اعتراض ثالث طاری چیست؟

اعتراض ثالث چیست؟

اعتراض شخص ثالث یکی از طرق فوق‌العاده شکایت از آرا می‌باشد. در یک تقسیم‌بندی کلی اعتراض به آراء به طرق عادی و طرق فوق‌العاده تفکیک می‌شوند. طرق عادی شکایت از رای به معنی آن است که اعتراض علی‌الاصول محدود به موضوعات و جهات خاصی نیست مانند واخواهی و تجدیدنظر اما طرق فوق‌العاده شکایت از رای، محدود به جهات یا موضوعات خاص است مانند فرجام، اعاده دادرسی و اعتراض ثالث. در یک تقسیم‌بندی دیگر، شیوه اعتراض به رای به دو شیوه عدولی و شیوه اصلاحی تفکیک می‌شوند. شیوه عدولی به آن طریق شکایت از رای گفته می‌شود که همان دادگاهی که رای را صادر کرده است از رای خود عدول نموده و آن را تغییر می‌دهد که عبارتند از اعاده دادرسی، واخواهی و اعتراض ثالث. همچنین در شیوه اصلاحی، مرجع دیگری غیر از دادگاه صادرکننده رای، رای دادگاه را اصلاح می‌کند (تجدیدنظر). چنانچه رایی که از دادگاه صادر می‌گردد با حقوق اشخاص ثالثی که در دادرسی حضور ندارند در تضاد باشد، شخص ثالث می‌تواند نسبت به آن رای اعتراض کند. اعتراض شخص ثالث نسبت به هرگونه رای صادره از دادگاه‌های عمومی، انقلاب و تجدیدنظر مطرح می‌گردد. این شیوه از اعتراض، فقط از سوی اشخاص ثالث و تنها برای آنها متصور است. به عبارتی دیگر اشخاص ثالث این حق را ندارند که سایر طرق شکایت از آرا را اصالتاً مطرح کنند و‌ در مقابل طرفین دعوا از حق اعتراض شخص ثالث نسبت به رایی که در آن دعوا صادر شده، اصالتاً بهره نمی‌برند. دعوای اعتراض ثالث به دو دسته اعتراض‌ ثالث اصلی و اعتراض ثالث طاری تقسیم می‌گردد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه طرح دعوای اعتراض ثالث طاری مطابق با قانون آیین دادرسی مدنی پرداخته شود.

مطلب مرتبط: اعتراض ثالث اجرایی چیست؟

اعتراض ثالث طاری چیست؟

دعوای اعتراض ثالث طاری زمانی مطرح می‌گردد که میان دو شخص دعوایی مطرح بوده و یکی برنده آن دعوی شده اما به استناد رای صادره دعوایی علیه شخص ثالثی طرح می‌کند. آن شخص ثالث می‌تواند به رای دعوای سابق که اکنون علیه وی استناد می‌شود اعتراض ثالث کند (وفق بند ب ماده 419 قانون آیین دادرسی مدنی). اعتراض ثالث طاری به موجب درخواست در دادگاه فعلی انجام می‌پذیرد. اگر درجه دادگاه فعلی از دادگاه قبلی پایین‌تر نباشد، خود دادگاه فعلی به اعتراض ثالث طاری رسیدگی می‌کند. اما اگر درجه دادگاه فعلی از دادگاه قبلی پایین‌تر باشد، مستند به ماده 423 قانون آیین دادرسی مدنی به معترض ثالث بیست روز فرصت داده می‌شود تا دادخواست اعتراض ثالث خود را در دادگاه قبلی مطرح کند و اگر نتیجه را در رسیدگی مؤثر بداند فعلاً رسیدگی را متوقف می‌نماید.

مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای اعتراض شخص ثالث

نکات مهم در خصوص طرح دعوای اعتراض ثالث طاری

1) اولین نکته مهم در خصوص دعوای اعتراض ثالث طاری آن است که در این دعوا، رای مورد اعتراض میان افراد دیگری صادر گردیده است اما علیه معترض ثالث مورد استفاده و استناد قرار گرفته است.

2) اعتراض ثالث‌ طاری در دادگاهی مطرح می‌شود که دعوا در آن در جریان بوده و رای مورد اعتراض به عنوان دلیل مورد استفاده قرار گرفته است. 

3) اعتراض ثالث طاری در دادگاهی که دعوا در آن در جریان است، بدون تقدیم دادخواست بعمل می‌آید. اما اگر درجه دادگاه پایین‌تر از دادگاهی باشد که رای مورد اعتراض را صادر نموده است، معترض می‌بایست دادخواست خود را به دادگاهی که رای را صادر کرده است تقدیم نماید (به دلالت ماده 421 قانون آیین دادرسی مدنی). فی‌الواقع معترض ثالث مکلف است دادخواست اعتراض خود را به دفتر دادگاه صادرکننده رای مورد اعتراض تقدیم کند. دادگاه صادرکننده رای، دادخواست را بررسی نموده و به همان ترتیب مقرر در دادرسی نخستین، به دعوا رسیدگی و اتخاذ تصمیم می‌نماید.

4) پس از طرح دعوای اعتراض ثالث طاری، اگر دادگاهی که به دعوا رسیدگی می‌نماید تشخیص دهد که رای صادره در خصوص اعتراض ثالث، موثر در دعوا است، رسیدگی به دعوا را تا حصول نتیجه دعوای اعتراض ثالث به تاخیر می‌اندازد اما اگر تشخیص دهد که رای آن دعوا (اعتراض ثالث) در دعوای مطروحه تاثیرگذار نیست، به دعوا رسیدگی نموده و رای مقتضی را صادر می‌نماید. 

