محاسبه دیه

دیه از ریشه «وَدْیْ» و به معنای رد کردن است و به مالی اطلاق می‌گردد که در مقابل ایراد جنایات غیرعمدی بر نفس، عضو یا منفعت یا جنایات عمدی که قصاص منتفی است، به مجنی‌علیه (آنکه بر وی جنایت واقع شده) یا اولیای دم یا امام (مانند بخش اخیر ماده 451 قانون مجازات اسلامی) پرداخت می‌شود. به بیانی دیگر دیه مجازات اصلی برای جنایات غیرعمدی نسبت به انسان زنده است و در مورد جنایت بر جنین و مرده تفاوتی میان عمدی و غیرعمدی بودن وجود ندارد و با توجه به منتفی شدن قصاص، در هر دو صورت حکم به پرداخت دیه داده می‌شود هر چند در صورت عمدی بودن جنایت، مرتکب علاوه بر پرداخت دیه به مجازات تعزیری مقرر در قانون نیز محکوم خواهد گردید. دیه در معنای عام خود به دو دسته دیه مقدّر و دیه غیرمقدّر (ارش) تقسیم می‌گردد که مستند به ماده 448 قانون مجازات اسلامی 1392 دیه مقدّر به نحو صریح در شرع تعیین گردیده است لیکن وفق ماده 449 قانون مجازات اسلامی 1392 دیه غیرمقدّر یا ارش با توجه به نوع و کیفیت جنایت و تاثیر آن بر سلامت مجنی‌علیه و میزان خسارت وارده با در نظر گرفتن دیه مقدر توسط قاضی دادگاه با کسب نظر کارشناس معین می‌شود. شایان ذکر است میزان دیه غیرمقدر یا ارش لزوماً کمتر از دیه نیست و ممکن است به تشخیص کارشناس میزان آن با توجه به میزان آسیب، بیش از سقف دیه کامل باشد.

مطلب مرتبط: دیه چیست؟ به چه اشخاصی تعلق می‌گیرد؟

پس از وقوع جنایت و طرح پرونده در مرجع کیفری، مرجع مذکور بدون نیاز به رعایت تشریفات دادرسی مانند هزینه دادرسی حکم به پرداخت دیه صادر می‌کند. مستند به ماده 454 همان قانون طرق اثبات دیه، علاوه بر قسامه، همان ادله اثبات دیون و ضمان مالی است لذا جهت اثبات دیه یک بار اقرار (تبصره 1 ماده 172 قانون مجازات اسلامی)، شهادت بر شهادت (موضوع ماده 189 قانون مجازات اسلامی 1392)، شهادت دو مرد عادل یا یک مرد و دو شاهد زن نیز کفایت می‌کند (وفق بخش اخیر ماده 199 همان قانون) و هم‌چنین است سوگند موضوع ماده 209 قانون مجازات اسلامی. در صورت محکومیت مرتکب به پرداخت دیه، پرداخت دیه اصولاً مقیّد به مهلت است و مستند به ماده 488 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 بر اساس نوع جنایت باید ظرف یک، دو یا سه سال از تاریخ وقوع جنایت پرداخت گردد. معیار قیمت دیه زمان پرداخت هر قسط است، به دیگر سخن ملاک تعیین قیمت دیه، قیمت زمان پرداخت (یوم‌الاداء) است بدون آنکه به زمان ارتکاب جنایت توجه شود. شایان ذکر است که تعیین مهلت برای پرداخت دیه مختص جنایت بر انسان و جنین است و مطابق با ماده 725 قانون مجازات اسلامی شامل جنایت بر میّت نمی‌شود (دیه جنایت بر میّت حال است.).

مطلب مرتبط: مهلت پرداخت دیه تا چه زمانی است؟

در خصوص نحوه محاسبه دیه، گرچه ابزار محاسبه آنلاین دیه در جهت کمک به هموطنان عزیز طراحی و در این بخش قرار داده شده است لیکن جهت مطالعه و کسب اطلاعات بیشتر به استحضار می‌رساند که در خصوص دیه مقدر اعضاء قانونگذار در مواد 576 الی 586 قانون مجازات اسلامی در خصوص دیه مو، مواد 587 الی 591 همان قانون در خصوص دیه چشم، مواد 592 الی 599 همان قانون در خصوص دیه بینی، مواد 600 الی 606 قانون مجازات اسلامی در خصوص دیه لاله گوش، مواد 607 الی 610 همان قانون در مورد دیه لب، مواد 611 الی 615 همان قانون در خصوص دیه زبان، مواد 616 الی 625 همان قانون در مورد دیه دندان، مواد 626 الی 628 همان قانون در مورد دیه گردن، مواد 629 الی 634 قانون مجازات اسلامی در خصوص دیه فک، مواد 635 الی 646 همان قانون در خصوص دیه دست و پا، مواد 647 الی 652 همان قانون در خصوص دیه ستون فقرات، نخاع و نشیمنگاه، مواد 653 الی 657 همان قانون در خصوص دیه دنده و ترقوه، مواد 658 الی 660 قانون مجازات اسلامی در مورد دیه ازاله بکارت و افضاء، مواد 662 الی 668 همان قانون در خصوص دیه اندام تناسلی و بیضه، مواد 669 الی 670 همان قانون در مورد دیه پستان شرایطی را مقدر نموده است.