نحوه طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو چگونه است؟

مفهوم حقوقی الزام به فک پلاک خودرو

یکی از دعاوی که به کرات در محاکم حقوقی مطرح می‌گردد، دعوای الزام به فک پلاک خودرو می‌باشد. قانونگذار در ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده (29) قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، فک پلاک خودرو را «تعویض پلاک متعلق به مالک از روی وسیله نقلیه و اختصاص پلاک به منتقل‌الیه و ثبت اطلاعات منتقل‌الیه به عنوان آخرین مالک در سامانه شماره‌گذاری و صدور سند مالکیت و کارت شناسایی خودرو و نصب پلاک مربوط به مالک جدید بر روی وسیله نقلیه.» تعریف نموده است. دعوای الزام به فک پلاک خودرو علی‌القاعده زمانی مطرح می‌گردد که فردی در مقام متعهد، به تعهد قراردادی خود مبنی بر فک پلاک خودرو عمل نمی‌نماید، فلذا طرف دیگر ناگزیر به مراجعه به محکمه و طرح دعوا می‌گردد (مستنبط از ماده 219 قانون مدنی). زمانی که فردی حسب مورد اقدام به خرید یا فروش خودرو می‌نماید لکن طرف دیگر قرارداد، در زمان تعیین شده در مرکز تعویض پلاک و دفتر اسناد رسمی حاضر نمی‌گردد تا فک پلاک خودرو انجام گیرد فلذا می‌بایست دعوای الزام به فک پلاک خودرو مطرح گردد. لازم به توضیح است که فک پلاک خودرو به معنای جدا کردن پلاک از خودرویی است که فروخته شده است. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو پرداخته شود.

مطلب مرتبط: نحوه طرح دعوای الزام به ایفای تعهد

نحوه طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو

دعوای الزام به فک پلاک خودرو، در واقع نوعی دعوای الزام به ایفای تعهدات قراردادی است که به طرفیت مستنکف از انجام تعهدات قراردادی مطرح می‌شود. جهت طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو لازم است که اولاً رابطه قراردادی میان خواهان و خوانده دعوا (خریدار و فروشنده) وجود داشته باشد؛ ثانیاً خوانده به تعهد خود مبنی بر فک پلاک خودرو عمل ننموده باشد؛ ثالثاً مدت مورد توافق طرفین جهت فک پلاک خودرو منقضی گردیده شده باشد. همچنین مدارک لازم جهت طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو عبارت‌اند از: کپی برابر با اصل سند مالکیت خودرو، کپی برابر با اصل مبایعه‌نامه فروش خودرو، کپی برابر با اصل کارت ملی صاحب پلاک، اظهارنامه (در صورت ارسال پیش از طرح دعوا) و‌ ... . در خصوص خواسته صحیح در طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو سزاوار توجه است که دو خواسته «الزام به فک پلاک» و «الزام به تعویض پلاک»، متفاوت از یکدیگرند؛ خواسته الزام به فک پلاک توسط فروشنده و به منظور دریافت پلاک خودرو صورت می‌گیرد و دعوای الزام به تعویض پلاک توسط خریدار و به منظور تغییر رسمی مالکیت مطرح می‌شود.

لازم به توضیح است در فرضی که مبایعه‌نامه‌ای میان خریدار و فروشنده تنظیم نشده باشد و یا در صورت تنظیم، بنا به هر علتی به آن دسترسی وجود نداشته باشد، خواهان دعوا می‌بایست به غیر از خواسته الزام به فک پلاک خودرو، خواسته اثبات وقوع عقد بیع را نیز در ستون خواسته دادخواست خود درج نموده و بدواً وقوع بیع میان خود و خوانده را با دلایل و قرائن موجود ثابت نماید. نکته قابل ذکر آن است که دعوای الزام به فک پلاک خودرو، یک دعوای غیرمالی محسوب می‌شود که هزینه دادرسی آن نیز بر همین اساس پرداخت می‌گردد. سزاوار توجه است که دادگاه صالح جهت طرح دعوای الزام به فک پلاک خودرو، مستند به ماده 11 و هم‌چنین ماده 13 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه حقوقی محل وقوع عقد یا محل اجرای تعهد و یا محل اقامت خوانده می‌باشد.

