نحوه تقسیط مهریه چگونه است؟

مهریه چیست؟

مَهر یا مهریه به مالی گفته می‌شود که مرد به سبب عقد نکاح، ملزم به دادن آن به زن می‌شود. مطابق با قانون مدنی و هم‌چنین قانون حمایت خانواده، یکی از حقوق مالی زوجه، مهریه است که به موجب عقد ازدواج به زن تعلق می‌گیرد. به مجرد جاری شدن خطبه عقد نکاح، زوجه مالک مهریه شده و در هر زمان که اراده نماید، می‌تواند آن را مطالبه کند. به دلالت ماده 1078 قانون مدنی، هر چیزی را که مالیت داشته و قابل تملک باشد، می‌توان به عنوان مهریه زوجه با تراضی یکدیگر تعیین نمود. مطابق با مندرجات قانونی موجود، انواع مهریه عبارت است از: مهرالمسمی، مهرالمثل و مهرالمتعه. مهرالمسمی، مهری است که زن و مرد پیش از انعقاد عقد نکاح، در خصوص میزان و مقدار آن با یکدیگر توافق نموده و آن را در عقدنامه خویش درج می‌نمایند (مستنبط از ماده 1080 قانون مدنی). مهرالمثل همان مهریه متعارفی است که در عقد دائمی زمانی که مهرالمسمی تعیین نشده و نزدیکی نیز میان زوجین صورت گرفته باشد به زوجه پرداخت می‌شود. جهت تعیین مهرالمثل معیارهایی اعم از تحصیلات زوجه، موقعیت خانوادگی او، بکارت و ... مدنظر قرار می‌گیرد. مهرالمتعه مهریه‌ای است که در صورت عدم ذکر مهر در عقد نکاح و طلاق دادن زوج پیش از نزدیکی و تعیین مهر، به زوجه تعلق می‌گیرد. میزان مهرالمته با توجه به وضعیت مالی مرد تعیین می‌شود. ذکر این نکته حائز اهمیت است که به محض انعقاد عقد نکاح، زوجه مالک مهریه شده و می‌تواند آن را از زوج مطالبه کند (مستند به ماده 1082 قانون مدنی). در صورت عدم پرداخت مهریه از سوی زوج، زوجه می‌تواند به دادگاه خانواده مراجعه و دادخواست مطالبه مهریه خود را تقدیم نماید یا آنکه به اداره اجرای ثبت مراجعه و بر روی عقدنامه خویش، درخواست صدور اجرائیه ثبتی نماید. در صورتی که زوج، توانایی پرداخت مهریه زوجه را بصورت یکجا نداشته و مالی نیز به جز مستثنیات دین جهت پرداخت به زوجه نداشته باشد، این امکان را دارد تا دادخواست اعسار از پرداخت مهریه (محکوم‌به) جهت تقسیط مهریه مطرح نماید. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه تقسیط مهریه پرداخته شود.

مطلب مرتبط: شرایط پذیرش اعسار از سوی بدهکار چگونه است؟

نحوه تقسیط مهریه

جهت تقسیط مهریه زوج می‌بایست دادخواستی را تحت عنوان اعسار از پرداخت محکوم‌به، تقدیم دادگاه صادرکننده اجرائیه نماید تا با اثبات اعسار او، دادگاه حکم به تقسیط مهریه صادر نماید. واژه اعسار از ریشه عُسر و به معنای فقر و تنگدستی است. اعسار حالت و وضعیت کسی است که در شرایط فقر و تنگدستی قرار گرفته که از عهده پرداخت مخارج، هزینه‌ها و دیون خویش بر نمی‌آید. نکته قابل توجه آن است که لزوماً ادعای اعسار زوج برای تقسیط مهریه، فقط معطوف به زمانی نمی‌باشد که او عملاً هیچ وجه یا مالی نداشته باشد، بلکه گاهی اوقات ممکن است که او ثروت یا مال یا دارایی کافی جهت پرداخت مهریه را داشته باشد اما آن اموال در وضعیت یا جایی قرار داشته باشند که او در زمان مطالبه مهریه، به آنها دسترسی نداشته باشد که در این حالت نیز در حکم مُعسر محسوب می‌شود چراکه این اتفاق، ناخواسته و خارج از اراده او بوده است؛ مانند غرق شدن تمام اموال در دریا و عدم امکان دسترسی به آنها.

در خصوص دادخواست اعسار از پرداخت محکوم‌به جهت تقسیط مهریه ذکر این نکته حائز اهمیت است که زوج بعنوان خواهان و مدعی اعسار از پرداخت محکوم‌به، می‌بایست در ستون دلایل و‌ منضمات دادخواست خویش، وفق ماده 8 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب 1394، علاوه بر استشهادیه (در صورتی که دلیل اعسار وی شهادت شهود است)، صورت اموال خود اعم از تعداد، مقدار و قیمت کلیه اموال منقول و غیرمنقول بانضمام میزان وجوه نقدی در هر یک از بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری داخلی یا خارجی را از زمان یک سال قبل از طرح دعوای اعسار، ارائه نماید. هم‌چنین وی مکلف است است که استشهادیه‌ای را نیز ضمیمه دادخواست خود نماید که حاوی شهادت کتبی حداقل دو شاهد باشد. دادگاه با بررسی دلایل ابرازی زوج و هم‌چنین استماع اظهارات زوجه، چنان‌چه تشخیص دهد که زوج قادر به پرداخت یک‌جای مهریه نمی‌باشد، حکم به اعسار از پرداخت محکوم‌به جهت تقسیط مهریه صادر می‌نماید. در ارتباط با نحوه تقسیط مهریه می‌بایست بیان گردد که هیچگونه رویه ثابت و كلی در این ارتباط وجود ندارد و در هر پرونده، قاضی با توجه به موقعیت مالی زوج و اموال و دارایی و درآمد ماهیانه وی اقدام به تقسیط مهریه می‌نماید. 

علی‌الاصول تقسیط مهریه بدین شکل انجام می‌شود که قاضی مبلغی را به عنوان پیش پرداخت تعیین که زوج مکلف است آن را پرداخت نماید و الباقی مهریه را از قرار ماهیانه یا چند ماه یکبار تعیین می‌نماید. بنابراین میزان اقساط مهریه یا میزان پیش پرداخت آن برای همه افراد یکسان نیست و در هر پرونده متفاوت می‌باشد. لازم به توضیح است که هر رایی که توسط دادگاه خانواده در مرحله بدوی در مورد تقسیط مهریه صادر می‌شود، ظرف مدت 20 روز قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر همان استان نیز می‌باشد. نکته مهم و قابل توجه آن است که در صورتی که ادعای اعسار مرد پذیرفته نشود و یا در صورت پذیرش اعسار، پیش‌قسط تعیین گردیده توسط مرد پرداخت نشود، این امر موجب می‌گردد که به درخواست زوجه دستور جلب زوج توسط دادگاه صادر گردد. هم‌چنین در صورتی که مرد اقساط تعیین شده را در موعد مقرر پرداخت نکند، دستور جلب وی صادر خواهد شد.