عدالتسرا

لوگوی عدالت سرا

شرایط پذیرش تقاضای اعسار از سوی بدهکار

تقاضای اعسار

اعسار چیست و مُعْسر کیست؟

اعسار از ریشه عُسر و به معنی فقر و تنگدستی است. اعسار حالت و وضعیت کسی است که در شرایط فقر و تنگدستی قرار گرفته و از عهده مخارج، هزینه ها و بدهی خود بر نمی آید. وقتی کسی در یک دادگاه یا شورای حل اختلاف محکوم به پرداخت پول یا مالی به کسی شود و توان اجرای حکم صادره را نداشته باشد باید “تقاضای اعسار” کند.

نکته قابل توجه این است که لزوماً ادعای اعسار زمانی نیست که شخصی عملاً هیچ وجه یا مالی نداشته باشد، بلکه گاهی شخص بدهکار ممکن است ثروت یا مال یا دارایی کافی داشته باشد اما آن اموال در وضعیت یا جایی قرار دارند که فرد هم اکنون به آنها دسترسی ندارد که در این حالت نیز در حکم مُعسر محسوب می شود چون ناخواسته و خارج از اراده او می باشد مانند غرق شدن تمام اموال در دریا و عدم امکان دسترسی به آنها.

به بیانی دیگر معسر کسی است که در دادگاه ادعای اعسار می کند. بنابراین فردی که در دادگاه محکومیت قطعی به پرداخت وجهی به کسی پیدا کرده، اگر توان و قدرت پرداخت یک جای تمام بدهی را ندارد می تواند تقاضای اعسار به تقسیط بدهی کند که در صورت احراز اعسار به او “معسر” گفته می شود.

به عبارت دیگر معسر کسی است که بدلیل نداشتن مالی بجز مستثنیات دین، قادر به تادیه دیون خود نباشد.

اعسار یک وضعیت و حالت دائمی نیست. زیرا ممکن است امروز یک فرد معسر باشد ولی چندی بعد وضعیت مالی او به هر دلیلی حتی به واسطه رسیدن ارث، بهتر از گذشته شود.

به همین خاطر قانونگذار این موضوع را با شیوه “تقاضای تعدیل” قابل تغییر دانسته و فرد طلبکار اگر از بهبود وضعیت مالی معسر اطلاع حاصل کند می تواند از دادگاه صادرکننده حکم اعسار تقاضای تعدیل اقساط را کند که در صورت رسیدگی و احراز، ممکن است رقم اقساط را بیشتر کند. لذا حکم اعسار مانند احکام دیگر از اعتبار امر مختوم برخوردار نیست و قابل تغییر می باشد.

هم چنین اشاره می شود که اگر وضعیت بدهکار بدتر از گذشته یعنی در زمان صدور حکم اعسار شود او نیز می تواند تقاضای تعدیل حکم اعسار را بنماید که با اثبات آن، مبلغ اقساط به تشخیص دادگاه کاهش می یابد.

مطلب مرتبط: هزینه دادرسی و اعسار از پرداخت هزینه دادرسی

برای تقاضای اعسار به تقسیط بدهی به کجا باید مراجعه کنیم؟

مطابق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب سال ١٣٩۴، تقاضای اعسار باید در قالب دادخواست به دادگاه صادرکننده رای قطعی یا شورای حل اختلافی که رای قطعی لازم الاجرا صادر کرده ارائه شود.

هم چنین نسبت به آرای قطعی هیات حل اختلاف کارگر و کارفرما که از سوی اداره کار صادر می شود نیز در دادگاه مجری رای می توان تقاضای اعسار نمود.

داخواست اعسار از تجار و اشخاص حقوقی مانند شرکت ها پذیرفته نمی شود. بلکه این اشخاص بجای اعسار، باید تقاضای ورشکستگی کنند در غیر اینصورت دادگاه دادخواست اعسار این اشخاص را رد می کند.

وقتی که رای بدوی از دادگاه صادر می شود و نسبت به آن اعتراض و تقاضای تجدیدنظر شود، نمیتوان از مرجع تجدیدنظر تقاضای اعسار نمود مگر اینکه رای تجدیدنظر صادر شود که در این صورت تقاضای اعسار باید به همان دادگاه نخستین رسیدگی کننده به دعوای اصلی یا دادگاه صادرکننده اجرائیه و بطرفیت محکوم له (طلبکار) اقامه شود.

هیچ منع قانونی وجود ندارد که دادخواست اعسار توسط شخص بدهکار (محکوم علیه) یا وکیل او به دادگاه ارائه شود.

