قرار قبول اعاده دادرسی چیست؟ نحوه صدور آن چگونه است؟

تعریف قرار قبول اعاده دادرسی

بنابر مندرجات قانونی موجود، بالاخص ماده 426 قانون آیین دادرسی مدنی، اعاده دادرسی عبارت است از رسیدگی مجدد به حکم قطعی صادر شده در خصوص یک دعوا مستند به وجود جهت یا جهاتی که قانونگذار رسیدگی مجدد آن را توجیه نموده است. نکته مهم و قابل توجه آن است که اعاده دادرسی بعنوان یکی از طرق فوق‌العاده شکایت از آرا محسوب می‌شود. در یک تقسیم‌بندی کلی اعتراض به آراء به طرق عادی و طرق فوق‌العاده تفکیک می‌شوند. طرق عادی شکایت از رای به معنی آن است که اعتراض علی‌الاصول محدود به موضوعات و جهات خاصی نیست مانند واخواهی و تجدیدنظر اما طرق فوق‌العاده شکایت از رای، محدود به جهات یا موضوعات خاص است مانند فرجام، اعاده دادرسی و اعتراض ثالث. شایان ذکر است که اعاده دادرسی مختص رسیدگی به احکام بوده (فلذا در خصوص قرارهای امکان درخواست اعاده دادرسی وجود ندارد) و به موجب آن، امکان رسیدگی مجدد به دعوا، نزد مرجع صادرکننده حکم مورد درخواست اعاده دادرسی، میسر می‌گردد (به دلالت ماده 426 قانون آیین دادرسی مدنی). پس از طرح دادخواست مبنی بر اعاده دادرسی، در صورتی که موارد مندرج قانونی اعم از طرح و‌ تقدیم دادخواست ظرف مهلت مقرر قانونی و ... مورد بررسی قرار گیرد، قاضی دادگاه مبادرت به صدور «قرار قبول اعاده دادرسی» می‌نماید. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص قرار قبول اعاده دادرسی و نحوه صدور آن پرداخته شود.

مطلب مرتبط: اعاده دادرسی حقوقی چیست؟ شرایط پذیرش آن کدام است؟

نحوه صدور قرار قبول اعاده دادرسی

همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید، پس از تقدیم دادخواست اعاده دادرسی به دادگاه صادرکننده حکم قطعی (مستند به ماده ۴۳۵ قانون آیین دادرسی مدنی)، قاضی دادگاه جهت اتخاذ تصمیم من‌باب صدور یا عدم صدور قرار قبول اعاده دادرسی، بدواً می‌بایست این مورد را بررسی نماید که آیا دادخواست اعاده دادرسی در مهلت مقرر قانونی تقدیم شده است یا خیر. به شرح مندرج در ماده 427 قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت درخواست اعاده دادرسی برای افراد مقیم ایران بیست روز و برای افراد مقیم خارج از ایران، دو ماه از تاریخ ابلاغ حکم می‌باشد. شایان ذکر است در صورتی که رای، بصورت غیابی ابلاغ شده باشد، مهلت درخواست اعاده دادرسی، از تاریخ انقضای مهلت واخواهی و درخواست تجدیدنظر می‌باشد. لازم به توضیح است در فرضی که جهت اعاده دادرسی مغایرت دو حکم باشد، ابتدای مهلت از تاریخ آخرین ابلاغ هر یک از دو حکم می‌باشد (وفق ماده 428 قانون آیین دادرسی مدنی)، لکن اگر درخواست اعاده دادرسی به جهت جعلی بودن اسناد یا حیله و تقلب طرف مقابل باشد، ابتدای مهلت اعاده دادرسی از تاریخی که حکم نهایی اثبات حیله و تقلب یا اثبات جعلیت، ابلاغ شده است، محاسبه خواهد شد (مستنبط از ماده 429 قانون آیین دادرسی مدنی). سزاوار توجه است در فرضی که جهت اعاده دادرسی، وجود اسناد مکتوم باشد، ابتدای مهلت اعاده دادرسی از تاریخ وصول اسناد یا اطلاع از وجود آنها محاسبه خواهد شد (به دلالت ماده 430 قانون آیین دادرسی مدنی).

