نحوه طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو چگونه است؟

مفهوم حقوقی دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو

یکی از دعاوی که به کرات در محاکم حقوقی مطرح می‌گردد، دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو می‌باشد. دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو زمانی مطرح می‌شود که معامله‌ای در خصوص فروش یک خودرو میان خریدار و فروشنده منعقد می‌گردد لکن فروشنده در زمان مورد توافق طرفین، جهت تعویض پلاک خودرو و انتقال آن بنام خریدار حاضر نمی‌گردد فلذا خریدار ناگزیر به مراجعه به محکمه و طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو می‌باشد. ذکر این نکته حائز اهمیت است که دو خواسته «الزام به فک پلاک خودرو» و «الزام به تعویض پلاک خودرو»، متفاوت از یکدیگرند؛ خواسته الزام به فک پلاک خودرو توسط فروشنده و به منظور دریافت پلاک خودرو صورت می‌گیرد لکن دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو توسط خریدار و به منظور تغییر رسمی مالکیت مطرح می‌شود (برگرفته از نظریه مشورتی شماره 7/1403/925 مورخ 1404/02/06). در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو پرداخته شود.

مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو چگونه است؟

نحوه طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو

همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید، در صورتی که فروشنده در موعد مقرر جهت تعویض پلاک خودرو و انتقال آن‌ بنام خریدار حاضر نگردد، دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو مطرح خواهد شد. طبیعتاً خواهان دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو، خریدار است که دعوای خود را بطرفیت فروشنده‌ی مستنکف مطرح می‌نماید. به بیانی دیگر می‌توان اینگونه عنوان نمود که دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو همانند دعوای الزام به فک پلاک خودرو، در واقع نوعی دعوای الزام به ایفای تعهدات قراردادی است که به طرفیت متعهدی که از انجام تعهدات قراردادی خود امتناع می‌ورزد، مطرح خواهد شد. نکته قابل ذکر آن است که دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو، یک دعوای غیرمالی محسوب می‌شود که هزینه دادرسی آن نیز بر همین اساس پرداخت می‌گردد. دادگاه صالح جهت طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو، مستند به ماده 11 و هم‌چنین ماده 13 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه حقوقی محل وقوع عقد یا محل اجرای تعهد و یا محل اقامت خوانده (فروشنده) می‌باشد. 

لازم به توضیح است در فرضی که مبایعه‌نامه‌ای میان خریدار و فروشنده تنظیم نشده باشد و یا در صورت تنظیم، بنا به هر علتی به آن دسترسی وجود نداشته باشد، خواهان دعوا می‌بایست به غیر از خواسته الزام به فک پلاک خودرو، خواسته اثبات وقوع عقد بیع را نیز در ستون خواسته دادخواست خود درج نموده و بدواً وقوع بیع میان خود و خوانده را با دلایل و قرائن موجود ثابت نماید. همچنین خواهان می‌تواند علاوه بر خواسته الزام به تعویض پلاک خودرو، خواسته الزام به تغییر رسمی مالکیت خودرو را نیز در ستون خواسته خود قید نماید.

جهت طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو می‌بایست نکات ذیل مدنظر قرار گیرد:

نخست آنکه رابطه قراردادی می‌بایست میان خواهان و خوانده دعوا وجود داشته باشد تا براساس آن، خواهان، دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو را مطرح نماید. مبایعه‌نامه تنظیم شده میان طرفین، مُثبِتِ ادعای خواهان مبنی بر وجود رابطه قراردادی می‌باشد.

دوم آنکه فروشنده می‌بایست به تعهد خود مبنی بر تعویض پلاک خودرو و انتقال آن بنام خریدار عمل ننموده باشد و مهلت وی نیز منقضی گردیده شده تا بر آن اساس، خریدار بتواند اقدام به طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو نماید.

علی‌القاعده در مبایعه‌نامه فروش خودرو، بخشی از ثمن معامله برای تعویض پلاک و بخشی هم برای انتقال سند رسمی خودرو پیش‌بینی می‌شود که خریدار بایستی در هنگام تعویض پلاک و انتقال سند در دفترخانه اسناد رسمی به صورت نقد یا در قالب چک تضمین شده به فروشنده تسلیم نماید. در مبایعه‌نامه حتماً بایستی موعدی برای حضور طرفین قرارداد جهت حضور در یکی از مراکز تعویض پلاک خودرو پیش‌بینی شود و برای عدم حضور آن نیز توصیه می‌شود که خسارتی به عنوان وجه التزام قراردادی پیش‌بینی شود است تا طرفین خود را مکلف به انجام تعهدات قراردادی بنمایند. شایان ذکر است چنان‌چه فروشنده به هر دلیلی امکان حضور در مرکز تعویض پلاک خودرو را ندارد می‌تواند در یکی از دفاتر اسناد رسمی حضور یافته و به خریدار وکالتنامه تعویض پلاک بدهد تا خریدار بدون نیاز به حضور او بتواند نسبت به تعویض پلاک و انتقال سند رسمی خودرو به نام خودش و یا هر شخص حقیقی و یا حقوقی دیگر اقدام نماید.