ذکر این نکته حائز اهمیت است که پس از تشکیل جلسه دادرسی، چنان‌چه دعوای الزام به فک پلاک خودرو از سوی خریدار خودرو مطرح شده باشد و وی خواهان دعوا باشد، دادگاه پس از بررسی‌های لازم، النهایه شخصی را محکوم به فک پلاک خودرو می‌نماید که پلاک بنام او به ثبت رسیده شده باشد اما در خصوص خسارات وارده به خریدار، قاعدتاً فردی محکوم خواهد شد که خودرو از او خریداری شده است (فروشنده) لکن در فرضی که دعوای الزام به فک پلاک خودرو توسط فروشنده خودرو یا شخصی که پلاک بنام وی است، مطرح شده باشد، دادگاه علی‌الاصول فردی را که خواهان دعوا مدعی فروش خودرو به او است را محکوم خواهد نمود. ناگفته نماند که در عرف معاملاتی به کرات مشاهده می‌گردد که بر روی یک خودرو معاملات متعددی صورت می‌‌پذیرد در نهایت فک پلاک خودرو پس از توقیف آن، می‌بایست با همکاری دو جانبه مالک اصلی و‌ اولیه (صاحب پلاک) و خریدار فعلی خودرو انجام شود.

بیشتر بخوانید: نمونه دادخواست الزام به فک پلاک خودرو

نکات مهم در خصوص دعوای الزام به فک پلاک خودرو

1) در فرضی که فروشنده به خریدار در خصوص تعویض پلاک خودرو، وکالت بدهد اما خریدار در مدت اندراجی در وکالت اعطایی، اقدام به تعویض پلاک ننماید، در این‌صورت فروشنده در ابتدا می‌بایست با ارسال اظهارنامه به خریدار، ایشان را ملزم به فک پلاک نماید و در صورت عدم انجام این امر توسط خریدار، فروشنده می‌تواند با تنظیم دادخواست الزام به فک پلاک خودرو به طرفیت خریدارِ مستنکف، اقدام به طرح دعوا در دادگاه محل اقامت او یا محل اجرای تعهد یا محل انعقاد قرارداد نماید. در صورت عدم حضور خریدار در دادگاه، غیاباً رسیدگی و رای صادر می‌گردد.

2) اگر فروشنده یا خریدار بنا به دلایلی نتوانند هر دو در مراکز نقل و انتقال خودرو جهت تعویض پلاک حاضر شوند می‌توانند به دو صورت ذیل اقدام به تعویض پلاک نمایند:

الف) وکالت فروش خودرو: در این‌صورت با امضای فروشنده، دیگر نیازی به حضور او در مراکز تعویض پلاک و متعاقباً در دفترخانه نیست و تمامی مراحل توسط خریدار انجام می‌گیرد.

ب) وکالت کاری در تعویض پلاک: در این‌صورت با تنظیم یک وکالت کاری میان فروشنده و خریدار، خریدار به عنوان وکیلِ فروشنده، می‌تواند به مراکز تعویض پلاک مراجعه و اقدام به تعویض پلاک خودرو نماید.

شایان ذکر است که فروشنده از زمان اتمام مدت وکالت تعویض پلاک که به خریدار اعطاء نموده و وی اقدامی نکرده باشد، می‌تواند دادخواست الزام به فک پلاک خودرو را به دادگاه صالح تقدیم نموده و محدودیتی از جهت زمانی برای طرح چنین دعوایی وجود ندارد.

3) در صورتی که چندین معامله در مورد یک خودرو انجام گرفته باشد، ضرورتی به طرف دعوا قرار دادن تمامیِ ایادی وجود ندارد و طرف دعوا قرار دادن فردی که برگ سبز خودرو بنام وی است (مالک اولیه) و فروشنده ماقبل، کفایت می‌نماید. علی‌القاعده دادگاه پیش از تشکیل جلسه دادرسی، از پلیس راهور استعلام نموده تا مشخص گردد که آیا مالک اصلی خودرو یعنی شخصی که پلاک خودرو بنام وی ثبت شده است، طرف دعوا قرار گرفته است یا خیر. پرواضح است که در فرضی که فردی که پلاک خودرو بنام وی ثبت شده است، طرف دعوای الزام به فک پلاک خودرو قرار نگرفته باشد، مقدمات رسیدگی دادگاه فراهم نبوده و مستند به ماده 2 قانون آیین دادرسی مدنی قرار عدم استماع دعوا صادر خواهد شد.

