نحوه نگارش رای داوری چگونه است؟

مفهوم حقوقی داوری

بنابر موازین و مقررات قانونی موجود، بالاخص ماده 454 قانون آیین دادرسی مدنی، قانونگذار این اختیار را برای اشخاص در نظر گرفته است تا دعاوی و منازعات خویش را به داوری یک یا چند نفر ارجاع نمایند. در دهه‌های اخیر بحث داوری و تعیین داور در قراردادهای تنظیمی میان طرفین بسیار مرسوم گردیده است و افراد با تعیین داور در قراردادها، ملزم می‌گردند تا در صورت بروز اختلاف در اجرای مفاد قرارداد، در ابتدا و پیش از هر اقدام قانونی به داور یا داورانی که در قرارداد نام برده شده است، مراجعه نموده و داور با انجام تمهیدات لازم سعی در حل اختلاف طرفین نماید. داوری که نهادی است توافق محور، به معنای توافق طرفین برای رسیدگی به اختلاف در یک مرجع خارج از دادگستری است. ناگفته نماند که داور، هم می‌تواند یک شخص حقیقی باشد و هم یک شخص حقوقی مانند یک موسسه حقوقی. مواد 454 الی 501 قانون آیین دادرسی مدنی به تفصیل راجع به داوری و شرایط انجام داوری، زوال داوری، مسئولیت‌های داوران و ... پرداخته است. سزاوار توجه است که ماهیت کار داور همانند کار قاضی است و داور می‌بایست تمامی شرایط لازم جهت رعایت اصول دادرسی در رسیدگی به اختلاف طرفین را رعایت نماید (منظور از اصول دادرسی در قانون آیین دادرسی مدنی آن است که اصول ضامن رسیدگی صحیح و عادلانه است که عدم رعایت آنها به اساس رای خلل می‌رساند مانند اصل تناظر و ... (شایان ذکر است تعریف اصول و تشریفات دادرسی در تبصره ماده 8 آیین‌نامه ترتیب اقدامات سازشی در شوراهای حل اختلاف مصوب 1403/05/21 ریاست محترم قوه قضاییه آمده است.)). مضاف بر آنکه قانونگذار جهت نگارش رای داوری نیز ضوابطی را تعیین نموده است که داور مکلف به رعایت آنها می‌باشد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با نحوه نگارش رای داوری پرداخته شود.

مطلب مرتبط: داوری چیست؟ شرایط تعیین داور کدام است؟

نحوه نگارش رای داوری

داور نیز همانند قاضی رسیدگی‌کننده به دعوا، پس از استماع اظهارات طرفین و بررسی اسناد و مدارک ابرازی ایشان، مکلف به انشای رای می‌باشد. به دلالت ماده 477 قانون آیین دادرسی مدنی، داور در مورد نحوه نگارش رای داوری، مکلف و موظف به رعایت مفاد قانون آیین دادرسی مدنی نمی‌باشد لکن این امر بدان معنا نیست که وی می‌تواند به هر صورتی که تشخیص می‌دهد اقدام به نگارش رای داوری نماید چراکه مطابق با ماده فوق‌الذکر، داور مکلف به رعایت تمامی قوانین مربوط به داوری می‌باشد. مضاف بر آنکه مقنن بر لزوم موجه و مدلل بودن رای داوری و نیز عدم مخالفت رای با قوانین موجد حق (مستند به بند 1 ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی)، تاکید نموده است فلذا داور جهت نگارش رای داوری به نحو صحیح قانونی، بدواً مکلف به توجه و رسیدگی به ادله ابرازی طرفین می‌باشد به گونه‌ای که تمامی دلایلی که رای بر طبق آنها انشاء شده است، می‌بایست در متن رای آورده شود. علی‌ایحال یکی از اصول مهم در نگارش رای داوری، موجه و مدلل بودن رای صادره می‌باشد.

