جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا چیست؟ عناصر تشکیل‌دهنده آن کدام است؟

مفهوم حقوقی سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا

یکی از جرائمی که از دیرباز تاکنون مورد توجه قانونگذار قرار گرفته است و نسبت بدان جرم‌انگاری و تعیین مجازات شده است، جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا می‌باشد. به دلالت ماده 673 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، هر کسی که از سفید مهر یا سفید امضایی که بدست آورده یا به وی سپرده شده است، سوء استفاده نماید، مرتکب جرم گردیده و محکوم به تحمل مجازات خواهد شد. نکته مهم و قابل توجه آن است که شرط اساسی و مهم در تحقق جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا، صرف سوء استفاده مرتکب جرم از سفید مهر یا سفید امضا می‌باشد فلذا ورود یا عدم ورود خسارت به صاحب سفید مهر یا سفید امضا، شرط تحقق این جرم محسوب نخواهد شد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا و عناصر تشکیل‌دهنده آن پرداخته شود.

مطلب مرتبط: نمونه قرار منع تعقیب در ارتباط با سوء استفاده از سفید امضا

عناصر تشکیل‌دهنده جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا

نیک آگاهید که هر جرم مرکب از سه عنصر قانونی، مادی و روانی می‌باشد و جهت جرم شناختن هر فعل یا ترک فعلی می‌بایست هر سه عنصر فوق‌الاشاره توأمان وجود داشته باشند. عناصر تشکیل‌دهنده جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا همانند سایر جرائم عبارتند از: عنصر قانونی، عنصر معنوی (رکن روانی) و عنصر مادی.

1- عنصر قانونی، مستند قانونی هر جرم است. این رکن در واقع در راستای اصل قانونی بودن جرم و مجازات موضوع ماده 2 قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی شده است. رکن قانونی در طول دو رکن دیگر قرار دارد بدین معنی که رکن قانونی جرم باید باشد تا بتوان در خصوص رکن مادی و معنوی آن جرم اظهارنظر کرد. عنصر قانونی جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا ماده 673 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات می‌باشد.

2- عنصر معنوی، اندیشه و فعل و انفعالات ذهنی مرتکب جرم است و حال و احوال ذهنی مجرم در این رکن مورد بررسی قرار می‌گیرد. جهت تحقق عنصر معنوی جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا، صرف سوء نیت عام مرتکب جرم یعنی علم و عمد‌‌ وی در سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضای متعلق به دیگری کفایت نموده و نیازی به تحقق سوء نیت خاص (=قصد ورود ضرر به صاحب سفید مهر یا سفید امضا) نمی‌باشد.

3- عنصر مادی در واقع نِمود بیرونی اندیشه مجرمانه (آثار ملموس و بیرونی جرم) است و آثار بیرونی رفتار مجرمانه (پیکره جرم) در این رکن مورد بررسی قرار می‌گیرد. عنصر مادی جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا، اقدامات مرتکب جرم در راستای سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضای بدست آورده و یا سپرده شده به وی می‌باشد. نکته قابل توجه آن است که ضرورت نوشتن بر روی برگه‌ای که مهر یا امضای شخص دیگری بر روی آن است، شرط نبوده و حتی اگر شخص بتواند بدون نوشتن چیزی بر روی برگه از آن سوء استفاده نماید، رفتار او مشمول جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا می‌باشد.

مطلب مرتبط: خیانت در امانت چیست؟ عناصر تشکیل‌دهنده آن کدام است؟

نکات مهم در خصوص جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا

1) با توجه به ماده 11 قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399، جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا در زمره جرائم قابل گذشت می‌باشد و مدت مجازات مندرج در ماده 673 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، از یک تا سه سال حبس به شش ماه تا یک سال و نیم حبس تقلیل یافته است (تبدیل مجازات این جرم از جرم تعزیری درجه پنج به درجه شش) فلذا امکان اعمال مقررات مربوط به تعلیق مجازات و هم‌چنین صدور قرار تعویق صدور حکم میسر می‌باشد.

2) جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا در زمره جرائم مطلق می‌باشد و صرف سوء استفاده مرتکب جرم از سفید مهر یا سفید امضای به وی سپرده شده یا بدست آمده، کفایت می‌نماید فلذا بررسی این مورد که آیا ضرری متوجه صاحب سفید مهر یا سفید امضا شده یا نشده است، موضوعیت نداشته و ندارد.

3) در شرایطی که فردی اقدام به ساختن مهر یا امضای متعلق به دیگری نماید، عمل وی مشمول جرم جعل موضوع ماده 523 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات می‌باشد نه جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا چراکه جرم سوء استفاده از سفید مهر یا سفید امضا ناظر به موردی است که امضا یا مهر دارای اصالت بوده باشد.

4) در فرضی که صادرکننده چک، چک را امضا نموده و به صورت سفید و بدون درج تاریخ، تحویل دارنده چک نماید، اقدام دارنده در تکمیل تاریخ چک و دریافت وجه چک، جرم نمی‌باشد چراکه صادرکننده با در اختیار گذاشتن چک بصورت سفید به دارنده، این اختیار را به وی اعطاء نموده است تا هر زمان که تمایل داشته باشد، تاریخ آن را تکمیل و به بانک مراجعه نماید.

امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. لطفا مطالب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به مطالب، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه ها مطرح نمایید در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.