5) اگر دادگاه تشخیص دهد که رای صادره در خصوص اعتراض ثالث در سرنوشت دعوای مطروحه موثر خواهد بود ابتدا بررسی می‌نماید که رسیدگی به آن دعوا در محدوده صلاحیت او است یا خیر، بنابراین دو فرض قابل تصور می‌باشد: 

الف) اگر رسیدگی به دعوای اعتراض ثالث طاری در صلاحیت دادگاهی باشد که به دعوا رسیدگی می‌نماید (بطور مثال اصل دعوا در یکی از شعبات مجتمع قضایی شهید صدر تهران مطرح است و رای مورد اعتراض نیز از یکی از شعبات مجتمع قضایی عدالت تهران صادر شده است)، در این فرض، با توجه به یکسان بودن درجات هر دو دادگاه، خودِ دادگاه به دعوای اعتراض ثالث طاری رسیدگی نموده و رسیدگی به دعوای اصلی را تا زمانی که نتیجه دعوای اعتراض ثالث مشخص شود، به تاخیر می‌اندازد و پس از حصول نتیجه دعوای اعتراض ثالث، به اصل دعوا رسیدگی می‌نماید.

ب) اگر رسیدگی به دعوای اعتراض ثالث طاری خارج از صلاحیت دادگاهی باشد که به دعوا رسیدگی می‌نماید (بطور مثال دعوای اصلی در مرحله بدوی است اما رای مورد اعتراض از دادگاه تجدیدنظر صادر شده است)، در این‌صورت به معترض ثالث ابلاغ می‌شود که ظرف مهلت مقرر بیست روزه دادخواست اعتراض ثالث خود را تقدیم دادگاه صالح نماید و گواهی آن را به دادگاهی که دعوا در آن مطرح است، ارائه دهد در صورتی که معترض ثالث ظرف مهلت مقرر اقدام به انجام این کار ننماید، دادگاه رسیدگی به دعوای اصلی را ادامه می‌دهد.

مطلب مرتبط: تفاوت اعتراض شخص ثالث با اعتراض ثالث اجرایی چیست؟

مستندات قانونی مرتبط با اعتراض ثالث طاری

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه: 680/96/7 شماره پرونده: 808-1/127-95 تاریخ نظریه: 1396/03/23

1- آیا معترض ثالث طاری موضوع مواد 419 و 421 و 423 قانون آئین دادرسی مدنی و معترض ثالث اجرائی موضوع مواد 146و 147 قانون اجرای احکام مدنی الزام و تکلیف دارند نام و نام خانوادگی و اقامتگاه خوانده دعوی اعتراض ثالث را در درخواست اعتراض ثالث تعیین و تعرفه کنند؟ 2- در صورتی که معترض ثالث طاری یا اجرائی تکلیف و الزام فوق را اجرا نکند محکمه باید چه نوع تصمیم یا رای اتخاذ و انشا کند؟

اولاً: هرگاه اعتراض ثالث طاری در دادگاهی که دعوا در آن مطرح است به عمل آید برابر صدر ماده 421 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی 79 نیاز به تقدیم دادخواست ندارد. در این‌صورت چنانچه طرفین رای مورد اعتراض متعدد نباشند، بدیهی است که هر دو، طرف دعوی اعتراض ثالث طاری می‌باشند اما اگر متعدد باشند معترض باید شخص یا اشخاص طرف دعوای خود را معین نماید و در هر دو حالت فوق باید نشانی ایشان را نیز قید کند. به عبارت دیگر عدم نیاز به تقدیم دادخواست نافی تعیین طرف دعوی اعتراض ثالث طاری و نشانی آنها نمی‌باشد و چنانچه هر یک از این موارد را معین نکند و به نظر دادگاه رسیدگی ممکن نباشد، دادگاه قرار عدم استماع دعوای اعتراض ثالث طاری را صادر می‌کند. بدیهی است در خصوص عدم اعلام نشانی گرچه در فرض مطروحه مورد از موارد صدور اخطار نقص دادخواست که از وظایف مدیر دفتر است نمی‌باشد ولی منعی وجود ندارد که مدیر دفتر بنا به دستور دادگاه به معترض اخطار کند که نشانی صحیح طرف‌های اعتراض خود را اعلام کند و یا درخواست نشر آگهی نماید. ثانیاً: در خصوص اعتراض اجرائی موضوع ماده 147 قانون اجرای احکام مدنی، همانگونه که در متن این ماده تصریح شده است مفاد شکایت باید به طرفین ابلاغ شود و منظور از طرفین مذکور در این ماده، محکوم‌له و محکوم‌علیه هستند که در هر حال طرف دعوای اعتراض ثالث اجرائی می‌باشند و از نظر لزوم اعلام نشانی ایشان و ضمانت اجرای مربوط، وضعیت مشابه بند یک است.

صورت‌جلسه نشست قضائی استان فارس/ شهر کازرون مورخه ۱۳۹۸/۰۴/۲۰

کدام دادگاه صالح به رسیدگی به اعتراض ثالث طاری است؟

نظر هیئت عالی

در فرض سوال دادگاه صالح به رسیدگی، دادگاهی است که رای به عنوان دلیل در آن مرجع ارائه گردیده؛ مگر اینکه رای مورد اعتراض از یک مرجع بالاتر صادر شده باشد که در این صورت باید در دادگاه صادرکننده رای مورد رسیدگی قرار گیرد.