صیغه 99 ساله چیست؟

تعریف ازدواج موقت

بنابر موازین و مندرجات قانونی موجود در قانون مدنی و هم‌چنین قانون حمایت خانواده، عقد ازدواج اعم است از عقد ازدواج دائم و عقد ازدواج موقت. به دلالت ماده 1075 قانون مدنی عقد نکاح موقت، آن قسم از عقد نکاح می‌باشد که برای مدت معینی واقع شده باشد. نکته قابل توجه آن است که اصل بر دائمی بودن عقد ازدواج است و در صورتی که در دائم یا موقت بودن عقد نکاح، تردیدی وجود داشته باشد، نکاح، دائم تلقی خواهد شد. در عقد ازدواج موقت، حتماً می‌بایست مدت، مشخص باشد در غیر این‌صورت، عقد باطل خواهد شد (مستنبط از ماده 1076 قانون مدنی). در خصوص تفاوت‌های میان عقد ازدواج دائم با عقد ازدواج موقت می‌توان اینگونه بیان نمود که در عقد ازدواج موقت برعکس ازدواج دائم، حتماً لازم است که مهریه و مدت نکاح، به نحو دقیق معین شده باشد چراکه عدم ذکر هر یک از این موارد به دلالت مواد 1076 و 1095 قانون مدنی منجر به بطلان عقد نکاح موقت خواهد شد. تفاوت دیگری که میان عقد ازدواج دائم با عقد ازدواج موقت وجود دارد آن است که در عقد موقت، زوجه علی‌الاصول حق نفقه ندارد مگر آنکه ‌پرداخت نفقه شرط شده باشد یا آنکه عقد مبتنی بر آن جاری شده (وفق ماده 1113 قانون مدنی) اما در ازدواج دائم زن علی‌الاصول حق نفقه دارد مگر آنکه حکم نُشوز وی صادر شده باشد. مورد دیگر آن است که در ازدواج موقت، زوجه و زوج مطلقاً از یکدیگر ارث‌ نمی‌برند بالعکس عقد دائم (مستفاد از ماده 940 قانون مدنی). در خصوص دیگر تفاوت‌های میان عقد نکاح دائم و موقت می‌توان به مواردی اعم از آنکه طلاق مختص عقد دائم است و یا مدت عده زوجه در نکاح موقت که حسب مورد عبارت است از دو طُهر (پاکی) یا 45 روز اشاره نمود. در ارتباط با صیغه 99 ساله به عنوان یکی از اقسام عقد موقت، می‌بایست بیان گردد که صیغه 99 ساله، نوعی از عقد موقت است که مدت زمان آن 99 سال می‌باشد. نکته مهم آن است که این نوع عقد موقت، هیچ تفاوتی با دیگر عقدهای موقت که مدت زمان آنها کمتر یا بیشتر است، نداشته و ندارد و تنها بدلیل استفاده عموم مردم، رایج و متداول شده است. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی می‌گردد به تفصیل در ارتباط با صیغه 99 ساله پرداخته شود.

مطلب مرتبط: نحوه مطالبه مهریه در عقد موقت چگونه است؟

صیغه 99 ساله

همانگونه که در ابتدای مقاله بیان گردید، صیغه 99 ساله نوعی از عقد ازدواج موقت است که جهت جلوگیری از گناه و ایجاد مَحرمیت میان زوجین منعقد می‌گردد. در صیغه 99 ساله همانند دیگر اقسام عقد موقت، ازدواج ایشان در شناسنامه زوجین منعکس نمی‌گردد لکن ازدواج حالت شرعی پیدا نموده و با جاری گشتن خطبه عقد، محرمیت میان زوج و زوجه برقرار می‌شود. نکته قابل ذکر آن است که صیغه 99 ساله هیچ‌گونه تفاوت خاصی با صیغه معمولی نداشته و ندارد و تنها مورد متفاوت آن، مدت زمان این دو می‌باشد که در صیغه معمولی، مدت، کوتاه‌تر است و پس از پایان یافتن زمان آن، زن و مرد دیگر به یکدیگر محرم نیستند و در صورت تمایل، می‌توانند این مدت را تمدید نمایند لکن در صیغه 99 ساله همان‌گونه که از نام آن پیداست، تا 99 سال میان زوجین محرمیت برقرار می‌باشد. علی‌ایحال صیغه 99 ساله با صیغه معمولی هیچ تفاوتی ندارد و زوجین مکلف به رعایت تمام قوانین و مقررات و احکام دینی و شرعی می‌باشند. مع‌الوصف در صیغه 99 ساله نیز همانند سایر اقسام عقد موقت، زوجه و زوج تحت هیچ شرایطی از یکدیگر ارث نمی‌بردند (فرزند حاصل از این ازدواج موقت از پدر و مادر خود ارث می‌برد؛ وفق بند 1 ماده 862 قانون مدنی)، زوجه اصولاً حق نفقه ندارد، تعیین ننمودن مهریه باعث بطلان عقد می‌گردد و ... .