همانگونه که فوقاً نیز بیان گردید، داوران در تحریر و نوشتن آراء خود، می‌بایست در چارچوب قوانین و مقررات داوری عمل نموده چراکه هر رایی که داوران صادر می‌نمایند، قطعاً در نحوه پیشبرد اهداف طرفین موثر بوده و می‌بایست متناسب با دفاع و اظهارات آنها صادر گردد. فی‌الواقع هر‌گونه غفلت داور در رسیدگی و نهایتاً در نگارش رای داوری، ممکن است که خدشه‌ای به شأن و منزلت داوری، وارد نماید و اعتبار نهاد داوری را میان مردم کاهش دهد. بنابراین نحوه نگارش رای داوری بسیار حائز اهمیت می‌باشد. علی‌ایحال با تدقیق در مواد موضوع بحث داوری در قانون آیین دادرسی مدنی می‌توان موارد ذیل را در خصوص نحوه نگارش رای داوری بیان نمود:

نخست آنکه با تدقیق در مواد 484، 486، بند 4 ماده 489 و نیز ماده 490 قانون آیین دادرسی مدنی می‌بایست بیان گردد که یکی از اصول مهم در نگارش رای داوری، لزوم کتبی بودن رای داور می‌باشد. فلذا داور نمی‌تواند بصورت شفاهی اقدام به انشای رای نماید.

دوم آنکه یکی دیگر از اصول مهم در نگارش رای داوری، ممضی بودن رای صادره به امضای داور یا داوران می‌باشد. قانونگذار در ماده 484 قانون آیین دادرسی مدنی به لزوم امضای رای توسط داور تاکید نموده است.

سوم آنکه در دعاوی که توسط هیات داوری به موضوع رسیدگی می‌شود، داوران مکلف‌اند که پیش از نگارش رای داوری جلسه‌ای را میان داوران و بدون حضور طرفین دعوا برگزار نموده تا در خصوص موضوع اختلاف پیش از صدور رای، مجدداً تشریک مساعی نمایند. این مهم نیز در ماده 484 قانون آیین دادرسی مدنی (تشکیل جلسه شور و مشورت داوران پیش از نگارش رای داوری) اشاره شده است.

چهارم آنکه هر چند قانونگذار در قانون آیین دادرسی مدنی در خصوص شکل رای داور، ضوابط خاصی را مشخص ننموده است و به بیانی دیگر داور را در ارتباط با شکل نگارش رای داوری، مختار قرار داده است لکن با تدقیق در آراء صادره از محاکم و نیز رویه قضایی می‌توان شکل کلی رای داوری را اینگونه توصیف نمود که در رای داور، در صفحه ابتدایی آن اصولاً مشخصات طرفین و موضوع خواسته ایشان، تاریخ و محل داوری و قانون حاکم بر موضوع اختلاف درج می‌گردد. پس از آن داور می‌بایست شرح مختصری از ماوقع و نیز بیان مسائلی اعم از نحوه تعیین داور، موعد داوری، تعداد جلسات رسیدگی داور، تاریخ قرارداد داوری، تاریخ اعلام به داور و قبولی وی، تاریخ ارجاع امر به کارشناسی و تاریخ وصول نظریه کارشناس و ... را در نگارش رای داوری مدنظر قرار دهد. پس از بیان شرح ماوقع و گردش‌کار، داور در بخش جداگانه‌ای تحت عنوان «رای داور» اقدام به ذکر خواسته خواهان، ادله ابرازی طرفین و مستندات قانونی نموده و تصمیم ماهوی خویش را بیان می‌دارد.

النهایه با توجه به جمیع موارد فوق‌الذکر، شایسته است که داور در نگارش رای داوری، به بیان مسائلی اعم از ذکر تاریخ نگارش رای داور، کتبی بودن رای، واضح بودن متن رای و دوری از درج هرگونه عبارت ابهام‌آمیز، خوانا بودن متن رای، دست‌نویس نبودن رای انشا شده و تایپ شده بودن آن، ذکر مشخصات دقیق طرفین دعوا و‌ وکلای ایشان، رعایت اصل بی‌طرفی (هم در رسیدگی و هم در نگارش رای داوری)، درج دقیق موضوع دعوا و دلایلی که طرفین خواستار ارجاع آن به داوری شده‌اند، ذکر تمامی ادله و مدارک ابرازی طرفین، بیان تمامی اصول و مواد قانونی که مبنای صدور رای داوری بوده‌اند، ذکر مشخصات و آدرس دقیق داور یا داوران با ذکر تاریخ و امضاء، موجه و مدلل بودن رای، عدم مخالفت رای با قوانین موجد حق و‌ ... بپردازد.

