نحوه طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو چگونه است؟

دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو

مطابق با موازین و مقررات قانونی موجود، خسارت به صورت کلی به هر نوع ضرر و زیان، خرابی یا از دست دادن مالی یا جسمی اطلاق می‌گردد. خسارت علی‌الاصول بنا به دلایل مختلفی اعم از حوادث طبیعی، حوادث شغلی، تصادفات و ... ایجاد می‌شود. خسارات وارده به خودرو یکی از انواع خسارات می‌باشد که براساس آن مالک خودرو جهت احقاق حقوق خویش و هم‌چنین مطالبه خسارات وارده به خودرو اقدام به طرح دعوا در محکمه بطرفیت مقصر حادثه می‌نماید. متاسفانه علی‌رغم احتیاط‌های افراد در جلوگیری از وقوع تصادف، وقوع تصادف امری اجتناب‌ناپذیر می‌باشد فلذا در صورت وقوع تصادف، اولین اقدام مؤثر، تهیه چندین عکس و فیلم از صحنه تصادف و سپس انتقال خودروها به کنار خیابان یا جاده و النهایه تماس با پلیس 110 می‌باشد. در مرحله بعد پس از آنکه گزارش پلیس و کروکی تنظیم گردید، در صورتی که خودروی مسبب حادثه، دارای بیمه شخص ثالث باشد، زیان‌دیده می‌تواند جهت مطالبه خسارات وارده به خودرو به شرکت بیمه مراجعه و خسارات خویش را دریافت نماید (وفق ماده 4 قانون بیمه اجباری خسارت وارده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه). لکن در فرضی که خودروی مقصر حادثه دارای بیمه شخص ثالث نباشد، چنان‌چه میان طرفین حادثه در خصوص پرداخت خسارات وارده به زیان‌دیده توافقی حاصل گردد که طبیعتاً خسارات پرداخت خواهد شد اما اگر مسبب حادثه اقدامی در خصوص پرداخت خسارات وارده به خودروی زیان‌دیده، ننماید، وی ناگزیر به مراجعه به محکمه و طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو وفق ماده 335 قانون مدنی خواهد بود. در مقاله حاضر که توسط گروه وکلای عدالت سرا تحریر یافته است، سعی می‌گردد به تفصیل در خصوص نحوه طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو پرداخته شود.

مطلب مرتبط: دفاع خوانده در دعوای مسئولیت مدنی چیست؟

شرایط طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو

همانگونه که در صدر مقاله بیان گردید، دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو زمانی مطرح می‌شود که خودروی مسبب حادثه دارای بیمه شخص ثالث نبوده و به هر طریقی میان طرفین توافقی در خصوص جبران خسارات وارده به خودرو حاصل نشده باشد چراکه اگر خودرو مسبب حادثه دارای بیمه شخص ثالث باشد، شرکت بیمه‌گر موظف به پرداخت کلیه خسارات زیان‌دیده وفق قانون بیمه اجباری خسارت وارده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه خواهد بود. 

جهت طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو لازم است که اولاً فعل زیان‌باری توسط خوانده دعوا یا همان مقصر حادثه اتفاق افتاده باشد که بر همین اساس ضرری متوجه خواهان دعوا شده باشد مضاف بر آنکه رابطه سببیتی نیز میان ضرر وارد شده و فعل زیان‌بار خوانده می‌بایست وجود داشته باشد؛ ثانیاً خواهان دعوا می‌بایست مدارک و مستندات مالکیت خود اعم از برگ سبز و ... را ضمیمه دادخواست خویش نماید. توصیه می‌گردد پیش از طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو، با مراجعه به دادگاه صلح، تامین دلیلی در خصوص ارزیابی میزان خسارات وارده به خودرو اخذ و ضمیمه دادخواست مطالبه خسارات وارده به خودرو شود؛ ثالثاً مدارک مُثبِتِ وقوع تصادف اعم از عکس، فیلم، کروکی ترسیم شده و هم‌چنین گزارش پلیس 110 در ستون دلایل دادخواست، ضمیمه شود. 

خواهان دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو، مالک خودرو است حتی اگر در زمان تصادف در محل حادثه حضور نداشته باشد. لذا در صورتی که مالک خودرو اقدام به طرح دعوای مطالبه خسارت وارده به خودرو ننماید، دادگاه مستند به بند 10 ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی به جهت ذی‌نفع نبودن خواهان، اقدام به صدور قرار رد دعوی می‌نماید. همچنین خوانده دعوا مقصر و مسبب حادثه یعنی همان راننده مقصر است حتی اگر مالک خودرو نباشد.

در خصوص دادگاه صالح جهت طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو لازم به توضیح است که دادگاه صالح در صورتی که میزان خسارات وارده به خودرو تا نصاب یک‌ میلیارد ریال باشد، وفق بند 1 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و هم‌چنین ماده 11 قانون آیین دادرسی مدنی، دادگاه صلح محل اقامت خوانده و چنان‌چه مبلغ خسارات وارده به خودرو بیش از یک میلیارد ریال باشد، دادگاه صالح دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده می‌باشد (در دعاوی مبتنی بر مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، دادگاه محل اقامت خوانده صالح است.). سزاوار توجه است که دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو یک دعوای مالی پولی می‌باشد که هزینه دادرسی آن نیز بر همین اساس پرداخت می‌شود. لکن از آنجایی که میزان دقیق خواسته در زمان تقدیم دادخواست مشخص نمی‌باشد، هزینه دادرسی توسط خواهان در بدو امر بصورت علی‌الحساب پرداخت می‌گردد.

