جرم ورود به عنف به منزل دیگری چیست؟ ارکان تشکیل‌دهنده آن کدام است؟
جرم ورود به عنف به منزل دیگری
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
تعریف جرم ورود به عنف به منزل دیگری
حفظ امنیت تصرف افراد در املاک خویش و همچنین حفظ حرمت منزل اشخاص، در زمره مهم‌ترین حقوقی است که قانونگذار در قانون اساسی و نیز سایر قوانین بدان تاکید نموده است (به دلالت اصل 22 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران). قانونگذار در مواد 580 و 694 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، ورود به عنف به منزل دیگری را جرم‌انگاری نموده و برای مرتکب یا مرتکبین آن تعیین مجازات نموده است. ذکر این نکته حائز اهمیت است که در ماده 580 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات جرم ورود به عنف به منزل دیگری زمانی محقق می‌گردد که هر یک از مقامات و ماموران دولتی بدون داشتن حکم قانونی و بدون رضایت صاحب منزل، مرتکب این جرم می‌شوند لیکن در ماده 694 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات مرتکب جرم ورود به عنف به منزل دیگری، اشخاص عادی می‌باشند. فلذا جرم ورود به عنف به منزل دیگری به جرمی اطلاق می‌گردد که به موجب آن فردی (اعم از اشخاص عادی یا ماموران دولتی) بدون داشتن مجوز قانونی و بدون رضایت صاحب منزل، با عنف یا تهدید وارد منزل متعلق به دیگری می‌شود. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با جرم ورود به عنف به منزل دیگری و ارکان تشکیل‌دهنده آن پرداخته شود.
ارکان تشکیل‌دهنده جرم ورود به عنف به منزل دیگری
از آنجایی که حفظ حریم خصوصی اشخاص، مورد حمایت قانونگذار است که می‌بایست از تعرض مصون بماند، فلذا هرگونه تعرض به منزل و محل سکونت اشخاص، با عنف و یا تهدید و بدون رضایت ایشان، جرم بوده که موجب تحقق جرم ورود به عنف به منزل دیگری موضوع مواد 580 و 694 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات خواهد شد. حسب مواد فوق‌الاشاره ورود غیرقانونی به منازل اشخاص بدون رضایت ایشان و با عنف یا تهدید، جرم بوده که مرتکب یا مرتکبین آن محکوم به تحمل مجازات مقرر قانونی می‌گردند. سزاوار توجه است که موضوع جرم هر دو ماده فوق، یکسان می‌باشد (=جرم ورود به عنف به منزل دیگری) لیکن مرتکبین آنها متفاوت است که این تفاوت باعث تفاوت مجازات ایشان و قابل گذشت بودن یا نبودن جرم ارتکابی گردیده است.
در خصوص ارکان تشکیل‌دهنده جرم ورود به عنف به منزل دیگری می‌توان اینگونه بیان نمود که نیک مستحضرید که هر جرم مرکب از سه عنصر قانونی، مادی و روانی می‌باشد و جهت جرم شناختن هر فعل یا ترک فعلی می‌بایست هر سه عنصر فوق‌الاشاره توأمان وجود داشته باشند. ارکان تشکیل‌دهنده جرم ورود به عنف به منزل دیگری همانند سایر جرائم عبارتند از: عنصر قانونی، عنصر معنوی (رکن روانی) و عنصر مادی.
1- عنصر قانونی، مستند قانونی هر جرم است. این رکن در واقع در راستای اصل قانونی بودن جرم و مجازات موضوع ماده 2 قانون مجازات اسلامی پیش‌بینی شده است. رکن قانونی در طول دو رکن دیگر قرار دارد بدین معنی که رکن قانونی جرم باید باشد تا بتوان در خصوص رکن مادی و معنوی آن جرم اظهارنظر کرد. عنصر قانونی جرم ورود به عنف به منزل دیگری، مواد 580 و 694 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات می‌باشد.
2- عنصر معنوی، اندیشه و فعل و انفعالات ذهنی مرتکب جرم است و حال و احوال ذهنی مجرم در این رکن مورد بررسی قرار می‌گیرد. عنصر معنوی جرم ورود به عنف به منزل دیگری عبارت است از سوءنیت و اقدام آگاهانه و عامدانه مرتکب جرم در ورود به منزل دیگری بدون داشتن حق قانونی همراه با عنف یا تهدید.
