کدام دعاوی نیاز به تعیین وقت رسیدگی ندارند؟
دعاوی فاقد وقت رسیدگی
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
وقت رسیدگی چیست؟
بنابر مندرجات قانونی موجود، بالاخص ماده 48 قانون آیین دادرسی مدنی، شروع رسیدگی در دادگاه مستلزم تقدیم دادخواست می‌باشد. متعاقب ارائه دادخواست به دادگاه صالح از سوی دادخواه و ثبت آن در یکی از شعب و پس از بررسی دادخواست توسط مدیر دفتر شعبه و ارسال اخطار رفع نقص عنداللزوم (وفق ماده 54 قانون آیین دادرسی مدنی)، در صورت تکمیل بودن دادخواست و فراهم بودن موجبات رسیدگی، رییس دادگاه دستور تعیین وقت رسیدگی را صادر می‌نماید (مستند به ماده 64 قانون آیین دادرسی مدنی). وقت رسیدگی به وقتی اطلاق می‌گردد که به موجب آن اصحاب دعوا دعوت گردیده تا اظهارات ایشان توسط قاضی رسیدگی‌کننده به دعوا استماع و نیز اسناد و مدارک ابرازی ایشان مورد بررسی قرار گیرد. سزاوار توجه است که به حکم قانون در خصوص برخی از دعاوی نیاز به تعیین وقت رسیدگی نمی‌باشد و دادگاه بدون تعیین وقت رسیدگی، مبادرت به صدور تصمیم مقتضی می‌نماید. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با دعاوی که نیاز به تعیین وقت رسیدگی ندارند، پرداخته شود.
دعاوی که نیاز به تعیین وقت رسیدگی ندارند
همانگونه که فوقاً بیان گردید در خصوص رسیدگی به برخی از دعاوی، نیازی به تعیین وقت رسیدگی نبوده و دادگاه می‌تواند بدون تعیین وقت رسیدگی تصمیم مقتضی را اتخاذ نماید. این دسته از دعاوی عبارتند از:
الف) درخواست صدور دستور فروش ملک مشاع
به حکم مندرج در ماده 4 قانون افراز و فروش املاک مشاع، در فرضی که یک ملک مشاع بنابر تصمیم قطعی، غیرقابل افراز تشخیص داده شود، این امکان برای هر یک از شرکا متصور می‌باشد که به دادگاه محل وقوع ملک مراجعه نموده و دادخواستی را تحت عنوان درخواست صدور دستور فروش ملک مشاع بطرفیت شرکا مطرح نماید. شایان ذکر است از آنجایی که دستور فروش ملک مشاع، دعوا نبوده (درخواست است و در آن رسیدگی ترافعی وجود ندارد.) بنابراین هزینه دادرسی ندارد. همچنین در رسیدگی به درخواست صدور دستور فروش ملک مشاع وقت رسیدگی تعیین نمی‌گردد و دادگاه به محض وصول دادخواست و اخذ استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک در خصوص مالکیت اصحاب دعوا، در صورتی که ملک غیرقابل افراز باشد، مبادرت به صدور دستور فروش ملک مشاع و ارجاع پرونده به واحد اجرای احکام مدنی نموده و در صورتی که ملک قابل افراز باشد، تقاضای دستور فروش را رد می‌نماید.
ب) تقاضای صدور اجراییه چک موضوع ماده 23 اصلاحی قانون صدور چک
یکی دیگر از دعاوی که رسیدگی به آنها نیازی به تعیین وقت رسیدگی ندارد، تقاضای صدور اجراییه چک موضوع ماده 23 اصلاحی قانون صدور چک می‌باشد. دارنده چک می‌تواند به شرط آنکه در متن چک قید نشده باشد که چک بابت ضمانت است و نیز در صورتی که جهت پرداخت مبلغ چک، شرطی در متن چک تصریح نشده باشد و نیز صادرکننده چک در خصوص عدم پرداخت آن به بانک دستور عدم پرداخت نداده باشد، می‌تواند از دادگاه تقاضای صدور اجراییه بطرفیت صادرکننده، صاحب‌حساب و یا هر دو نماید. دادگاه پس از وصول دادخواست با بررسی موارد فوق، بدون تعیین وقت رسیدگی، اقدام به صدور اجراییه می‌نماید.
ج) فوت نمودن خوانده دعوا پیش از طرح دعوا توسط خواهان
بعضاً مشاهده می‌گردد که خواهان اقدام به طرح دعوا بطرفیت فردی نموده که پیش از تقدیم دادخواست دار فانی را وداع گفته است. در این شرایط از آنجایی که طرح دعوا بطرفیت فردی که از دنیا رفته است، فاقد وجاهت قانونی است، فلذا علی‌القاعده دادگاه بدون نیاز به تعیین وقت رسیدگی اقدام به صدور قرار عدم استماع دعوا می‌نماید.