النهایه پس از آنکه قاضی صادرکننده حکم قطعی بررسی و احراز نمود که دادخواست اعاده دادرسی در مهلت مقرر قانونی تقدیم شده است و هم‌چنین جهت اعلامی درخواست‌کننده اعاده دادرسی منطبق با یک یا چند مورد از بندهای مندرج در ماده 426 قانون آیین دادرسی مدنی است، مستند به تبصره ذیل ماده 435 قانون آیین دادرسی مدنی، مبادرت به صدور قرار قبول اعاده دادرسی می‌نماید. پس از صدور قرار قبول اعاده دادرسی، قاضی دادگاه دستور تعیین وقت رسیدگی جهت رسیدگی ماهوی را صادر خواهد نمود.

مطلب مرتبط: اعاده دادرسی طاری چیست؟ نحوه رسیدگی به آن‌ چگونه است؟

نکات مهم در خصوص صدور قرار قبول اعاده دادرسی

1) در صورتی که دادخواست اعاده دادرسی نسبت به حکمی مطرح شده باشد که قطعی نگردیده است، دادگاه مستند به بخش نخست ماده 426 قانون آیین دادرسی مدنی، قرار رد اعاده دادرسی را صادر می‌نماید چراکه اعاده دادرسی فقط در خصوص احکام قطعیت‌یافته امکان‌پذیر می‌باشد.

2) در فرضی که درخواست اعاده دادرسی به دادگاه صادرکننده حکم قطعی تقدیم شود، دادگاه جهت صدور قرار قبول اعاده دادرسی و یا رد آن، مکلف است که پرونده اصلی را مطالعه نموده تا بتواند تصمیم مقتضی را اخذ نماید، حال چنان‌چه بنا به دلایلی اعم از مفقود شدن پرونده، امحاء شدن آن و ... امکان دسترسی به پرونده وجود نداشته باشد، دادگاه با استناد به عدم دسترسی به پرونده سابق، نمی‌تواند اعاده دادرسی را مردود اعلام نموده و مکلف است به هر طریق ممکن سوابق موضوع دادنامه را بررسی نماید.

3) پس از بررسی موارد و مندرجات قانونی و احراز تقدیم دادخواست اعاده دادرسی ظرف فرجه مقرر قانونی و هم‌چنین بررسی انطباق جهات استنادی با موارد مصرح قانونی و النهایه صدور قرار قبول اعاده دادرسی، قاضی دادگاه مطابق با قاعده منع خروج از خواسته، فقط به جهتی که متقاضی اعاده دادرسی بدان استناد نموده است، رسیدگی می‌نماید و به جز آنچه که در دادخواست اعاده دادرسی ذکر شده است، هیچ جهت دیگری مورد رسیدگی قرار نمی‌گیرد. (مستفاد از ماده 436 قانون آیین دادرسی مدنی)

4) در فرضی که رایی بصورت غیابی صادر شود و محکوم‌علیه در مهلت واخواهی خود، دادخواست اعاده دادرسی را مطرح نموده باشد، از آنجایی که اعاده دادرسی از طرق فوق‌العاده شکایت از احکام است فلذا متقاضی اعاده دادرسی با پذیرش این مورد و قطعیت حکم، تقاضای اعاده دادرسی را مطرح نموده و نمی‌توان اقدام وی را واخواهی‌ تلقی نمود، فلذا دادگاه می‌تواند در این‌صورت اقدام به صدور قرار قبول اعاده دادرسی نماید.

5) در صورت صدور قرار قبول اعاده دادرسی از سوی دادگاه، دادگاه به نوعی پذیرفته است که به اعاده دادرسی رسیدگی نماید که این قرار قابل اعتراض نیست و ابلاغ نیز نمی‌شود.

6) در صورت عدم پذیرش دادخواست اعاده دادرسی، قرار رد دادخواست اعاده دادرسی صادر می‌شود. در صورتی که دادگاه صادرکننده حکم، دادگاه نخستین باشد، قرار رد دادخواست اعاده دادرسی قابل تجدیدنظر است.