اگر استیفای محکومٌبه از طرق مذکور در این قانون ممکن نگردد محکومٌعلیه به تقاضای محکومٌله تا زمان اجرای حکم یا پذیرفته شدن ادعای اعسار او یا جلب رضایت محکومٌله حبس میشود. چنانچه محکومٌعلیه تا سی روز پس از ابلاغ اجرائیه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خویش را اقامه کرده باشد حبس نمیشود، مگر اینکه دعوای اعسار مسترد یا به موجب حکم قطعی رد شود.
تبصره ۱- چنانچه محکومٌعلیه خارج از مهلت مقرر در این ماده، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خود را اقامه کند، هرگاه محکومٌله آزادی وی را بدون اخذ تامین بپذیرد یا محکومٌعلیه به تشخیص دادگاه کفیل یا وثیقه معتبر و معادل محکومٌبه ارائه نماید، دادگاه با صدور قرار قبولی وثیقه یا کفیل تا روشن شدن وضعیت اعسار از حبس محکومٌعلیه خودداری و در صورت حبس، او را آزاد میکند. در صورت ردّ دعوای اعسار به موجب حکم قطعی، به کفیل یا وثیقهگذار ابلاغ میشود که ظرف مهلت بیست روز پس از ابلاغ واقعی نسبت به تسلیم محکومٌعلیه اقدام کند. در صورت عدم تسلیم ظرف مهلت مذکور حسب مورد به دستور دادستان یا رئیس دادگاهی که حکم تحت نظر آن اجراء میشود نسبت به استیفای محکومٌبه و هزینههای اجرایی از محل وثیقه یا وجهالکفاله اقدام میشود. در این مورد دستور دادگاه ظرف مهلت ده روز پس از ابلاغ واقعی قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر است. نحوه صدور قرارهای تامینی مزبور، مقررات اعتراض نسبت به دستور دادستان و سایر مقررات مربوط به این دستورها تابع قانون آیین دادرسی کیفری است.
تبصره ۲- مقررات راجع به تعویق و موانع اجرای مجازات حبس در خصوص کسانی که به استناد این ماده حبس میشوند نیز مجری است.
مهسا باقری | وکیل پایه یک دادگستریتفسیر ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی:
1- چنانچه محکومعلیه از تاریخ ابلاغ اجرائیه ظرف سی روز، در جهت اجرای اختیاری حکم اقدام ننماید، به درخواست محکومله حبس میشود مگر در همین مهلت، با ارائه صورت کامل اموال خود دعوای اعسار اقامه کند.
2- چنانچه محکومبه انجام عمل باشد و محکومعلیه از انجام آن خودداری نماید، اعمال ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی و حبس نمودن محکومعلیه قانونی نمیباشد. در این ارتباط اداره کل حقوقی قوه قضاییه در نظریه شماره 7/94/1619 مورخه 23-06-1394 بیان داشته است که: «محکومیت به استرداد اسناد و مدارک، از شمول ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 15-07-1393 مجلس شورای اسلامی و 23-03-1394 مجمع تشخیص مصلحت نظام خارج است و در صورت امتناع محکومعلیه از استرداد آن، نمیتوان وی را بازداشت نمود؛ زیرا ماده مذکور ناظر به پرداخت مال است.»
3- در خصوص «امکان استفاده مجدد محکومعلیه از امتیازات ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی (عدم حبس) پس از رد شکلی دادخواست اعسار» لازم به توضیح است که:
با توجه به تبصره 1 ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی که میگوید در صورت رد دعوای اعسار «به موجب حکم قطعی» به کفیل یا وثیقهگذار ابلاغ میشود تا وی را حاضر نماید. استنباط میشود که اگر ادعای اعسار با قرار شکلی رد شود و محکومعلیه مجدداً دادخواست اعسار تقدیم کند، در صورت سپردن وثیقه یا معرفی کفیل، حبس نمیشود (یعنی از امتیاز ماده ۳ میتواند بهرهمند شود) با این حال به نظر میرسد که چنانچه از بار دوم به بعد، باز هم مجدداً اعسار وی به صورت شکلی رد شود، مانعی برای اعمال حبس وجود ندارد. زیرا در غیر اینصورت باب سوءاستفاده باز خواهد شد و با یک دور باطل مواجه خواهیم گشت و مشخص نیست که این امر تا چه زمانی به همین منوال باید ادامه داشته باشد.
4- از آنجا که محجور از مداخله در امور مالی خود ممنوع و فاقد اهلیت قانونی برای پرداخت محکومبه است و پرداخت محکومبه از اموال محکومعلیه محجور بر عهده ولی یا سرپرست قانونی و یا نماینده قضایی وی میباشد، ممتنع از پرداخت محسوب نمیشود و بازداشت محجور به استناد ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب 1394، فاقد موجب و محمل قانونی است؛ هرچند محکومعلیه، صغیر ممیز و یا نوجوان باشد؛ بدیهی است در فرضی که حکم رشد محکومعلیه صادر شده باشد، موضوع تابع عمومات حاکم بر افراد رشید خواهد بود.