4) در فرضی که دعوای الزام به فک پلاک خودرو از سوی فروشنده یا مالک اولیه‌ای که پلاک بنام وی ثبت شده است، مطرح می‌شود، می‌توان خواسته دستور موقت مبنی بر توقیف سیستمی و فیزیکی خودرو را نیز مطرح نمود تا به محض توقیف خودرو، بتوان هر چه سریعتر نسبت به فک پلاک خودرو اقدام نمود.

5) با توجه به این که دعوای الزام به فک پلاک خودرو که عمدتاً برای جلوگیری از سوء استفاده خوانده اقامه می‌شود، یک دعوای غیرمالی است چراکه این دعوا یکی از آثار انتقال مالکیت است و مفروض آن است پیش از دعوای الزام به فک پلاک، خودرو به خواهان منتقل شده است (مستنبط از نظریه مشورتی شماره 7/1403/925 مورخ 1404/02/06)؛ لذا رسیدگی به آن مطلقاً در صلاحیت دادگاه صلح نمی‌باشد.

6) در صورتی که معامله‌ای میان خریدار و فروشنده در خصوص فروش یک خودرو منعقد گردیده و بر همین اساس نیز وکالت فروش خودرو در دفتر اسناد رسمی تنظیم و فروشنده به خریدار جهت تعویض پلاک خودرو مهلت مشخصی را اعطاء نموده باشد و خریدار نیز بر اساس همان وکالت فروش، اقدام به فروش خودرو به فرد دیگری نموده باشد لکن خریدار دوم بنا به هر علتی در مهلت مندرج در وکالت فروش، موفق به تعویض پلاک خودرو نشده باشد و به مالک اولیه خودرو (فردی که پلاک خودرو بنام وی ثبت شده است) جهت اعطای مهلت مجدد برای تعویض پلاک خودرو مراجعه نماید، مالک اولیه خودرو به هیچ عنوان نمی‌بایست وکالتی را برای خریدار دوم تنظیم نماید چراکه ممکن است این اقدام برای وی عواقب حقوقی و کیفری متعددی داشته باشد (تحت شرایطی می‌تواند به منزله‌ی فروش مال غیر قلمداد گردد چراکه با فروش خودرو به خریدار اول، وی دیگر مالکیتی بر خودرو ندارد که آن را به خریدار دوم منتقل نماید)، بنابراین در این فرض فروشنده اولیه یا می‌تواند مجدداً وکالتی را به خریدارِ مستقیمِ خود اعطاء نموده تا وی نیز بر همین اساس مجدداً به خریدار دوم وکالت را تفویض نماید و یا آنکه در صورت عدم انجام این امر، خریدار دوم ناگزیراً می‌بایست به محکمه مراجعه و دادخواست الزام به فک پلاک خودرو را به طرفیت فروشنده خود و مالک اولیه مطرح نماید.

7) به فروشندگان خودرو توصیه می‌گردد جهت تعویض پلاک خودرو در مهلت مقرر در مبایعه‌نامه و وکالت‌نامه اعطایی، وجه التزام لحاظ نمایند تا در صورت استنکاف خریدار از تعویض پلاک خودرو بتوانند از طریق مطالبه وجه التزام قراردادی، علاوه بر الزام خریدار به فک پلاک خودرو، خسارات خود را نیز مطالبه نمایند. شایان ذکر است برای آن‌که هر یک از دو سوی قرارداد به تعهدات خویش پای‌بند باشند و اهداف ایشان بهتر و مطمئن‌تر آشکار شود، یک گزینه خوشایند؛ برقراری وجه التزام یا جریمه مدنی موضوع ماده 230 قانون مدنی است.

8) سزاوار توجه است به صراحت ماده 3 آیین‌نامه اجرایی ماده (29) قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، ادارات راهنمایی و رانندگی و مراکز تعویض پلاک مکلفند پیش از هرگونه تعویض پلاک خودرو به نام مالک جدید، نسبت به بررسی و احراز اصالت وسیله نقلیه، هویت دارندگان وسایل نقلیه، اخذ گواهی دیون معوق و جریمه‌های رانندگی اقدام نمایند.