صرف داشتن وکیل دلیل بر خروج از اعسار یا به منزله توان مالی برای پرداخت بدهی (محکوم به) نمی باشد مگر در مواردی که مبلغ بدهی بسیار کمتر از حق الوکاله ای باشد که فرد بدهکار به وکیلش داده باشد که در این حالت بعید بنظر می رسد که تقاضای اعسار پذیرفته شود.

به تقاضای اعسار خارج از نوبت رسیدگی می شود و جز دعاوی غیرمالی است یعنی اگر برای مثال فردی به ١٠٠ میلیون تومان بدهی محکوم شود در هنگام تقاضای اعسار هزینه دادرسی او مانند دعاوی غیرمالی است و مانند دعوای مالی لازم نیست سه و نیم درصد هزینه دادرسی بپردازد.

تقاضای اعسار
تقاضای اعسار – عدالت سرا
چه کسانی و در چه زمانی می توانند تقاضای اعسار کنند؟

تقاضای اعسار که در قالب دادخواست و از طریق طرح دعوا علیه طلبکار انجام می شود صرفاً از سوی محکوم علیه (بدهکار) یا وکیل یا نماینده قانونی او مانند ولی یا قیم پذیرفته می شود.

چنانچه محکوم علیه تا ٣٠ روز پس از ابلاغ اجراییه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خویش را اقامه کرده باشد، حبس نمی شود مگر اینکه دعوای اعسار را مسترد کند (پس بگیرد) یا به موجب حکم قطعی رد شود.

 

تقاضای اعسار به دو صورت امکان پذیر است:
  • اعسار مطلق
  • اعسار به تقسیط

در حالت اول شخص بدهکار، خود را در وضعیتی معرفی می کند که نه مالی دارد نه شغلی و لذا تقاضای صدور حکم به اعسار مطلق خود را دارد که در نتیجه آن حتی به صورت اقساط نیز ملزم به پرداخت بدهی نمی باشد اما هرگاه مالی از او بدست آید با معرفی طلبکار، قابل توقیف است.

اما در حالت دوم که اغلب دعاوی اعسار بدین گونه هستند فرد صرفاً ادعا می کند قدرت پرداخت یک جای محکوم به را ندارد اما با توجه به قدرت کار کردن و درآمد ماهیانه ای که دارد، می تواند بصورت قسطی بدهی اش را پرداخت کند، که به تشخیص دادگاه محکوم به پرداخت قسمتی از بدهی بصورت پیش پرداخت می شود و مابقی را در طی مدت معینی بصورت اقساطی پرداخت کند. مانند اعسار از پرداخت یک جای مهریه زن توسط مرد که دادگاه طبق رویه موجود در دادگاه خانواده، مرد را محکوم به پرداخت تعدادی سکه بصورت یکجا می نماید و سپس باید بصورت قسطی در قالب نیم سکه یا تمام سکه باقی بدهی خود را از بابت مهریه قانونی همسرش به او بپردازد.

قابل ذکر است که زمانی تقاضای اعسار پذیرفته می شود که شخص بدهکار هیچ وجه یا مالی بجز مستثنیات دین نداشته باشد بنابراین اگر اموالی از بدهکار شناسایی شود که تکافوی پرداخت بدهی او را کند از محل فروش آن بصورت مزایده، حکم اجرا می شود و محکوم علیه حبس نمی شود و تقاضای اعسار او نیز پذیرفته نخواهد شد.

مطلب مرتبط: شرایط پذیرش اعسار کسبه جزء

شرایط و مدارک لازم برای تقاضای اعسار به تقسیط چیست؟

وقتی کسی به موجب حکم دادگاه به دادن هر نوع مالی به فردی محکوم می شود و توان پرداخت آن را نداشته باشد طبق شرایط زیر می تواند تقاضای اعسار کند. اعسار باید در قالب فرم دادخواست تنظیم و بطرفیت محکوم له (طلبکار) به دادگاه صادرکننده حکم قطعی یا دادگاه صادرکننده اجراییه تسلیم شود.

یکی از مهم ترین ارکان دادخواست اعسار، معرفی حداقل دو شاهد به دادگاه است تا نسبت به اعسار و عدم قدرت مالی بدهکار نسبت به پرداخت یک جای بدهی او شهادت و گواهی بدهند. شهود باید از وضعیت مالی و معیشت فرد اطلاع کافی داشته باشند و شهادت نامه باید علاوه بر هویت و اقامتگاه (نشانی) شاهد، دربردارنده منشاء اطلاعات و سایر موارد دیگر باشد.

