نحوه مطالبه وجه چک در صورت مفقود شدن آن چگونه است؟

مفهوم حقوقی چک

چک به عنوان یکی از اسناد تجاری، به نوشته‌ای اطلاق می‌گردد که به موجب آن، صادرکننده چک، وجوه یا اعتباری را که در نزد فرد دیگری بنام محال‌علیه دارد، کلاً یا بعضاً به فرد دیگری (دارنده چک) منتقل می‌نماید یا آنکه خود، شخصاً آن را دریافت می‌کند. در جامعه کنونی با توجه به گسترده شدن انجام معاملات در بخش‌های مختلف اقتصادی، استفاده از چک جهت پرداخت ثمن معامله و ... بسیار مرسوم گردیده است. گاهی اوقات ممکن است بدلیل غفلت و یا هر مساله دیگری، چک یا دسته چک در نزد صاحب آن یا شخص ثالث مفقود گردد و مشکلات عدیده‌ای را برای صاحب آن بوجود آورد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه مطالبه وجه چک در صورت مفقود شدن آن پرداخته شود. 

مطلب مرتبط: نحوه مطالبه وجه چک چگونه است؟

نحوه مطالبه وجه چک در صورت مفقود شدن آن

نحوه مطالبه وجه چک در صورت مفقود شدن آن بدین صورت می‌‌باشد که چنان‌چه چک مفقود شده، در زمره چک‌های قدیمی باشد که در سامانه صیاد ثبت نمی‌شده‌اند، دارنده چک جهت مطالبه وجه چک در صورت مفقود شدن، مستند به ماده 263 قانون تجارت می‌بایست پس از آنکه ثابت نماید که سند تجاری (چک) متعلق به وی بوده است، ضامن معرفی نموده تا دادگاه به پرداخت وجه چک حکم صادر نماید.

در خصوص معرفی ضامن جهت مطالبه وجه چک در صورت مفقود شدن آن، ذکر این نکته حائز اهمیت است که مدت ضمانت ضامن در این شرایط، حداقل سه سال است و چنان‌چه ضامن برای ضمانت خود، مدتی بیشتر از سه سال تعیین نکرده باشد، مدت ضمانت او سه سال خواهد بود. شایان ذکر است که اگر در طول این مدت سه ساله، مبلغ چک توسط فردی بصورت رسمی مطالبه نشود و یا آنکه دعوایی مطرح نگردد، دیگر مسئولیتی متوجه ضامن نبوده و اقامه دعوا بطرفیت وی مسموع نخواهد بود و تنها می‌توان علیه فردی که به ناحق و به صورت ناروا، وجه چک را دریافت نموده است، اقامه دعوا نمود. (مستند به ماده 267 قانون تجارت)

نکته مهم و قابل توجه آن است که در فرضی که پس از مفقود شدن چک، ضرورت داشته باشد که پرداخت وجه چک صورت بگیرد و فردی که قانوناً مکلف به پرداخت است، از پرداخت آن امتناع ورزد، صاحب چک مفقود شده این اختیار را خواهد داشت تا جهت حفظ حقوق‌ خود، همانند استفاده از اصل مسئولیت تضامنی، اعتراض عدم تادیه را مطرح نماید. به صراحت ماده 265 قانون تجارت، اعتراض عدم تادیه می‌بایست ظرف 24 ساعت از زمان سررسید چک، مطرح شود. چنان‌چه این تکالیف قانونی توسط دارنده چک، رعایت گردد، الباقی حقوق دارنده چک محفوظ خواهد ماند فلذا در این حالت دیگر نیازی به اخذ گواهی عدم پرداخت بانک نخواهد بود. (به دلالت ماده 295 قانون تجارت)

ناگفته نماند که برای مطالبه وجه چک در صورت مفقود شدن آن در خصوص چک‌های جدید که صدور آنها منوط به درج در سامانه صیاد است، ثابت نمودن مفقودی چک و تعلق آن به مدعی آسان‌تر می‌باشد چراکه سامانه صیاد، مناط اعتبار خواهد بود.