در خصوص مدت زمان صیغه 99 ساله همانگونه که از نام آن پیداست، مدت زمان صیغه، 99 سال می‌باشد و پس از پایان آن دیگر زوج و زوجه به یکدیگر محرم نمی‌باشند. شایان ذکر است که هیچ‌گونه مانعی وجود ندارد که پیش از پایان این مدت نیز عقد موقت منحل گردد. این امر بدان معنا است که مرد می‌تواند پیش از تمام شدن مدت از آن رجوع نماید و پایان آن را اعلام نماید (بذل مدت، مستند به ماده 1139 قانون مدنی) بدین ترتیب محرمیت بین زوجین از میان می‌رود و دیگر به یکدیگر محرم نخواهند بود.

در ارتباط با شرایط جاری شدن صیغه 99 ساله می‌توان اینگونه بیان نمود که در انجام صیغه 99 ساله، تنها خواست و رضایت طرفین شرط نیست و می‌بایست حتماً صیغه عقد توسط زن و مرد یا عاقد یا وکیل آنان جاری گردد. سزاوار توجه است که رضایت هر دو طرف در صیغه 99 ساله بعنوان یکی از اقسام عقد موقت، شرط لازم و ضروری می‌باشد چراکه اگر یکی از آن دو، در اثر اجبار یا اکراه تن به ازدواج موقت داده باشد، عقد باطل خواهد شد. در صیغه 99 ساله همانند سایر اقسام عقد موقت، بنا بر نظر اکثریت فقها، اجازه پدر جهت ازدواج موقت برای دختر باکره لازم و ضروری می‌باشد. ذکر این نکته حائز اهمیت است که بدلیل طولانی بودن مدت صیغه 99 ساله، نباید آن را با عقد ازدواج دائم اشتباه گرفت چراکه صیغه 99 ساله، نوعی از عقد موقت است که تمامی احکام و شرایط عقد موقت می‌بایست در آن رعایت گردد و مدت 99 ساله آن باعث نمی‌شود که عقد ازدواج دائم تلقی گردد.

مطلب مرتبط: موارد انحلال عقد نکاح کدام‌اند؟

تفاوت‌های میان عقد دائم و صیغه 99 ساله

در خصوص تفاوت‌های میان عقد دائم و صیغه 99 ساله می‌توان موارد ذیل را برشمرد:

1) در عقد دائم تعیین مدت وجود ندارد اما در صیغه 99 ساله همانطور که از نام آن پیداست، تعیین مدت الزامی است.

2) در عقد موقت یا صیغه 99 ساله، زوجین از یکدیگر ارث نمی‌برند اما در عقد دائم بعد از جاری شدن خطبه عقد، زوجین از یکدیگر ارث می‌برند. (بیشتر بخوانید: میزان سهم‌الارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان چه مقدار است؟)

3) در صیغه 99 ساله بعنوان یکی از اقسام عقد موقت حتماً می‌بایست پیش از عقد، مهریه را تعیین نمود اما در عقد دائم می‌توان بعد از عقد نیز اقدام به تعیین مهریه نمود.

4) در ازدواج دائم یکی از وظایف شرعی و قانونی مرد، پرداخت نفقه زوجه می‌باشد (مستند به ماده 1106 قانون مدنی) لکن در صیغه 99 ساله، زوج مکلف به پرداخت نفقه نیست مگر آنکه میان طرفین شرط شده باشد.

5) مطابق با فقه و قانون، در ازدواج دائم حتی اگر زوج دارای چندین زوجه باشد، می‌بایست حق هم‌خوابی و برقراری رابطه جنسی میان تمامی زوجین را به نحو مساوات رعایت نماید اما در صیغه 99 ساله به عنوان یکی از اقسام ازدواج موقت چنین شرطی وجود ندارد.

6) در عقد دائم، زوجه جهت مطالبه مهریه خود تخییراً هم حق مراجعه به ادارات اجرای ثبت را دارد و هم می‌تواند مستند به بند 6 ماده 4 قانون حمایت خانواده (با رعایت بند 3 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402) به دادگاه خانواده رجوع نماید اما در عقد موقت با توجه به اینکه صیغه‌نامه، سند لازم‌الاجرا محسوب نمی‌شود، زوجه تنها حق رجوع به دادگاه خانواده و مطالبه مهریه خود را دارد.