مهلت طرح دعوای ابطال رای داور چند روز می‌باشد؟

مفهوم داوری

واژه داوری در لغت به معنای قضاوت کردن می‌باشد. در اصطلاح علم حقوق، داوری عبارت است از توافق طرفین برای رسیدگی به اختلاف در یک مرجع خارج از دادگستری است. مقنن در مواد 454 الی 501 قانون آیین دادرسی مدنی به مبحث داوری پرداخته است. به دلالت ماده 454 قانون آیین دادرسی مدنی، کلیه افرادی که اهلیت اقامه دعوا دارند، می‌توانند ضمن توافق با یکدیگر، حل اختلافات فی‌مابین را به داوری ارجاع نمایند. ذکر این نکته حائز اهمیت است که هر رایی که توسط داور یا داوران منتخب، صادر می‌گردد، وفق قانون قطعی و‌ لازم‌الاجراء بوده و امکان اعتراض و تجدیدنظر خواهی از آن برای طرفین، وجود ندارد اما قانونگذار شرایطی را پیش‌بینی نموده است تا به موجب آن، طرفین در موارد مشخصی بتوانند ضمن عدم پذیرش رای داور یا داوران منتخب، نسبت به ابطال رای داوری اقدام نمایند. وفق ماده 490 قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت اعتراض به رای داور و طرح دعوای ابطال رای داوری، برای اشخاص مقیم ایران، بیست روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور، دو ماه بعد از تاریخ ابلاغ رای داور می‌باشد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص مهلت طرح دعوای ابطال رای داور پرداخته شود.

مطلب مرتبط: داوری چیست؟ شرایط تعیین داور کدام است؟

مهلت طرح دعوای ابطال رای داور

همانگونه که در ابتدای مقاله عرض گردید، مهلت طرح دعوای ابطال رای داور برای افرادی که مقیم ایران هستند، ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ رای داور و برای کسانی که ساکن خارج از ایران می‌باشند، این مهلت، ظرف دو ماه از تاریخ ابلاغ رای داوری خواهد بود (به دلالت تبصره ماده 490 قانون آیین دادرسی مدنی). مقنن در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی، جهات ابطال رای داور را به نحو تمثیلی بیان نموده است. بنابراین و نظر به ماده پیش‌گفته رای داور در مواردی اعم از مخالفت رای صادره با قوانین موجد حق، صدور رای داور نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده باشد، صدور و تسلیم رای داور پس از انقضای مدت داوری، صدور رای داور خارج از حدود اختیار خود که در این‌صورت فقط آن قسمت از رای که خارج از اختیارات او است ابطال می‌گردد، رای به وسیله داورانی صادر شده که مجاز به صدور رای نبوده‌اند، قرارداد رجوع به داوری بی‌اعتبار بوده باشد و‌ رای داور با آنچه در دفتر املاک یا بین اصحاب دعوا در دفتر اسناد رسمی ثبت شده و دارای اعتبار قانونی است مخالف باشد، باطل بوده و قابلیت اجرا نخواهد داشت.

نیک آگاهید که جهات مذکور در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی تمثیلی هستند. لذا محکوم‌علیه می‌تواند جهت اعتراض خود را غیر از موارد مصرح در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی نیز قرار دهد مانند عدم ابلاغ وقت جلسه رسیدگی به محکوم‌علیه از سوی داور. ضمن آنکه دقت گردد که هرگاه رای داور دارای حداقل یکی از موارد هفت‌گانه مندرج در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی باشد، حتی در فرض عدم اعتراض محکوم‌علیه در مهلت مقرر بیست روزه (مهلت طرح دعوای ابطال رای داور)، رای داور قابلیت اجرایی را ندارد؛ چراکه در زمان صدور اجرائیه، قاضی دادگاه رای داور را مطالعه می‌نماید و در صورت وجود ایراد مؤثر، از صدور اجرائیه خودداری می‌نماید. بنابراین اگر رایی مشمول ماده 489 قانون بوده و باطل باشد، چنین رایی ولو اگر نسبت به آن در مهلت طرح دعوای ابطال رای داور شکایت نشده باشد، قابلیت اجرایی ندارد حتی اگر طرفین حق اعتراض به رای داور را اسقاط کرده باشند نیز باز هم اگر جهات ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی باشد، می‌توان به آن اعتراض نمود.

در صورت طرح دعوی در خارج از مهلت طرح دعوای ابطال رای داور توسط محکوم‌علیه، از آنجایی که قانونگذار به قاضی رسیدگی‌کننده به دعوی اجازه ورود به ماهیت را نداده است، دادگاه وفق ماده 492 قانون آیین دادرسی مدنی اقدام به صدور قرار رد دعوی می‌نماید.

مطلب مرتبط: ابطال رای داوری به چه صورت است؟

خواهان دعوای ابطال رای داوری

جهت طرح دعوای ابطال رای داوری ظرف مهلت مقرر قانونی، خواهان دعوا شخصی خواهد بود که رای داور به ضرر او صادر شده باشد (محکوم‌علیه). ناگفته نماند در فرضی که رای داور، مُخِّل حقوق طرفین دعوا نبوده اما به حقوق شخص ثالث لطمه وارد نموده باشد، خواهان دعوای ابطال رای داوری شخص ثالث خواهد بود که می‌تواند خواسته خود را اعتراض ثالث به رای داور قرار دهد. خواهان ابطال رای داوری باید دادخواست خود را تقدیم دادگاهی که دعوی را به داوری ارجاع داده یا دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل اختلاف را دارد، تقدیم نماید.

مطلب مرتبط: موارد زوال داوری کدام‌اند؟

خوانده دعوای ابطال رای داوری

در صورتی که دعوای ابطال رای داوری توسط محکوم‌علیه مطرح شده و او‌ خواهان دعوا باشد، خوانده دعوا، محکوم‌له خواهد بود اما چنانچه دعوای ابطال رای داوری توسط شخص ثالث مطرح گردیده شده باشد، خواندگان دعوای ابطال رای داوری، محکوم‌له و محکوم‌علیه رای داوری می‌باشند. نکته مهم و قابل توجه آن است که دعوای ابطال رای داوری را به هیچ عنوان نباید بطرفیت داور مطرح نمود چراکه این دعوا، متوجه وی نمی‌باشد. مورد دیگری که ممکن است برای خواهان دعوای ابطال رای داوری، در زمانی که داور را طرف دعوا قرار دهد، آن است که داور در این وضعیت ممکن است که در اجرای ماده 109 قانون آیین دادرسی مدنی، ایراد تامین دعوای واهی را مطرح نموده و تقاضای صدور قرار تامین نماید. دادگاه در صورتی که ادعای وی را موجه تشخیص دهد، می‌تواند با این درخواست موافقت نماید لذا داوری که در خصوص اختلافات فی‌مابین رای صادر نموده است را به هیچ عنوان نباید به عنوان خوانده دعوای ابطال رای داور قرار داد.