مطلب مرتبط: چک موردی چیست؟ نحوه اخذ آن چگونه است؟

نحوه اعلام مفقود شدن چک مطابق با ماده 14 قانون صدور چک

بر حسب مندرجات موجود در ماده 14 قانون صدور چک، صاحب چک یا ذی‌نفع (شخصی که چک بنام او صادر شده یا ظهرنویسی شده یا به او واگذار شده است) می‌بایست فوراً به بانک صادرکننده چک مراجعه نموده و اعلام مفقودی چک را نماید. در این ارتباط می‌توان اینگونه بیان نمود که صادرکننده چک یا هر ذی‌نفع دیگری می‌تواند با مراجعه به بانک صادرکننده چک، اعلام نماید که چک مفقود یا سرقت یا جعل و ... شده است و کتباً دستور عدم پرداخت چک را به بانک بدهد. دستوردهنده عدم پرداخت وجه چک به جهت مفقود شدن آن، می‌بایست ظرف یک هفته به مرجع قضایی صالح مراجعه نموده و پرونده قضایی تشکیل دهد و گواهی را جهت ارائه به بانک از مرجع قضایی ظرف مهلت مقرر اخذ نماید. چنانچه متقاضی ظرف یک هفته گواهی اعلام شکایت خود را به بانک تحویل ندهد، بانک بعد از انقضای این مدت به درخواست دارنده چک وجه آن را وصول می‌نماید. اما اگر متقاضی ظرف یک هفته، گواهی اعلام شکایت خود را به بانک ارائه دهد، بانک مکلف است تا تعیین تکلیف نهایی دادگاه، وجه چک را در حساب مسدودی نگهداری نماید.

مطلب مرتبط: نحوه صدور دستور عدم پرداخت وجه چک مطابق با ماده 14 قانون صدور چک

مستندات قانونی در ارتباط با مفقود شدن چک

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه: 7/1400/990 شماره پرونده: 1400-88-990 ح تاریخ نظریه: 1400/12/14

در صورتی که حکم به پرداخت وجه چکی و یا مبلغی وجه نقد به استرداد لاشه چک از سوی محکوم‌له به محکوم‌علیه منوط شود و محکوم‌له با ادعای مفقودی اصل چک، جهت وصول طلب خود درخواست صدور اجرائیه کند، آیا دادگاه صادرکننده رای می‌تواند با وحدت ملاک از ماده 263 قانون تجارت مصوب 1311 و رعایت مفاد این ماده و دادن ضامن یا تعهد محضری بدون استرداد لاشه چک، اجرائیه صادر کند؟

در فرض سوال که به موجب حکم دادگاه، پرداخت وجه چک یا مبلغی وجه نقد، به استرداد لاشه چک از سوی محکوم‌له به محکوم‌علیه منوط شده است و محکوم‌له مدعی مفقودی چک شده است، اولاً، اجرای احکام مدنی نمی‌تواند بدون وصول لاشه چک، محکوم‌به را به محکوم‌له پرداخت کند. ثانیاً، در فرض سوال که محکوم‌له مدعی مفقود شدن چک شده است، اقدام مناسب این است که با عنایت به ماده 320 قانون تجارت و ملاک ماده 14 قانون صدور چک مصوب 1355 (اصلاحی 1382)، محکوم‌له از دادگاه صادرکننده اجرائیه تقاضا کند که مراتب عدم پرداخت وجه چک را به بانک اعلام کند. همچنین وی می‌تواند با عنایت به ماده 321 قانون تجارت مصوب 1311، اعلام بطلان چک را از دادگاه صلاحیت‌دار تقاضا کند. دادرس اجرای احکام مدنی می‌تواند با استفاده از ملاک ماده 263 قانون تجارت مصوب 1311، با اخذ ضامن از محکوم‌له، محکوم‌به فرض سوال را به وی پرداخت کند.