تغییر خواسته چیست؟ نحوه انجام آن چگونه است؟

مفهوم حقوقی تغییر خواسته

مطابق با بند 3 ماده 51 قانون آیین دادرسی مدنی، تعیین خواسته و بهای آن یکی از مواردی است که خواهان هنگام تقدیم و ارائه دادخواست می‌بایست رعایت نماید. خواسته به عنوان رکن اساسی دعوای حقوقی، محدوده رسیدگی دادگاه را تعیین نموده و دادگاه مکلف است که بر مبنای آن انشای رای نماید. فلذا خواسته دعوا بیانگر آن چیزی است که خواهان از دادگاه مطالبه نموده و حدود رسیدگی قضایی را مشخص می‌نماید. گاهی اوقات ممکن است که در جریان رسیدگی به دعوا شرایطی حادث گردد که به موجب آن، خواهان دعوا نیازمند تغییر خواسته یا اصلاح آن باشد. لازم به توضیح است که قانونگذار با در نظر گرفتن تمامی اصول دادرسی و هم‌چنین به جهت جلوگیری از اطاله دادرسی، امکان تغییر خواسته را تا پایان جلسه اول دادرسی تحت شرایط مشخصی پذیرفته است (به شرح مندرج در ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی)؛ بطور مثال خواهان دعوا در ابتدا خواسته الزام به رفع ممانعت از حق را در دادخواست خود درج نموده است اما آن را به خواسته الزام به رفع مزاحمت تغییر می‌دهد. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص تغییر خواسته و‌ نحوه انجام آن پرداخته شود.

مطلب مرتبط: افزایش خواسته چیست و چگونه انجام می‌گیرد؟

نحوه انجام تغییر خواسته

همانگونه که در صدر مقاله عرض گردید، تغییر خواسته (حذف خواسته قبلی و درج خواسته جدید) به دلالت ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی یکی از امتیازاتی است که قانونگذار برای خواهان دعوا برشمرده است. تغییر خواسته تا پایان جلسه اول دادرسی امکان‌پذیر می‌باشد و با اتمام جلسه اول دادرسی، دیگر امکان تغییر خواسته برای خواهان دعوا میسر نمی‌باشد. جهت تغییر خواسته می‌بایست شرایط ذیل فراهم باشد: اولاً با دعوای طرح شده مرتبط باشد (بین دو دعوا وقتی ارتباط کامل وجود دارد که صدور حکم در یکی مؤثر در دیگری باشد)؛ ثانیاً خواسته جدید با خواسته سابق دارای منشأ واحد باشد؛ ثالثاً قصد تغییر خواسته تا پایان جلسه اول دادرسی به دادگاه اعلام گردد.

با جمیع شرایط فوق‌الاشاره، خواهان یا وکیل وی، می‌توانند اقدام به تغییر خواسته نمایند. نکته مهم و قابل توجه آن است که صرف تقاضای تغییر خواسته کفایت ننموده و خواهان دعوا مکلف است که صراحتاً خواسته تغییر یافته را به دادگاه اعلام نماید چراکه اصل بر دوام خواسته اولیه مندرج در دادخواست است و خواسته تغییر یافته می‌بایست به صورت واضح و روشن به دادگاه رسیدگی‌کننده به دعوا اعلام شود. با پذیرش تغییر خواسته، در صورتی که خوانده در جلسه دادگاه حاضر نباشد و یا آنکه حاضر باشد اما آمادگی دفاع در خصوص تغییر خواسته را نداشته باشد، به لحاظ لزوم رعایت اصل تناظر، جلسه تجدید خواهد شد. لکن در فرضی که تغییر خواسته، شرایط مندرج در ماده 98 قانون آیین دادرسی مدنی را نداشته باشد، مورد پذیرش دادگاه قرار نخواهد گرفت و دادگاه به همان خواسته منعکس شده در دادخواست رسیدگی می‌نماید حال چنان‌چه خواهان دعوا از رسیدگی به آن، منصرف شود، می‌تواند دعوای خود را مسترد نماید. ذکر این نکته حائز اهمیت است که با تغییر خواسته در مهلت مقرر قانونی و پذیرش آن، علی‌الاصول جلسه دادرسی تجدید می‌شود. در راستای لزوم رعایت مقررات مندرج در ماده 67 قانون آیین دادرسی مدنی، از آنجایی که با تغییر خواسته، ارکان دعوا نیز تغییر می‌یابد فلذا ابلاغ آن به خوانده دعوا ضرورت داشته و در صورتی که وفق قانون، تغییر خواسته به خوانده ابلاغ شده باشد اما ایشان شخصاً یا توسط وکیل در جلسه دادرسی حاضر نشده و لایحه‌ای نیز تقدیم ننموده باشد، رای صادره، غیابی تلقی و امکان انجام واخواهی برای وی مقدور خواهد بود.

مطلب مرتبط: کاهش خواسته چیست و چگونه انجام می‌گیرد؟

نکات مهم در خصوص تغییر خواسته

1) در فرضی که خواهان دعوا، اقدام به طرح دعوای خلع ید به طرفیت خوانده دعوا نموده باشد و مدعی غاصبانه بودن تصرفات وی شده باشد در صورتی که در جلسه اول دادرسی تقاضای تغییر خواسته خلع ید به خواسته تخلیه را مطرح نماید این درخواست مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد چراکه دو خواسته خلع ید و تخلیه با یکدیگر مرتبط نبوده و منشأ واحد ندارند.

2) در صورتی که دعوایی به خواسته الزام خوانده به پرداخت وجه التزام قرارداد مطرح شده باشد و خواهان دعوا درخواست تغییر خواسته به مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم را مطرح نماید، این درخواست مورد قبول دادگاه قرار نمی‌گیرد چراکه نمی‌توان خواسته مطالبه وجه التزام ناشی از قرارداد را به خواسته مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم که منشأ آن فعل مجرمانه است تغییر داد.

3) در فرضی که دعوایی به خواسته الزام به ایفای تعهدات قراردادی مطرح شود، امکان تغییر خواسته به فسخ قرارداد وجود ندارد این امر بدان علت است که منشأ این دو خواسته، واحد نمی‌باشد.

امیدواریم مطالب برای شما مفید بوده باشد. در صورت مفید بودن، مقالات را با دوستان خود به اشتراک بگذارید و با امتیاز دادن به آنها، ما را در جهت بهبود و تولید هر چه بیشتر مطالب یاری فرمایید. همچنین می‌توانید نظرات یا سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها مطرح نمایید در صورت امکان در اسرع وقت به سوالات شما پاسخ داده خواهد شد.