مطلب مرتبط: نمونه دادخواست الزام به فک پلاک خودرو

نکات مهم در خصوص دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو

1) مالک وسیله نقلیه موظف است ضمن مراجعه به نزدیکترین واحد شماره‌گذاری، مدارک لازم جهت تعویض پلاک را ارائه نماید. مدارک ضروری جهت تعویض پلاک عبارتند از:

مدارک شناسایی فروشنده و خریدار (شناسنامه و کارت ملی)، برگ سبز خودرو (سند مالکیت خودرو)، بنچاق به نام فروشنده (سند قطعی منقول)، برگ کمپانی، معاینه فنی، مدارک مربوط به احراز آدرس و محل سکونت خریدار (مانند سند منزل یا اجاره‌نامه با کدرهگیری، قبوض برق و تلفن متعلق به خریدار یا خانواده درجه یک)، سند مُثبِتِ پرداخت مالیات نقل و انتقال، ارائه مفاصاحساب عوارض شهرداری و پرداخت کلیه خلافی‌های خودرو.

2) با توجه به مسئولیت‌های کیفری و حقوقی صاحب پلاک خودرو و در نظر گرفتن نمرات و امتیازات منفی در قانون جدید راهنمایی و رانندگی، توصیه می‌شود که چنان‌چه قصد فروش خودرو را بصورت تنظیم وکالت در فروش دارید؛ اولاً برای تعویض پلاک مهلت محدود تعیین نمایید تا خریدار مجبور به تعویض پلاک شود تا بعدها با مشکلات حقوقی بسیاری مواجه نگردید. ثانیاً حق توکیل به غیر را به خریدار ندهید. لازم به توضیح است که هزینه اعطای وکالت برای تعویض پلاک و انتقال سند و یا فقط تعویض پلاک، عرفاً بر عهده فروشنده است و خریدار مسئولیتی در پرداخت هزینه تنظیم وکالت تعویض پلاک ندارد.

3) هزینه تعویض پلاک بر عهده خریدار است. در مرحله تعویض پلاک خودرو حتماً می‌بایست کارت قبلی خودرو به همراه پلاک قبلی، تحویل مرکز تعویض پلاک شده تا خودرو با پلاک جدید از مرکز یادشده خارج شود. لازم به توضیح است که هزینه ارسال پستی کارت جدید خودرو بر عهده خریدار می‌باشد.

4) چنان‌چه شکایتی نسبت به پلاک خودروی موضوع معامله ثبت شده باشد، تا پیش از رفع تکلیف نسبت به آن، امکان انتقال و تعویض پلاک خودرو بنام خریدار وجود نخواهد داشت.

5) هیچ محدودیتی در داشتن تعداد خودرو وجود ندارد بنابراین اگر کسی همزمان چهار خودرو داشته باشد چهار پلاک نیز به نام او وجود دارد و اگر پیش از انجام معامله، یکی از خودروهای خود را فروخته باشد، در صورت فک پلاک آن خودرو، همان پلاک روی خودروی جدید نصب می‌شود. سزاوار توجه است مستند به بخش اخیر تبصره ماده 5 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 1384، راهنمایی و رانندگی پلاک‌های فک شده را حداکثر تا یک‌ سال نگهداری می‌نماید و در صورت عدم مراجعه صاحب قبلی پلاک، با حفظ کلیه سوابق پلاک و مالک قبلی خودرو در سامانه‌های شماره‌گذاری، پلاک‌های مذکور را به افراد متقاضی جدید اختصاص خواهد داد.

6) مدارک لازم جهت تقدیم دادخواست و طرح دعوای الزام به تعویض پلاک خودرو عبارت‌اند از: تصویر سند مالکیت خودرو، تصویر مبایعه‌نامه خرید خودرو، کپی کارت ملی صاحب پلاک، اظهارنامه (در صورت ارسال پیش از طرح دعوا) و‌ ... .

7) شایسته توجه است به صراحت ماده 3 آیین‌نامه اجرایی ماده (29) قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، ادارات راهنمایی و رانندگی و مراکز تعویض پلاک مکلفند پیش از هرگونه تعویض پلاک خودرو به نام مالک جدید، نسبت به بررسی و احراز اصالت وسیله نقلیه، هویت دارندگان وسایل نقلیه، اخذ گواهی دیون معوق و جریمه‌های رانندگی اقدام نمایند.