تایید فسخ قرارداد به جهت شرط خیار
تایید فسخ قرارداد به جهت شرط خیار

تایید فسخ قرارداد و شرط خیار

گاهی اوقات ممکن است که در قرارداد شرط شود که یکی از طرفین قرارداد بتواند طبق شرایط خاصی در مدت معینی قرارداد مزبور را فسخ نماید. به این حق، اصطلاحاً شرط خیار می گویند. در صورتی که صاحب حق ظرف مهلت تعیین شده، قرارداد را فسخ نماید، می تواند تایید فسخ قرارداد را از دادگاه بخواهد. دادگاه نیز پس از بررسی دادخواست، در صورت تایید، حکم به تایید فسخ قرارداد می دهد.

هر یک از طرفین قرارداد که دارای حق فسخ به جهت این شرط باشند، می توانند دادخواست تایید فسخ قرارداد را بر علیه یکدیگر مطرح نمایند. در دعوای تایید فسخ قرارداد اگر موضوع دعوا ملک باشد، در دادگاهی اقامه می شود که ملک در آنجا واقع است. پس از صدور رای مبنی بر تایید فسخ قرارداد این رای جنبه اعلامی دارد و نیازی به صدور اجراییه نمی باشد.

مطلب مرتبط: تایید فسخ قرارداد به جهت خیار تخلف شرط

نکات مهم در ارتباط با دعوای تایید فسخ قرارداد به جهت این شرط

  • تفاوت بارز میان شرط خیار و خیار شرط این است که قید عبارت “شرط خیار” در قرارداد ضروری است یعنی باید حتماً در قرارداد نوشته شده باشد اما در خیار شرط نیازی به ذکر خیار در قرارداد نمی باشد و در صورت نبود یکی از شروط قرارداد، این خیار بوجود می آید.
  • اگر در قرارداد برای خیار ذکر شده، مدت تعیین نگردد، هم عقد و هم شرط باطل است.
  • در دعوای تایید فسخ قرارداد، خواهان ابتدا باید اراده خود نسبت به فسخ معامله را اعلام کرده باشد و سپس تایید آن را از دادگاه بخواهد.
  • ذکر عبارت «در صورت پشیمان شدن از معامله … .» از مصادیق خیار شرط نیست و نحوه نگارش عبارت مذکور نیز افاده این مطلب را نمی‌نماید که عقد مبنیاً بر اساس شرط مذکور بنا شده بلکه تاکید بر تحکیم معامله و خسارتی که از کوتاهی در انجام معامله حاصل می‌شود، است.
  • درج شرط پشیمانی توام با تعیین مقطوع خسارت پشیمانی بدون تعیین مدت معین از مصادیق خیار شرط بدون مدت نیست که هم خود شرط باطل باشد و هم باعث بطلان عقد شود بلکه خیار شرط توام با وجه التزامی است که مدت آن عرفاً تا زمان تسلیم عوضین است بنابراین هم شرط و هم عقد صحیح است.
  • در صورت عدم تعیین مهلتی برای انتقال رسمی سند و تعیین مدت دقیق برای خیار شرط، در عقد بیع مدت خیار عرفاً در عقد معلوم است چرا که از زمان انعقاد عقد تا روز انتقال سند این حق برقرار است.
  • چنانچه در قرارداد شرط شود که هر یک از طرفین از انجام معامله منصرف بشود باید مبلغی به‌ عنوان زیان پرداخت نماید، عبارت مذکور خیار شرط نیست زیرا: اولاً عبارت یاد شده بیش از آنکه بیانگر اراده واقعی طرفین بر تعیین خیار شرط باشد ناشی از رسوبات اندیشه شرط ابتدایی و لازم الوفاء نبودن قراردادهای بی‌نام است، ثانیاً اگر عبارت مزبور را به معنای اختیار برهم زدن قرارداد در هر زمان دلخواه توسط یکی از طرفین بدانیم قطعاً از اسباب بطلان قرارداد است و این توصیف به‌ تبع، دعوای فسخ را نیز زایل می‌سازد ثالثاً یکی از الزامات اصل صحت اعمال حقوقی این است که قرارداد و شروط آن به‌ گونه‌ای تفسیر شوند که قرارداد صحیح دانسته شود.
  • اگر برای خیار شرط، زمان تعیین نشده باشد، شرط مذکور با مراجعه به داوری عرف، در حدود قرارداد طرفین قابل تعیین است.