مطلب مرتبط: شرایط ضرر قابل جبران برای تحقق مسئولیت مدنی چیست؟

نکات مهم در خصوص دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو

1) به شرح مندرج در مواد 328 و 329 قانون مدنی، زیان‌دیده این اختیار قانونی را دارد تا بجای طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو، دعوای الزام راننده مسبب حادثه به تعمیر خودرو را مطرح نماید چراکه مهم‌ترین نکته در خصوص جبران خسارات، بحث اعاده وضع به حال سابق است که با انجام تعمیرات خودرو نیز این امر میسر می‌گردد. لازم به توضیح است که قانونگذار در ماده 39 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395 نیز تاکید نموده است که در صورت عدم توافق طرفین حادثه در مورد میزان خسارات وارده به خودرو می‌توان با مراجعه به تعمیرگاه مجاز یا تعمیرگاه مورد توافق طرفین، اقدام به تعمیر خودرو نمود.

2) قانونگذار در تبصره 4 ماده 8 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395 در بحث پرداخت خسارات وارده به خودروی زیان‌دیده، از قاعده‌ای تحت عنوان خودروی متعارف نام برده و بیان داشته است که خسارات مالی ناشی از تصادفات رانندگی فقط تا میزان خسارات وارده با گران‌ترین خودروی متعارف از طریق بیمه شخص ثالث و یا مقصر حادثه جبران می‌شود. شایسته توجه است که منظور از خودروی متعارف، خودرویی است که قیمت آن کمتر از پنجاه درصد سقف تعهدات بدنی (تا نصف دیه مرد مسلمان در ماه حرام) است که در ابتدای هر سال مشخص می‌شود فلذا خودرویی که بیش از این قیمت داشته باشد، خودرویی غیرمتعارف شناخته می‌شود.

3) ملاک و معیار تقویم خسارت در دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو، قیمت زمان انجام کارشناسی می‌باشد اما برای ارزیابی میزان خسارات وارده به خودرو، قیمت زمان کارشناسی ملاک عمل است نه زمان تصادف. ناگفته نماند که چنان‌چه خواهان، خودرو را تعمیر کرده باشد، قیمت زمان تعمیر خودرو، ملاک محاسبه قرار می‌گیرد.

4) در فرضی که راننده مسبب حادثه، دارای گواهینامه رانندگی نباشد یا آنکه گواهینامه او متناسب با وسیله نقلیه نباشد، شرکت بیمه‌گر مکلف است که بدون هیچگونه شرطی، خسارات زیان‌دیده را پرداخت نموده سپس به قائم‌مقامی زیان‌دیده با مراجعه به محکمه جهت مطالبه تمام یا بخشی از خسارات پرداختی اقدام نماید. (مستفاد از بند پ ماده 15 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395)

5) خسارات مالی که خواهان دعوا می‌تواند در دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو، مطالبه نماید، اعم است از خسارات مستقیم وارد شده به خودرو بابت آسیب به بدنه آن، مطالبه افت قیمت یا همان کاهش ارزش خودرو و هم‌چنین مطالبه اجرت‌المثل منافع از دست رفته می‌باشد (بطور مثال زیان‌دیده یک راننده‌ تاکسی است که به جهت خسارات وارده به خودرو، در آن مدت موفق به کسب درآمد نشده است.).

نکته مهم و قابل توجه آن است که مستند به بند ب ماده 1 قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395 و دستورالعمل نحوه محاسبه خسارت کسر قیمت وسیله نقلیه مصوب شورای عالی بیمه مصوب 02-08-1403، شرکت بیمه مقصر حادثه علاوه بر پرداخت خسارات مستقیم می‌بایست خسارات مربوط به کاهش ارزش خودرو یا همان افت قیمت خودرو را نیز پرداخت نماید.

6) در فرضی که زیان‌دیده از تصادف رانندگی، پیش از طرح دعوای مطالبه خسارات وارده به خودرو با انجام تامین دلیل، خودرو را تعمیر و سپس در زمان طرح دعوا، مبلغ معینی را مستند به تامین دلیل انجام شده، درخواست نماید، امکان مطالبه خسارت تاخیر تادیه موضوع ماده 522 قانون آیین دادرسی مدنی برای وی وجود ندارد چراکه در دعاوی که مبتنی بر الزامات خارج از قرارداد است، امکان مطالبه خسارت تاخیر تادیه وجود ندارد. لازم به توضیح است که خسارت تاخیر تادیه ناشی از الزامات خارج از قرارداد، فقط با صدور حکم قطعی و ابلاغ آن به محکوم‌علیه قابل مطالبه می‌باشد این امر بدان معنا است که تنها پس از صدور حکم مبنی بر محکومیت خوانده به پرداخت خسارات وارده به خودرو و عدم پرداخت آن توسط محکوم‌علیه علی‌رغم ابلاغ، امکان مطالبه خسارت تاخیر تادیه وجود خواهد داشت.