د) درخواست اجرای رای هیات حل اختلاف کارگر و کارفرما
بنابر موازین و مقررات قانونی موجود بالاخص مواد 157 و 166 قانون کار، هرگونه رای صادره در خصوص اختلافات میان کارگر و کارفرما توسط هیات تشخیص و هیات حل اختلاف، به‌وسیله دادگاه محل وقوع کارگاه، شرکت و ... به اجرا گذارده می‌شود. در این راستا محکوم‌له جهت اجرای حکم می‌بایست درخواست خویش را در قالب دادخواست به دادگاه صالح تقدیم نماید. در این‌صورت دادگاه بدون تعیین وقت رسیدگی، پس از احراز قطعیت رای (گواهی قطعیت رای می‌بایست ضمیمه دادخواست شود) مبادرت به صدور اجراییه می‌نماید.
ه) طرح دادخواست اعسار از سوی تاجر ورشکسته و یا اشخاص حقوقی
در فرضی که تاجر و یا اشخاص حقوقی قصد طرح دعوای اعسار از پرداخت محکوم‌به را داشته باشند، می‌بایست تقاضای رسیدگی به امر ورشکستگی خود را مطرح نمایند و طرح دعوای اعسار از سوی ایشان فاقد وجاهت قانونی می‌باشد (مستند به ماده 15 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی) فلذا در فرضی که تاجر یا یک شخص حقوقی قادر به پرداخت محکوم‌ه نبوده و دادخواست اعسار تقدیم محکمه نمایند، دادگاه بدون تعیین وقت رسیدگی و بدون اخطار به خواهان، مبادرت به صدور قرار رد دادخواست خواهد نمود.
و) درخواست تعیین داور و درخواست ابلاغ رای داوری
یکی دیگر از دعاوی که بدون تعیین وقت رسیدگی در دادگاه مطرح می‌شود، تقاضای تعیین داور است. مستند به مواد 459 و 460 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه در رسیدگی به درخواست تعیین داور ضرورتی به تعیین وقت رسیدگی ندارد و بدون تعیین وقت رسیدگی نیز امکان اخذ تصمیم مقتضی را دارد. لازم به توضیح است درخواست ابلاغ رای داوری می‌بایست در قالب دادخواست تقدیم دفتر دادگاه ارجاع‌کننده دعوا به داور یا دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد، گردد. دادگاه در این شرایط بدون تعیین وقت رسیدگی ضمن رعایت مقررات مندرج در ماده 485 قانون آیین دادرسی مدنی اقدام به ابلاغ رای داور می‌نماید.
ی) درخواست اجرای رای داور
زمانی که رای داور صادر و به طرفین ابلاغ می‌گردد، در صورتی که محکوم‌علیه ظرف مدت بیست روز پس از ابلاغ رای داور، نسبت به اجرای آن اقدامی ننموده باشد (مستنبط از ماده 488 قانون آیین دادرسی مدنی) محکوم‌له می‌بایست درخواست اجرای رای داور را در قالب دادخواست تقدیم دادگاه نماید. دادگاه پس از وصول این دادخواست، بدون نیاز به تعیین وقت رسیدگی، بدواً بررسی می‌نماید که جهات مندرج در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی در رای صادره وجود دارد یا خیر چراکه در صورت وجود هر یک از جهات مندرج در ماده فوق، رای داوری باطل بوده و قابلیت اجرا ندارد که در این‌صورت دادگاه مبادرت به رد درخواست اجرا می‌نماید.
مطلب مرتبط: وقت نظارت یا وقت احتیاطی چیست؟
نکات مهم در خصوص دعاوی که نیاز به تعیین وقت رسیدگی ندارند
1) در فرضی که دعوایی در دادگاه مطرح می‌شود و آن دادگاه، فاقد صلاحیت ذاتی یا محلی جهت رسیدگی به موضوع دعوا باشد، قاضی پرونده این اختیار را خواهد داشت تا پیش از تعیین وقت رسیدگی، قرار عدم صلاحیت صادر و پرونده را به دادگاه صالح ارجاع نماید.
2) در شرایطی که درخواست ابلاغ رای داوری توأم با دادخواست اجرای رای داور تقدیم دادگاه شده باشد، از آنجایی که جهت اجرای رای داوری می‌بایست بدواً رای داور، ابلاغ و مهلت بیست روزه از ابلاغ به محکوم‌علیه گذشته باشد، فلذا دادگاه بدون تعیین وقت رسیدگی، از آنجایی که بدون گذشت مدت فوق، اجرای رای داور امکان‌پذیر نمی‌باشد، قرار رد درخواست اجرای رای داور را صادر می‌نماید.
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می‌توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.
