد.
سزاوار توجه است که جهت مورد قبول واقع گردیدن و پذیرش هر دعوا، شروط مدنظر قانونگذار میبایست رعایت گردد چراکه رعایت قواعد و اصول دادرسی از مهمترین مسائل در روند رسیدگی آیینی می‌باشد. هیچ دادگاهی نمی‌تواند در خصوص دعوایی که با شک و گمان مطرح می‌شود، انشای رای نماید چراکه این دعوا قابلیت استماع نداشته و نمی‌تواند مورد رسیدگی قرار گیرد فلذا میبایست در طرح دعوا، خواسته به وضوح مشخص گردد تا ایراد دعوای ظنی یا احتمالی مطرح نشود.
مطلب مرتبط: طرح ایرادات و موانع رسیدگی به دعوا از سوی خوانده
نکات مهم در خصوص دعوای ظنی یا احتمالی
1) اقسام حق عبارتند از: حق منجز و حق معلق؛
حق منجز، حقی است که به محض بوجود آمدن سبب، ایجاد گردد و وجود آن منوط به وجود یا عدم وجود مورد دیگری نباشد. لکن حق معلق به حقی می‌گویند که بوجود آمدن آن معلق به وجود یا عدم وجود شرط یا حادثه دیگری باشد. همانگونه که فوقاً نیز ذکر شد، خواسته دعوا نباید معلق باشد. حال در خصوص تفاوت میان حق غیرمنجز با دعوای غیرمنجز میبایست بیان گردد که منجز بودن خواسته دعوا را نمی‌توان با منجز بودن حق مبنای اقامه یا طرح دعوا، مختلط نمود؛ بطور مثال اگر خواسته خواهان دعوا مطالبه مبلغ 50 میلیون تومان باشد باید بصورت دقیق و منجز مبلغ مورد مطالبه قید گردد و اگر حق مورد ادعا که بر مبنای آن، آن مبلغ مورد درخواست گردیده است، بطور مثال عقد قرض باشد این حق مورد ادعا نیز میبایست بطور منجز مشخص باشد.
دعوای غیر منجز به معنای آن است که خواهان دعوا، هیچگونه تردیدی در مورد احقاق حق خود و محق بودن یا تضییع حق خود ندارد اما در قسمت ستون خواسته یا شرح دادخواست، خواسته خود را بصورت مردد اعلام نموده است؛ بطور مثال اگر مشخص باشد که در قرارداد در صورت بروز یک امری مشتری می‌تواند مثل یا قیمت کالا را مطالبه کند، اگر خواهان در دادخواست، خواسته خود را مطالبه مثل یا قیمت قید نماید و بدین نحو خواسته او مردد باشد، این دعوا غیرمنجز است و رد می‌شود.
2) ایراد طرح دعوای ظنی یا احتمالی زمانی مطرح می‌شود که یا فقدان ادعای قطعی نسبت به حق مورد ادعا وجود داشته باشد یا آنکه اصل مطالبه خواهان متوقف به وقوع امری نامعلوم باشد.
3) منجز بودن خواسته به معنای آن است که خواسته ظنی و احتمالی نباشد؛ به گونه‌ای که دو یا چند خواسته در عرض هم قرار گیرد.
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می‌توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.