مطلب مرتبط: تفاوت بطلان و فسخ قرارداد

مستندات قانونی مرتبط با دعوای تایید فسخ قرارداد به جهت این شرط

ماده ی ۳۹۹ قانون مدنی

در عقد بیع ممکن است، شرط شود که در مدت معین برای بایع یا مشتری یا هر دو یا شخص خارجی، اختیار فسخ معامله باشد.

ماده ی ۴۰۰ قانون مدنی

اگر ابتدای مدت خیار ذکر نشده باشد، ابتدای آن از تاریخ عقد محسوب است. والا تابع قرارداد متعاملین است.

ماده ی ۴۰۱ قانون مدنی

اگر برای خیار شرط مدت معین نشده باشد، هم شرط خیار و هم بیع، باطل است.

بیشتر بخوانید: نمونه رای بطلان معامله به جهت مجهول بودن مدت خیار شرط

رویه و نظریات قضایی

رأی شماره ی ۱۴۰۰ مورخ ۹۱/۱۰/۱۰ شعبه ی ۴۹ دادگاه تجدیدنظر استان تهران

در دعوای تنفیذ فسخ معامله، خواهان باید در ابتدا نسبت به اعلام اراده ی خود نسبت به فسخ معامله، اقدام کرده باشد و سپس تنفیذ آن را از دادگاه درخواست کند.

رای شماره ی ۱۰۵۱ مورخ ۹۱/۸/۲۸ شعبه ی ۶ دادگاه تجدیدنظر استان تهران

فسخ قرارداد، عمل حقوقی یک جانبه است و ذوالخیار باید ابتدا آن را اعمال کند و سپس تایید آن را از دادگاه مطالبه کند. در غیر این صورت به دلیل تراضی نبودن، قابل استماع نیست.

صورتجلسه نشست قضائی استان زنجان/ شهر زنجان مورخ ۱۳۸۰/۰۱/۲۹

چنانچه شخصی ملکی را با شرط خیار سه ماهه برای خود، به دیگری بفروشد و در زمان خیار فوت کند و ورثه او با تقدیم دادخواستی تقاضای فسخ معامله را نمایند: الف) در صورت قابل ارث بودن حق خیار هر یک از ورثه مستقلاً خیار دارند یا هر کدام به نسبت سهم خود می‌توانند بخشی از معامله را فسخ کنند؟ ب) نظر به اینکه زوجه از زمین ارث نمی‌برد، آیا او نیز خیار دارد؟ اگر خیار داشته باشد و فسخ محقق شود زوجه نیز از زمین سهم‌الارث خواهد داشت؟

نظر هیئت عالی

ورثه مجتمعاً حق اعمال خیار را دارند و خیار فسخ قابل تجزیه نیست، نظر به اینکه ملک در زمان حیات مالک فروخته شده و فرض این است که کلیه ورثه حتی زوجه در باب بهای ملک (ثمن مورد معامله) ذی‌نفع می‌باشند؛ بنابراین زوجه نیز به اتفاق سایر ورثه حق اعمال خیار را دارد. در صورت اعمال خیار فسخ و اعاده مالکیت ملک به مورث، مواد ۹۴۶ و ۹۴۷ قانون مدنی حاکم بر موضوع خواهد بود.

جهت مشاوره حقوقی با وکیل پایه یک دادگستری به صفحه تماس با ما مراجعه فرمائید.

مقالات زیر را مطالعه کنید

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

به بالای صفحه بردن