نحوه طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد چگونه است؟

مفهوم حقوقی دعوا

بنابر موازین و مقررات قانونی موجود بالاخص اصل سی و چهارم قانون اساسی، دادخواهی حق مسلم افراد جامعه است و هر کس می‌تواند جهت احقاق حقوق خویش به محکمه صالح مراجعه نموده و دعوای خویش را مطرح نماید. واژه دعوا در لغت به معنای ادعا کردن، خواستن و ... آمده است. در اصطلاح علم حقوق، دعوا به عملی گفته می‌شود که جهت تثبیت حق صورت می‌گیرد که به موجب آن شخص با ارائه دلایل محکمه‌پسند جهت اثبات ادعای خود به دادگاه مراجعه می‌نماید. قانونگذار حکیم جهت اقامه دعوا شرایطی را برشمرده است که خواهان دعوا مکلف به رعایت این موارد می‌باشد. شرایط اقامه دعوا اعم‌اند از: ذی‌نفعی خواهان، ذی‌سمت بودن خواهان، داشتن اهلیت قانونی و ... . نکته مهم و قابل توجه آن است که مستند به ماده 48 قانون آیین دادرسی مدنی، شروع رسیدگی در دادگاه مستلزم تقدیم دادخواست می‌باشد. خواهان دعوا مکلف است جهت طرح دادخواست خویش در محکمه صالح تمامی شروط مندرج در ماده 51 قانون آیین دادرسی مدنی اعم از درج مشخصات کامل خوانده، تعیین خواسته و بهای آن و ... را رعایت نماید. سزاوار توجه است در فرضی که خواهان‌های دعوا متعدد بوده لکن خوانده دعوا واحد باشد، بسته به آنکه موضوع دعوا و قراردادهای معطوف به آن مستقل یا واحد باشد، نحوه طرح دعوای خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد، متفاوت خواهد بود. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با نحوه طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد پرداخته شود.

مطلب مرتبط: شرایط تنظیم دادخواست بدوی چگونه است؟

نحوه طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد

گاهی اوقات ممکن است که افراد متعددی در مقام خواهان دعوا با استناد بر قراردادهایی مستقل و جداگانه لکن با موضوعی یکسان و واحد بطرفیت شخص معین (خوانده دعوا) اقدام به طرح دعوا نمایند. به بیانی دیگر در این شرایط، دعوایی توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده مطرح می‌گردد. جهت بررسی امکان یا عدم امکان این امر می‌بایست بیان گردد در فرضی که تمامی خواهان‌های دعوا به موجب یک قرارداد اقدام به انعقاد قرارداد با خوانده واحد نموده باشند، امکان طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد طی یک دادخواست برای ایشان وجود دارد؛ بطور مثال در فرضی که شخص «الف» و شخص «ب» در مقام خریدار طی یک مبایعه‌نامه اقدام به خرید یک واحد آپارتمان از شخص «ج» در مقام فروشنده می‌نمایند لکن شخص «ج» طبق زمان مشخص شده در قرارداد، اقدام به انتقال سند رسمی ملک بنام خریداران ننماید، شخص «الف» و شخص «ب» به جهت آنکه به موجب یک قرارداد اقدام به انعقاد معامله با شخص «ج» نموده‌اند، می‌توانند طی یک دادخواست واحد، متفقاً اقدام به طرح دعوا به طرفیت شخص «ج» نمایند. در این شرایط از آنجایی که یک قرارداد میان طرفین تنظیم شده بوده است، امکان طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه ایشان وجود دارد.

لکن در فرضی که اشخاص متعدد طی قراردادهای مستقل، با شخص واحدی، قراردادی را منعقد نموده باشند، از آنجایی که موضوع قرارداد هر یک از آنها مستقل و جداگانه است، امکان طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد طی یک دادخواست وجود ندارد و ایشان می‌بایست جهت احقاق حقوق خویش به صورت مستقل و جداگانه طرح دعوا نمایند؛ بطور مثال زمانی که افراد متعددی اقدام به پیش خرید واحدهایی مستقل از یکدیگر اما از فروشنده‌ای واحد، می‌نمایند و‌ فروشنده در زمان مشخص گردیده، از انجام تعهدات خود در تحویل ملک، امتناع می‌ورزد، در این شرایط پیش‌خریداران می‌بایست جهت احقاق حقوق خود، بر علیه پیش‌فروشنده در دادگاه صالح طرح دعوا نمایند. نکته مهم و قابل توجه آن است از آنجایی که هر یک از پیش‌خریداران دارای قراردادی مستقل از دیگری می‌باشند فلذا می‌بایست در دادخواست جداگانه بطرفیت پیش‌فروشنده طرح دعوا نمایند چراکه رابطه حقوقی مستقلی میان هر یک از آنها با پیش‌فروشنده ایجاد شده است بنابراین در این شرایط امکان طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد طی یک دادخواست وجود ندارد و هر یک از ایشان موظف به تقدیم دادخواست علی‌حده به محکمه می‌باشد.

شایان ذکر است در صورت عدم رعایت این مورد و طرح دعوا بصورت دسته‌جمعی علیه خوانده واحد، از آنجایی که دعاوی اقامه شده با یکدیگر ارتباط کامل ندارند و دادگاه نمی‌تواند ضمن یک دادرسی به آنها رسیدگی کند، مستند به ماده 65 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه دعاوی اقامه شده را از یکدیگر تفکیک و به هر یک در صورت صلاحیت جداگانه رسیدگی می‌کند و در غیر این‌صورت نسبت به آنچه صلاحیت ندارد با صدور قرار عدم صلاحیت، پرونده را به مراجع صالح ارسال می‌نماید.

بیشتر بخوانید: دادخواست چیست و نحوه نوشتن آن چگونه است؟

نکات مهم در خصوص طرح دعوا توسط خواهان‌‌های متعدد بر علیه خوانده واحد

1) در صورت طرح دعوا توسط خواهان‌های متعدد بر علیه خوانده واحد در یک دادخواست، باید میان خواسته‌های آنها وحدت منشأ وجود داشته باشد، بنابراین در دادخواست خریداران متعدد علیه فروشنده واحد، در صورت انعقاد مستقل مبایعه‌نامه‌ها و مجزا بودن مبیع خریداری شده، وحدت منشأ وجود ندارد و موضوع قابل طرح در یک دادخواست نمی‌باشد.

2) به شرح مندرج در ماده 432 قانون مدنی در صورتی که یک عقد بیع میان یک نفر در مقام بایع (فروشنده) و چند نفر در مقام خریدار منعقد گردد، در صورت وجود هرگونه عیبی در مبیع (مورد معامله) هر یک از خریداران به تنهایی امکان ردِ سهم خود را ندارد مگر با رضایت بایع. در این‌صورت در شرایطی که خریداران خواهان فسخ قرارداد باشند، امکان طرح دعوا توسط خواهان‌‌های متعدد بر علیه خوانده واحد در یک دادخواست به جهت وجود وحدت منشأ میسر می‌باشد.

3) در صورتی که در یک عقد جعاله (موضوع ماده 561 قانون مدنی) عاملین (افرادی که مکلف به انجام عمل می‌باشند) متعدد باشند، امکان مطالبه اجرت (جُعل) برای هر یک از ایشان به نسبت مقدار عمل خود، وجود دارد و در این‌صورت امکان طرح دعوا توسط خواهان‌‌های متعدد (عاملین) بر علیه خوانده واحد (جاعل) در یک دادخواست به جهت وجود وحدت منشأ میسر خواهد بود. (مستند به ماده 568 قانون مدنی)