شاهد باید علاوه بر هویت، شغل، میزان درآمد و نحوه قانونی امرار معاش و درآمد مدعی اعسار (بدهکار)، به این موضوع نیز اشاره کند که مدت نسبتاً مشخصی با مدیون معاشرت داشته که بواسطه آن نسبت به وضعیت معیشتی او اطلاع کافی دارد و منشا اطلاعات او صرفاً گفته های دیگران و یا فرد بدهکار نیست.

تقاضای اعسار
تقاضای اعسار – عدالت سرا

یکی دیگر از اقدامات ضروری در هنگام ارائه دادخواست اعسار این است که، مدعی اعسار باید صورت کلیه اموال خود شامل تعداد یا مقدار و قیمت کلیه اموال منقول و غیرمنقول خود را بطور شفاف و دقیق و همچنین میزان وجوه نقدی که در بانک ها یا موسسات مالی و اعتباری ایرانی و حتی خارجی دارد، به همراه مشخصات کامل حساب های مذکور را به دادگاه اعلام نماید.

هم چنین مدعی اعسار باید کلیه مطالبات خود از اشخاص ثالث و اموالی که به هر نحوی نزد اشخاص ثالث دارد و نیز فهرست کلیه نقل و انتقالات و هر نوع تغییر دیگر در اموال فوق را در طی یک سال قبل از طرح دعوای اعسار به بعد را ضمیمه دادخواست کند. پس از ثبت دادخواست اعسار، دادگاه مکلف است فوراً با استعلام از مراجع ذیربط نسبت به بررسی وضعیت مالی محکوم علیه جهت روشن شدن اعسار او اقدام کند.

البته در عمل فرد طلبکار باید تقاضای استعلام از مراجع قانونی را بنماید که معمولاً از سه طریق استعلام صورت می گیرد:

در صورت اثبات اعسار مدیون، چنانچه وی توان پرداخت به نحو اقساط به تشخیص دادگاه داشته باشد، دادگاه ضمن صدور حکم اعسار با ملاحظه وضعیت مالی او مهلت مناسبی را برای پرداخت می دهد یا حکم تقسیط بدهی را صادر می کند.

در تعیین اقساط باید میزان درآمد مدیون و معیشت ضروری او لحاظ شده و به نحوی باشد که او توانایی پرداخت آن را داشته باشد. توجه به این نکته مهم ضروری است که صدور حکم تقسیط بدهی، یا دادن مهلت به مدیون، مانع از آن نیست که اگر اموالی از محکوم علیه بدست آید، باقی مانده بدهی آن قابل برداشت نباشد.

اگر دعوای اعسار رد شود، مدعی می تواند نسبت به آن تقاضای تجدیدنظر کند. دادگاه در ضمن حکم به رد دعوا، مدعی اعسار را به پرداخت خسارات وارد شده بر خوانده دعوای اعسار، مشروط به درخواست وی محکوم می کند.

ممکن است محکوم علیه به منظور فرار از اجرای حکم در صورت اموال خود، از اعلام کامل دارایی اش خودداری کند یا پس از صدور حکم اعسار معلوم شود برخلاف واقع خود را معسر قلمداد کرده است، در این صورت دادگاه ضمن حکم به رفع اثر از حکم اعسار سابق، محکوم علیه را به حبس تعزیری درجه ٧ محکوم خواهد کرد و شخصی هم که به وی برای گمراه کردن دادگاه کمک کرده تا موجب صدور حکم اعسار شود، از شش ماه تا دو سال به برخی ممنوعیت های قانونی محکوم می کند.

جهت مشاوره حقوقی با وکیل پایه یک دادگستری به صفحه تماس با ما مراجعه فرمائید.

14 دیدگاه دربارهٔ «شرایط پذیرش تقاضای اعسار از سوی بدهکار»

  1. آیا امواق غیر منقول مثل مغازه مدیون و بدهکار را مشمول قانون اعسا ر می کند و یا جزو داراییهای مشمول توقیف اموال میشود.

    1. تحریریه گروه وکلای عدالت سرا

      سلام دوست عزیز
      آن دسته از اموالی که شامل مستثنیات دین میشوند به هیچ عنوان قابل توقیف نمی باشند و رویه قضایی به این صورت است که یک خانه و ماشین در حد نیاز قابل توقیف نیست و یا اینکه وسیله امرار معاش مانند خودروی یک راننده تاکسی بدلیل اینکه تنها منبع درآمد فرد می باشد قابل توقیف نیست.