مطلب مرتبط: ابطال رای داوری به چه صورت است؟

مستندات قانونی مرتبط با نگارش رای داوری

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه: 7/98/1542 شماره پرونده: ح2451-931-89 تاریخ نظریه: 1398/12/19

در صورتی که در قرارداد داوری طریق خاصی برای ابلاغ رای داوری پیش‌بینی نشده باشد و ر‌أی توسط هیات داوری صادر شده باشد، ابلاغ رأی داوری توسط احدی از داوران صحیح است یا اینکه هیأت صادرکننده رأی باید به اتفاق برای ابلاغ رای صادره اقدام کنند. به عبارت دیگر چنانچه صرفاً یکی از داوران مبادرت به ابلاغ رأی داوری کند، آیا این ابلاغ صحیح است؟

طبق ماده 485 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 ابلاغ رأی داور یا تسلیم آن به دادگاه ارجاع‌کننده دعوا به داوری یا دادگاه صالح حسب مورد تکلیف داور یا هیأت داوری است؛ با انجام این تکلیف توسط یکی از داوران تکلیف از دیگر اعضای هیأت داوری ساقط می‌شود و هدف اصلی از ابلاغ رأی که اطلاع طرفین از مفاد رأی داوران به طریق رسمی و عنداللزوم استفاده از حق خود برای درخواست اجرا یا در ابطال رأی داور، با ابلاغ یا تسلیم رأی توسط یکی از داوران نیز محقق می‌شود. بنابراین در فرض سؤال اقدام یکی از داوران برای ابلاغ رأی هیأت داوری کافی و صحیح است؛ هر چند منعی برای ابلاغ توسط همه اعضای هیأت داوری وجود ندارد.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه: 7/1400/1734 شماره پرونده: 1400-139-1734 ح تاریخ نظریه: 1401/04/05

با توجه به اختلاف‌نظر و تشتت آراء صادره در خصوص حدود دخالت دادگاه در رسیدگی به بطلان رای داوری، آیا دادگاه باید با در نظر گرفتن تمامی مسائل حکمی و موضوعی رسیدگی کند؛ مانند آن‌که خواهان متقاضی ابطال رأی داور، مدعی شود گواهانی دارد که ثابت می‌نماید قرارداد اجاره تمدید شده و از این رو حکم تخلیه داور صحیح نیست و قاضی در مقام بررسی بطلان رأی داور به دلیل تعارض با قوانین موجد حق مکلف به استماع گواهی گواهان باشد؛ یا آن‌که رسیدگی دادگاه شامل امور حکمی قضیه بوده و بازبینی مجدد اختلاف و رسیدگی به امور موضوعی و ادله اثبات دعوا از صلاحیت محکمه خارج است؟ به عبارت دیگر‌، آیا رسیدگی دادگاه در مقام بررسی دادخواست ابطال رأی داور، نظیر رسیدگی صورت گرفته توسط دادگاه تجدیدنظر نسبت به دادگاه بدوی خواهد بود یا آن‌که به صورت شکلی و محدود به امور حکمی قضیه بوده و دادگاه حق مداخله در امور موضوعی و بررسی مجدد اختلاف و اخذ و تحصیل ادله جدید در خصوص موضوع را ندارد.

هرچند رسیدگی دادگاه به درخواست بطلان رأی داور، جایگزین رسیدگی داور نمی‌باشد و دادگاه در مقام رسیدگی به این درخواست همانند دادگاه تجدید نظر اقدام نمی‌کند؛ اما دادگاه برای رسیدگی به ادله‌ای که بر بی‌اعتباری ادله استنادی داور دلالت می‌کند با منع قانونی مواجه نیست.