3- عنصر مادی در واقع نِمود بیرونی اندیشه مجرمانه (آثار ملموس و بیرونی جرم) است و آثار بیرونی رفتار مجرمانه (پیکره جرم) در این رکن مورد بررسی قرار می‌گیرد. عنصر مادی جرم ورود به عنف به منزل دیگری، عبارت است از رفتار فیزیکی مرتکب جرم و کلیه اقدامات انجام گرفته توسط وی اعم از شکستن قفل منزل، کنار زدن متصرف ملک و ... جهت ورود غیرقانونی به محل سکونت متعلق به دیگری با انجام رفتارهای تهدیدآمیز می‌باشد.
نکته مهم و قابل توجه آن است که موضوع جرم مندرج در مواد 580 و 694 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات ورود غیرقانونی به منزل و محل سکونت افراد است فلذا مکان‌هایی مانند چادرهای مسافرتی، محل کار و ... مشمول مواد فوق نمی‌شوند. مساله قابل توجه دیگر آن است که یکی از شروط مهم جهت تحقق جرم ورود به عنف به منزل دیگری، عدم رضایت بزه‌دیده (=متصرف قانونی ملک) در ورود به منزل وی می‌باشد فلذا صرف عدم رضایت متصرف ملک در ورود به منزل وی جهت تحقق جرم ورود به عنف به منزل دیگری کفایت می‌نماید.
بیشتر بخوانید: جرم تخریب چیست؟ شرایط لازم جهت تحقق آن کدام است؟
مجازات جرم ورود به عنف به منزل دیگری
بنابر مندرجات تنظیمی در ماده 694 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، مجازات جرم ورود به عنف به منزل دیگری در فرضی که اشخاص عادی مرتکب این جرم شده باشند، حبس از 6 ماه تا 3 سال می‌باشد و در صورتی که مرتکبین جرم دو نفر یا بیشتر باشند و حداقل یکی از آنها حامل سلاح بوده باشد، مجازات آنها حبس از 1 تا 6 سال خواهد بود. لازم به توضیح است که جرم ورود به عنف به منزل دیگری موضوع ماده فوق یک جرم قابل گذشت است که مستند به ماده 11 قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399، حداقل و حداکثر این مجازات به نصف کاهش یافته است. لکن مجازات جرم ورود به عنف به منزل دیگری موضوع ماده 580 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات که مرتکب یا مرتکبین آن ماموران قضایی یا غیرقضایی (ماموران دولتی) می‌باشند، حبس از یک ماه تا یک سال تعیین شده است مگر آنکه مرتکب جرم ثابت نماید که بنابه دستور یکی از رؤسای خود که صلاحیت حکم را داشته است، اکراه به انجام این کار شده است که در این‌صورت مجازات فوق در خصوص آمر به اجرا درمی‌آید. لازم به توضیح است که اگر جرم ورود به عنف به منزل دیگری در شب اتفاق افتاده باشد، مجازات مرتکب جرم یا آمر وی، حداکثر مجازات خواهد بود.
بیشتر بخوانید: جرم تهدید چیست؟ شرایط تحقق آن کدام است؟
نکات مهم در خصوص جرم ورود به عنف به منزل دیگری
1) جهت تحقق جرم ورود به عنف به منزل دیگری لزومی به حضور متصرف و یا صاحب خانه در منزل وجود ندارد و صرف ورود بدون مجوز به منزل دیگری بدون رضایت صاحب وی کفایت می‌نماید.
2) در فرضی که حکم قانونی جهت ورود به منزل دیگری صادر شده باشد لیکن متصرف منزل علی‌رغم صدور دستور از باز نمودن درب خودداری نماید، امکان صدور دستور باز نمودن درب توسط مقام قضایی رسیدگی‌کننده به پرونده وجود دارد لازم به توضیح است چنان‌چه این اقدام باعث ورود خسارت به منزل شود، در صورت صدور حکم برائت یا قرار منع یا موقوفی تعقیب، امکان مطالبه خسارت از دولت وجود دارد. (مستند به ماده 145 قانون آیین دادرسی کیفری)
3) قانونگذار جرم ورود به عنف به منزل دیگری در فرضی که مرتکب آن ماموران دولتی باشد را به دلیل تبعات منفی این جرم از سوی اشخاص فوق، یک جرم غیرقابل گذشت اعلام نموده است. (جهت مشاهده تعریف قانونگذار از جرم غیرقابل گذشت، تبصره 2 ماده 100 قانون مجازات اسلامی مشاهده گردد.)
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می‌توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.