    1. تحریریه گروه وکلای عدالت سرا

      سلام دوست عزیز
      در مواردی که خوانده توانایی مالی برای پرداخت اجرت المثل را ندارد، می تواند تقاضای تقسیط اجرت المثل ایام تصرف را به دادگاه ارائه نماید.
      دادگاه با کمک کارشناس می تواند امکان تقسیط اجرت المثل را بررسی نموده و کل مبلغ را در فواصل مشخص و مقدار مشخص از خوانده دریافت نماید.
      ضمنا از آنجایی که اجرت‌المثل، خسارت محسوب می‌شود و وجه نقد نیست، به آن خسارت تاخیر تادیه تعلق نمی‌گیرد.

  2. به شخص بدهکاری ندانسته جنس فروختم بلافاصله متوجه شدم رفتم سراغش هرکاری کردم جنسامو پس نداد وقسم وآیه خورد پولتو میدم، بعدم ۳سال متواری شد تا بلاخره پیداش کردیم و حبسش کردیم.الانم با کمال پرویی اعسار داده.چون زندان بوده آیا اعسارش به راحتی قبول میشه

    1. تحریریه گروه وکلای عدالت سرا

      سلام دوست عزیز
      در مورد پرونده شما در صورت اثبات اعسار بدهکار، چنانچه وی به تشخیص دادگاه توانایی پرداخت به شکل اقساط را داشته باشد، دادگاه ضمن صدور حکم اعسار با ملاحظه وضعیت مالی او مهلت مناسبی را برای پرداخت می دهد یا حکم تقسیط بدهی را صادر می کند.

  3. سلام من هیچ مال منقول و غیر منقولی ندارم جز یه گوشی موبایل ۳ میلیونی .
    محکوم به پرداخت ۳۵۶ میلیون تومان وجه التزام شدم ( کلاه برداری قانونی ) . میخواستم بدونم این امکان وجود داره که فقط اقساط پرداخت کنم ؟ چون هیچ پیش قسطی نمیتونم پرداخت کنم روانه زندان میشم ؟
    تا ماهی ۱٫۵ میلیون میتونم بدم شایدم ۲ میلیون .

    1. سلام
      دادگاه در وقت رسیدگی پس از استعلام از ادارات مربوطه اقدام به اخذ تصمیم در مورد پذیرش یا عدم پذیرش اعسار شما می نماید. تصمیم نهایی در مورد نحوه تقسیط محکوم به با دادگاه می باشد.

  4. سلام من به علت رکود بازار مجبور به جمع آوری مغازه شدم۸ماهه چکهای برگشت خورده بارها با شرکت تماس گرفتم که بیایید جنسهاتون و بدم چکهام و برام بفرستید قبول نکردند میگن باید پول بفرستی منم ندارم به غیر از جنسهاشون که پیش من است الان هم میخوان شکایت کننند من باید چکار کنم

  5. سلام من بابت دعوا و ضرب و جرح عمدی محکوم به پرداخت ۶۰ ملیون دیه شدم و یکسال حبس که در دادگاه تجدید نظر حبسم شکسته شد آیا میتوانم دیه را قسط بندی کنم ؟ در ضمن هیچ مالی ندارم و هیچ موجودی ای در حسابم نیست فقط یک موتور سیکلت دارم که سندش هم به اسم خودم نیست سربازیمم تازه تموم شده و بیکارم پدرم هم از کار افتادست و تک فرزندم ممنون میشم راهنمایی کنید

    1. سلام
      ممنونیم سایت عدالت سرا را که متعلق به خودتان است برای پرسش سوالتان انتخاب نمودید.
      شما در صورت عدم استطاعت مالی می توانید به استناد شهادت شهود و استشهادیه اعسار، دادخواست اعسار بدهید و اگر دادگاه تشخیص بدهد واقعا معسر هستید اعسار شما پذیرفته خواهد شد.
      با سایت عدالت سرا که متعلق به خودتان است همراه باشید.

  6. سلام من ضامن یک شخصی بودم و پشت چک های وی را امضا کردم ولی طرف اقساط خود را نداده و متواری شده الان شورای حل اختلاف ۴۷ میلیون حکم بریده من چگونه میتوانم تقاضای اعسار تقسیط بدهم

    1. سلام
      ممنونیم سایت عدالت سرا را که متعلق به خودتان است برای پرسش سوالتان انتخاب نمودید.
      در صورت نداشتن توانایی مالی، لازم است شما دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به تقدیم کنید. فرم استشهادیه و لیست اموال فراموش نشود.
      با سایت عدالت سرا که متعلق به خودتان است همراه باشید.

    2. استشهادیه دو شاهد مطلع از اوضاع شما. و صورت تمام دارایی را ضمیمه دادخواست اعسار و تقسیط محکوم به نمایید.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

به بالای صفحه بردن