میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان چه مقدار است؟
سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستری
تعریف حقوقی ارث
واژه ارث از منظر لغوی به معنای بقا میباشد. در اصطلاح علم حقوق، ارث به معنای ترکه، مال یا حقی است که با فوت متوفی (مورث) به بازماندگان (وراث) وی منتقل میگردد. قانونگذار در مواد 861 الی 949 قانون مدنی به مبحث ارث و طبقات وراث و همچنین میزان سهمالارث هر یک از آنان در فروض مختلف اشاره نموده است. به شرح مندرج در ماده 861 قانون مدنی موجبات ارث اعم است از نسب و سبب. افرادی که به موجب نسب ارث میبرند در سه طبقه دستهبندی شدهاند:
1- پدر و مادر و اولاد و اولاد اولاد؛
2- اجداد و برادر و خواهر و اولاد آنها؛
3- اعمام و عمّات و اخوال و خالات و اولاد آنها (وفق ماده 862 قانون مدنی)
نکته قابل ذکر آن است که زوج و زوجه، به دلالت ماده 864 قانون مدنی اشخاصی میباشند که به موجب سبب از یکدیگر ارث میبرند به شرطی که در حین فوت دیگری در قید حیات باشند و عقد ازدواج آنان نیز عقد دائم باشد نه عقد موقت چراکه مستفاد از ماده 940 قانون مدنی یکی از شروط مهم برای توارث زوجین و طبیعتاً مشخص شدن میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان، دائمی بودن عقد ازدواج میباشد. فلذا مطابق با مندرجات موجود در قانون مدنی، زوج و زوجه در عقد ازدواج دائم در صورت فوت هر یک از آنان، از یکدیگر ارث خواهند برد. ذکر این نکته حائز اهمیت است که میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان بر حسب فروض و شرایط مختلف، متفاوت میباشد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است سعی میگردد به تفصیل در ارتباط با میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان پرداخته شود.
مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای مطالبه سهمالارث
میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان
همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید، زوجینی که زوجیت آنها دائمی میباشد از یکدیگر ارث میبرند. سزاوار توجه است که شرط توارث در عقد ازدواج موقت به جهت مخالفت با قواعد آمره ارث، نامشروع و باطل است اما باطلکننده عقد نکاح نمیباشد. مساله مهم دیگر در خصوص توارث زوجین و تعیین میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان، این امر میباشد که حتماً میبایست که در زمان فوت، میان زن و شوهر رابطه زوجیت وجود داشته باشد ناگفته نماند که این مورد فقط یک استثناء دارد و آن هم در زمان عده طلاق رجعی است که بدلیل آنکه در آن ایام هم هنوز ایشان، زن و شوهر محسوب میشوند و امکان رجوع در زمان عده و ادامه زندگی مشترک وجود دارد، فلذا در این صورت از یکدیگر ارث میبرند. علیایحال چنانچه زوج و زوجه در زمان فوت دیگری، در عقد ازدواج دائم بوده باشند از یکدیگر ارث میبرند و در صورت وقوع طلاق میان آنان (به جز طلاق رجعی) از یکدیگر ارث نخواهند برد. در خصوص میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان میبایست بیان گردد که چنانچه زوج فوت نماید و فرزندی نداشته باشد، زوجه یکچهارم اموال او را ارث میبرد لکن اگر زوج دارای فرزند یا نوه باشد، زوجه یکهشتم از اموال او را ارث میبرد (مستند به ماده 913 قانون مدنی). شایان ذکر است که اگر زوجه پس از فوت زوج و پیش از تقسیم سهمالارث وی فوت نماید، سهمالارث او به وراث او خواهد رسید.
مساله مهم دیگر که در خصوص میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان میبایست بیان گردد آن است که اگر زوجه فوت نماید و فرزندی نداشته باشد، نصف اموال او به زوج میرسد و در صورت نبود وارث دیگر مانند پدر یا مادر، کل اموال او به زوج خواهد رسید اما اگر زوجه، فرزند یا نوه داشته باشد، یکچهارم اموال او سهم زوج خواهد بود. شایسته توجه است که زوج از تمامی اموال زوجه ارث میبرد اما زوجه در صورت داشتن فرزند، یکهشتم از عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان را ارث میبرد (مستفاد از ماده 946 قانون مدنی).
بیشتر بخوانید: سهمالارث طبقه اول وراث به چه میزان است؟
نکات مهم در خصوص میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان
1) به دلالت ماده 944 قانون مدنی قانونگذار در خصوص میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان شرایطی را پیشبینی نموده است که به موجب آن چنانچه مردی در زمان بیماری همسر خود را طلاق دهد و ظرف یک سال از تاریخ طلاق، به علت همان بیماری فوت نماید، حتی اگر طلاق صورت گرفته میان آنان از نوع طلاق بائن هم باشد، زوجه از زوج ارث میبرد به این شرط که در این مدت ازدواج نکرده باشد. ذکر این نکته حائز اهمیت است که اگر زوجه بعد از طلاق به علت مریضی فوت کند، زوج از او ارث نمیبرد.
2) در عقد ازدواج موقت بحث میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان، منتفی میباشد لکن فرزند حاصل از ازدواج موقت همانند فرزند حاصل از ازدواج دائم از پدر و مادر خود ارث میبرد. (وفق بند 1 ماده 862 قانون مدنی)
3) نکته مهم دیگر در خصوص میزان سهمالارث زوج و زوجه در صورت فوت هر یک از آنان این مورد میباشد که اگر زوج، در زمان فوت خود دارای دو یا چند همسر دائمی باشد و عقد ازدواج دائم بین آنان برقرار باشد، یکچهارم یا یکهشتم میان آنان بطور مساوی تقسیم میشود. (مستنبط از ماده 942 قانون مدنی)
4) اگر زوج فوت نماید و هیچ فرزند و یا ورثه دیگری نداشته باشد، سهم زوجه یکچهارم اموال وی میباشد و الباقی ماترک در حکم مال بلاوارث بوده و متعلق به حاکم شرع خواهد بود لکن در صورتی که زوجه فوت نماید و هیچ ورثه دیگری به غیر از زوج نداشته باشد تمامی ترکه به زوج میرسد. (وفق ماده 949 قانون مدنی)
4) مطابق ماده 946 (اصلاحی 06-11-1387) قانون مدنی «زوجه در صورت فرزنددار بودن زوج یکهشتم از عین اموال منقول و یکهشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان ارث میبرد. در صورتی که زوج هیچ فرزندی نداشته باشد سهم زوجه یکچهارم از کلیه اموال به ترتیب فوق میباشد.». بنابراین زوجه از یکهشتم یا یکچهارم قیمت عرصه و اعیان ارث میبرد و چون اجرتالمثل به عرصه و اعیان تعلق میگیرد، لذا تا زمانی که زوجه مالک عین عرصه و اعیان نشده است و فقط مالک قیمت آن است، نمیتواند اجرتالمثل مطالبه نماید. بدیهی است هر زمان سایر ورثه بخواهند قیمت یکهشتم یا یکچهارم عرصه و اعیان را به زوجه بدهند، باید قیمت روز آن را به زوجه پرداخت نمایند و در صورتی که ورثه از پرداخت قیمت سهام زوجه خودداری نمایند و وفق ماده 948 قانون مدنی یکهشتم یا یک چهارم عرصه و اعیان به زوجه تعلق گیرد، مستحق مطالبه اجرتالمثل از تاریخ تعلق خواهد بود.
امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. لطفا مطالب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به مطالب، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه ها مطرح نمایید در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.
افزودن دیدگاه
دیدگاه کاربران